Bước lùi trong tham vọng toàn cầu của nước Đức

Nước Đức vừa chịu một thất bại cay đắng về ngoại giao khi đứng sau Áo và Bồ Đào Nha trong cuộc chạy đua cho hai vị trí thành viên không thường trực Hội đồng Bảo an Liên hợp quốc (HĐBA LHQ) của châu Âu niên khóa 2027 - 2028. Trong cuộc bỏ phiếu tại Đại hội đồng LHQ ngày 3/6, Đức chỉ nhận được 104 phiếu ủng hộ so với 131 phiếu của Áo và 134 phiếu của Bồ Đào Nha.

Thất bại này càng trở nên khó nuốt khi Berlin, nhiều năm qua, đã nỗ lực thúc đẩy vai trò lớn hơn tại tổ chức quốc tế lớn nhất hành tinh, với mục tiêu trở thành một thành viên thường trực HĐBA trong một cơ cấu cải tổ của LHQ.

Cái giá của lựa chọn ngoại giao

Theo thông lệ, HĐBA - cơ quan quyền lực nhất của LHQ có 5 thành viên thường trực gồm Trung Quốc, Pháp, Nga, Anh và Mỹ và 10 thành viên không thường trực được bầu chọn trong một cuộc bỏ phiếu kín tại Đại hội đồng mỗi 2 năm/lần. Cuộc bầu chọn này được tổ chức để tìm ra 5 thành viên mới trong số 10 thành viên không thường trực theo nhiệm kỳ 2 năm. Để chiến thắng, một quốc gia cần phải giành được sự ủng hộ của ít nhất 2/3 trong tổng số 193 thành viên LHQ.

Thất bại của nước Đức đến vào thời điểm Thủ tướng Friedrich Merz đang cần một dấu mốc ngoại giao để cân bằng lại tỷ lệ ủng hộ đang xuống thấp ở trong nước. Và bản thân chính quyền Đức cũng rất tự tin trước cuộc bỏ phiếu.

“Tôi cho rằng cơ hội là tốt, nhưng đây là một cuộc cạnh tranh, và đây là nền dân chủ. Vì vậy, chúng ta có thể thắng. Chúng ta cũng có thể thua. Cả hai đều có thể xảy ra. Chúng ta có những lập luận tốt. Chúng ta tham gia vào thế giới này. Chúng ta tham gia vào hệ thống LHQ. Đức là nhà tài trợ lớn thứ hai. Và chúng ta có kinh nghiệm vì chúng ta đã 6 lần là thành viên không thường trực của HĐBA”, Ngoại trưởng Đức Johann Wadephul nói với đài DW trong chuyến thăm trụ sở LHQ tại New York hồi tháng Tư.

Johannes Varwick, Giáo sư quan hệ quốc tế tại Đại học Martin Luther Halle-Wittenberg cho rằng, không có nhiều yếu tố đảm bảo cho chiến thắng của nước Đức trước cuộc bỏ phiếu tại Đại hội đồng. Đó là bởi thế giới ngày nay có quá nhiều sự chia rẽ như cuộc xung đột Israel - Gaza, chiến tranh Iran và chiến tranh Ukraine. Rất khó tập hợp đủ sự ủng hộ khi mà lựa chọn ngoại giao không còn nhiều. Nhưng việc duy trì cam kết với LHQ thông qua các khoản đóng góp tài chính là một lợi thế với Berlin.

Nhưng những tính toán đó cuối cùng lại không như mong muốn.

Trong một phát biểu sau khi kết quả cuộc bỏ phiếu tại Đại hội đồng LHQ được công bố, Ngoại trưởng Johann Wadephul thừa nhận “thất bại cay đắng” này một phần là do sự ủng hộ của nước ông đối với Israel trong các cuộc xung đột tại Trung Đông. Đây là điều mà ông cho rằng đã khiến nước Đức mất đi những phiếu bầu quan trọng tại LHQ. Nhưng ông cũng cho rằng kết quả này sẽ không ngăn cản Đức tiếp tục “giữ vững trách nhiệm lịch sử” của mình đối với Israel.

