Cuộc chiến của Mỹ và Israel nhằm vào Iran đã làm rung chuyển thị trường năng lượng toàn cầu, khi Tehran trên thực tế đã làm gián đoạn phần lớn hoạt động vận tải qua eo biển Hormuz. Đây là tuyến hàng hải chiến lược nối Vịnh Ba Tư (còn gọi là Vịnh Arab) với Vịnh Oman, nơi trung chuyển khoảng 20% lượng dầu toàn cầu.

Khi xung đột bước sang tuần thứ ba, tác động lan rộng của cú sốc năng lượng ngày càng rõ nét, buộc nhiều quốc gia triển khai đồng loạt các biện pháp từ kiểm soát giá, hạn chế xuất khẩu nhiên liệu đến thay đổi thói quen sinh hoạt để tiết kiệm năng lượng.

Trong bối cảnh hoạt động của tàu chở dầu bị hạn chế nghiêm trọng và giá dầu thô vượt mốc 100 USD/thùng, các quốc gia nhập khẩu lớn đang tìm kiếm giải pháp nhằm tránh khủng hoảng năng lượng trong nước, bao gồm đa dạng hóa nguồn cung và áp dụng hạn mức nhiên liệu.

Tuy vậy, các nhà phân tích nhận định khó có giải pháp thay thế nào đảm bảo ổn định năng lượng lâu dài, khi Trung Đông vẫn là nguồn cung dầu khí chủ chốt của thế giới.

Đa dạng nguồn cung, kiểm soát xuất khẩu

Ấn Độ đã nối lại việc nhập khẩu dầu từ Nga sau khi từng tạm dừng do các lệnh trừng phạt của Mỹ đối với các nhà sản xuất dầu lớn của Moscow. Động thái này diễn ra sau khi Mỹ tạm thời miễn trừ cho Ấn Độ khỏi các biện pháp trừng phạt đối với các lô dầu Nga đang mắc kẹt trên biển, nhằm tránh gián đoạn nguồn cung toàn cầu và hạn chế đà tăng giá năng lượng. Thời hạn miễn trừ kéo dài 30 ngày, dự kiến hết vào đầu tháng 4, nhưng có thể được gia hạn.

Theo bà Tatiana Mitrova, chuyên gia năng lượng thuộc Trung tâm Chính sách Năng lượng Toàn cầu của Đại học Columbia, dầu Nga có thể giúp giảm bớt cú sốc nguồn cung trong ngắn hạn, nhưng hiệu quả phụ thuộc vào hai yếu tố không chắc chắn: nguồn cung còn duy trì và mức chiết khấu có còn hấp dẫn hay không.

Bà cho biết, về lý thuyết, khoảng 120 - 140 triệu thùng dầu Nga đang vận chuyển trên biển có thể đáp ứng nhu cầu nhập khẩu của Ấn Độ trong vài tuần. Tuy nhiên, trên thực tế, chỉ một phần nhỏ có thể được chuyển hướng nhanh chóng do hạn chế về logistics và năng lực lọc dầu.

Trước đó, Nga từng bán dầu cho Ấn Độ với giá ưu đãi trong giai đoạn 2022 - 2025 khi châu Âu hạn chế nhập khẩu do xung đột Ukraine. Tuy nhiên, trong bối cảnh nhu cầu tăng cao vì chiến sự Iran và gián đoạn vận tải tại eo Hormuz, khả năng duy trì mức giá ưu đãi này vẫn chưa rõ ràng.

Ngoài ra, Trung Quốc - một khách hàng lớn khác - có thể cạnh tranh để mua dầu Nga, khiến mức chiết khấu giảm xuống và đẩy giá tiến gần hơn với giá thị trường quốc tế nếu tình trạng gián đoạn ở eo biển Hormuz kéo dài.

“Dầu Nga là giải pháp chiến thuật hữu ích, nhưng không phải lá chắn bền vững”, bà Mitrova nhận định.

Chuyên gia Abhi Rajendran cho rằng mức độ gián đoạn hiện nay lớn hơn nhiều so với các cú sốc trước đây, và lượng dầu khí từ Trung Đông bị gián đoạn không thể nhanh chóng thay thế.

Theo ông, các nhà xuất khẩu lớn như Mỹ và Na Uy sẽ cần nhiều tháng để tăng sản lượng, trong khi việc xả kho dự trữ chỉ có thể bù đắp một phần thiếu hụt. Ông cũng lưu ý chất lượng dầu giữa các quốc gia khác nhau, trong khi các nhà máy lọc dầu được thiết kế riêng cho từng loại dầu, khiến việc thay thế không dễ dàng.

Bên cạnh việc tìm nguồn cung, nhiều quốc gia cũng áp dụng biện pháp kiểm soát xuất khẩu hay kiểm soát giá nhiên liệu.