Trong khi đó, Ngoại trưởng Wadephul lại cho rằng sự can thiệp của Nga đã góp phần khiến Berlin thất bại. Ông cáo buộc Moscow đã vận động dư luận chống lại Berlin vì “sự ủng hộ kiên định” của Đức đối với Ukraine.

Sự tổn thương của một cường quốc

Thất bại của Đức tại cuộc bầu chọn cho chiếc ghế thành viên không thường trực HĐBA LHQ không chỉ là một bước thụt lùi về mặt ngoại giao. Đây còn là một sự cố mới nhất với uy tín của chính phủ do Thủ tướng Friedrich Merz lãnh đạo. Ông Merz liên tục vấp phải sự chỉ trích ở trong nước thời gian qua vì những chính sách không được lòng dân và suy yếu về vai trò chính trị. Còn lời hứa khôi phục vai trò lãnh đạo của nước Đức trong châu Âu được ông Merz đưa ra trong cuộc tranh cử vẫn còn đó.

Đã gần như thành thông lệ qua nhiều thập kỷ, nước Đức - đầu tàu kinh tế của châu Âu, đều giành được một vị trí không thường trực tại HĐBA cho nhóm nước Tây Âu cứ mỗi 8 năm một lần. Ngay trước cuộc bỏ phiếu ngày 3/6, Ngoại trưởng Wadephul đã dẫn đầu một chiến dịch vận động ngoại giao lớn, đích thân trình bày nguyện vọng của mình với khoảng 80 bộ trưởng và đại sứ trên khắp thế giới. Nhưng cuối cùng, sự ủng hộ lại tập trung cho Bồ Đào Nha và Áo, để lại sự thất vọng cho nước Đức.

Đánh giá một cách công bằng, việc Bồ Đào Nha và Áo chiến thắng trong cuộc bỏ phiếu vừa qua cũng là điều hợp lý. Chiếc ghế thành viên không thường trực HĐBA là chiến thắng ngoại giao mới nhất của Lisbon, nhờ tận dụng vị thế trung gian và tiếng nói trung lập của mình giữa một bên là châu Âu, và một bên là các thuộc địa cũ ở châu Phi, châu Á và Nam Mỹ. Đây là cách lựa chọn khôn ngoan để củng cố vị thế là một cường quốc trên trường quốc tế. Thành công của Bồ Đào Nha còn nhờ những cá nhân xuất sắc như hai cựu thủ tướng António Guterres và António Costa, hiện lần lượt lãnh đạo LHQ và Hội đồng châu Âu.

Chiến thắng của Áo trong cuộc bỏ phiếu lần này cũng tương tự như vậy. Quốc gia Trung Âu này đề cao tính trung lập trong chính sách đối ngoại của mình, điều được quy định trong Hiến pháp. Áo còn nhấn mạnh việc không phải là thành viên NATO, giúp thu hút sự ủng hộ của các quốc gia châu Phi, châu Á và Mỹ Latin không hài lòng với các chính sách và hành động của Mỹ trên toàn cầu.

Trong một video được đăng tải trên mạng xã hội X sau khi kết quả được công bố, Thủ tướng Áo Christian Stocker cho biết các vấn đề của thế giới không thể được giải quyết bằng “sự thống trị” và đất nước ông sẽ đấu tranh để bảo vệ chủ nghĩa đa phương. Lời cam kết này, rõ ràng, có giá trị thu hút lớn hơn rất nhiều với số đông các quốc gia nhỏ, vốn có ít tiếng nói và ảnh hưởng.

Tương lai nào cho nỗ lực cải tổ LHQ

Việc nước Đức, một cường quốc từng nhiều năm vận động cho một tấm vé chính thức, dài hạn trong cơ cấu HĐBA được cải tổ, cuối cùng lại thất bại trong cuộc đua giành một vị trí không thường trực chẳng khác nào sự thật cay đắng cho nỗ lực cải tổ thể chế quốc tế này.

Trong chiến dịch vận động vừa qua, nước Đức nêu ưu tiên khôi phục vai trò của LHQ trong việc giải quyết xung đột quốc tế. Liên quan đến các cuộc chiến ở Ukraine và Iran, Ngoại trưởng Đức Johann Wadephul từng kêu gọi cơ quan này “trở thành trụ cột của ngoại giao khủng hoảng hiện nay”. Trong cả 2 cuộc xung đột đang diễn ra và nhiều trường hợp tương tự khác, LHQ vẫn khá thụ động, thậm chí là bị cản trở.

Lý do chủ yếu là vì ít nhất một trong các bên tham gia vào các xung đột này nắm giữ quyền phủ quyết tại HĐBA: Nga trong cuộc xung đột ở Ukraine và Mỹ trong cuộc chiến ở Iran. Họ đã ngăn chặn các nghị quyết chống lại họ, làm tê liệt chính cơ quan này. Đức xem đây là lý do HĐBA cần phải được thay đổi với lập luận rằng thành phần hiện tại của Hội đồng, đặc biệt là các thành viên nắm quyền phủ quyết, vẫn giống với bối cảnh chính trị toàn cầu sau Thế chiến II và không phản ánh tình hình thế giới ngày nay.

Nhiều năm qua, Đức, Nhật Bản, Brazil và Ấn Độ đã cùng nhau kêu gọi mở rộng số ghế thành viên thường trực, cũng như bổ sung 2 thành viên cho các quốc gia châu Phi. Các vị trí không thường trực cũng được yêu cầu bổ sung nhằm phát huy vai trò cho các khu vực ít được đại diện ở châu Phi, châu Á và Mỹ Latin. Nhưng tới nay vẫn chưa có kết quả gì và chắc chắn sẽ khó xảy ra trong tương lai gần. Lý do đơn giản là vì 5 cường quốc có quyền phủ quyết hiện tại chắc chắn sẽ không muốn từ bỏ đặc quyền của mình.  

Một luồng ý kiến khác cũng cho rằng có cần phải cố gắng “làm mới” LHQ hay không khi mà cơ quan nòng cốt của nó là HĐBA và chính LHQ cũng đang bị nghi ngờ về vai trò. Trong một báo cáo được công bố vào cuối tháng 8 năm ngoái, Viện Nghiên cứu Hòa bình Quốc tế Stockholm (SIPRI) đã đề cập đến “sự gần như bị gạt ra ngoài lề hoàn toàn của các thể chế như LHQ, do sự kết hợp của các yếu tố tài chính, chính trị và địa chính trị". Các hình thức tập hợp quyền lực thay thế mới đã nổi lên từ lâu, chẳng hạn như G-20 - nhóm 20 nền kinh tế công nghiệp hóa và mới nổi quan trọng nhất, hoặc BRICS+, nơi các quốc gia phi phương Tây chủ chốt đã cùng ngồi bàn việc hợp tác. Trong tương lai, nhiều khả năng các nhóm này đã có thể bỏ qua LHQ trong việc đảm nhận các chức năng toàn cầu.

Và không may là xu hướng này có thể sẽ không có lợi cho mong ước của nước Đức về một vai trò quốc tế to lớn hơn thông qua LHQ.

Đức thất bại trong cuộc đua vào ghế Ủy viên không thường trực Hội đồng Bảo an LHQ

VOV.VN - Ngày 3/6, trong phiên bỏ phiếu diễn ra tại Đại hội đồng Liên hợp quốc ở New York (Mỹ), Đức đã bất ngờ thất bại trong nỗ lực giành một ghế Ủy viên không thường trực Hội đồng Bảo an nhiệm kỳ 2027 - 2028. Hai vị trí dành cho nhóm các quốc gia Tây Âu và các nước khác (WEOG) đã thuộc về Bồ Đào Nha và Áo.