Trung Quốc đã yêu cầu các nhà máy lọc dầu dừng xuất khẩu nhiên liệu tinh chế, bao gồm xăng, dầu diesel và nhiên liệu hàng không, nhằm đảm bảo nguồn cung trong nước trước nguy cơ thiếu hụt.

Nhật Bản đang xem xét áp trần giá xăng ở mức khoảng 170 yen/lít nhằm giảm tác động tới nền kinh tế, trong khi Hàn Quốc cũng triển khai cơ chế giới hạn giá để kiềm chế biến động trong nước.

Một số quốc gia châu Âu như Hungary áp dụng trần giá nhiên liệu, trong khi Áo và Đức hạn chế mức tăng giá theo ngày, còn Pháp tăng cường kiểm tra nhằm ngăn chặn tình trạng trục lợi giá. Tại Anh, chính phủ công bố gói hỗ trợ hàng chục triệu bảng cho các hộ gia đình chịu tác động từ giá năng lượng tăng cao, đồng thời áp trần hóa đơn năng lượng.

Áp dụng hạn mức nhiên liệu

Nhiều quốc gia đã triển khai chính sách phân phối nhiên liệu có kiểm soát. Sri Lanka áp dụng hệ thống cấp phát nhiên liệu bằng mã QR từ ngày 15/3, yêu cầu người dân đăng ký phương tiện trực tuyến để nhận mã trước khi mua xăng dầu.

Tại các trạm xăng, mã QR được quét để xác nhận phương tiện và theo dõi hạn mức hàng tuần. Ví dụ, ô tô được cấp tối đa 15 lít/tuần, trong khi xe máy chỉ 5 lít.

Bangladesh cũng áp dụng hạn mức tương tự từ ngày 6/3 nhằm ngăn tình trạng tích trữ và mua hoảng loạn. Tuy nhiên, nước này sau đó tạm dừng quy định do nguồn dự trữ đủ và nhu cầu tăng cao trước dịp lễ Eid.

Tìm tuyến vận chuyển thay thế

Iraq - một trong những nước xuất khẩu dầu lớn - đang tìm cách mở các tuyến vận chuyển thay thế. Tuần trước, người phát ngôn Bộ Dầu mỏ Iraq cho nhiều lô hàng của nước này đang bị mắc kẹt trên biển, khiến doanh thu - chiếm khoảng 90% ngân sách nhà nước - sụt giảm mạnh.

Baghdad đề xuất xuất khẩu 200.000–250.000 thùng/ngày từ Kirkuk qua đường ống tới cảng Ceyhan (Thổ Nhĩ Kỳ). Tuyến đường này đi qua khu tự trị người Kurk ở phí Bắc Iraq. Tuy nhiên, các cuộc đàm phán với chính quyền người Kurd chưa đạt tiến triển.

Làm việc từ xa và các biện pháp tiết kiệm

Các nước châu Á như Bangladesh, Pakistan và Thái Lan đã triển khai hoặc khuyến khích chính sách làm việc từ xa nhằm giảm nhu cầu đi lại và tiêu thụ nhiên liệu.

Không chỉ dừng ở đó, một số quốc gia còn áp dụng các biện pháp tiết kiệm mang tính “vi mô”. Tại Thái Lan, công chức được khuyến khích sử dụng cầu thang bộ thay vì thang máy, hạn chế sử dụng điều hòa và mặc trang phục ngắn tay để giảm tiêu thụ điện năng.

Tại Philippines và Pakistan, tuần làm việc rút ngắn được áp dụng nhằm tiết kiệm nhiên liệu, trong khi Bangladesh thậm chí điều chỉnh lịch nghỉ lễ để giảm nhu cầu sử dụng năng lượng.

Ở châu Âu, Đan Mạch kêu gọi người dân giảm sử dụng năng lượng và hạn chế lái xe nếu không cần thiết, trong khi các tổ chức tại Anh khuyến nghị người dân thay đổi thói quen lái xe và cắt giảm các chuyến đi không thiết yếu.

Theo giáo sư Fengqi You (Đại học Cornell), làm việc từ xa có thể giúp giảm nhu cầu dầu - chủ yếu nhờ giảm di chuyển - nhưng tác động ở quy mô quốc gia còn hạn chế.

“Đây là biện pháp hữu ích trong ngắn hạn và cả trong hoạch định dài hạn, nhưng chỉ là một phần trong chiến lược tổng thể, cùng với phát triển điện sạch, nâng cao hiệu quả công trình và điện hóa giao thông”, ông nhận định.

Iran mở “lối đi hạn chế” qua eo biển Hormuz: Tàu của những nước nào được đi qua?

VOV.VN - Trong bối cảnh chiến sự giữa Mỹ, Israel và Iran khiến vận tải năng lượng toàn cầu rơi vào khủng hoảng, Tehran tuyên bố eo biển Hormuz vẫn mở nhưng chỉ cho phép một số tàu của các quốc gia nhất định đi qua, trong khi tàu của Mỹ và các đồng minh bị cấm tiếp cận.