Một nhóm nghị sĩ đảng Dân chủ tại Quốc hội Mỹ đã kêu gọi Bộ Ngoại giao nước này chấm dứt nhiều thập kỷ im lặng về năng lực hạt nhân của Israel, cho rằng chính sách “mập mờ chiến lược” hiện nay đang làm gia tăng rủi ro trong bối cảnh xung đột giữa Mỹ và Israel với Iran.

Trong bức thư gửi Ngoại trưởng Mỹ Marco Rubio ngày 4/5, 30 nghị sĩ nhấn mạnh Quốc hội cần được cung cấp đầy đủ thông tin về cán cân hạt nhân tại Trung Đông, nguy cơ leo thang xung đột cũng như các kịch bản ứng phó của chính quyền Mỹ.

Các nghị sĩ yêu cầu làm rõ những gì?

“Quốc hội có trách nhiệm theo Hiến pháp phải được thông tin đầy đủ về cán cân hạt nhân ở Trung Đông, nguy cơ leo thang từ bất kỳ bên nào trong cuộc xung đột này và kế hoạch dự phòng của chính quyền trong các kịch bản như vậy. Chúng tôi không tin rằng mình đã nhận được những thông tin đó”, bức thư nêu rõ.

Các nghị sĩ cho rằng chính sách “mập mờ chính thức” về năng lực hạt nhân của một bên trong xung đột đang khiến việc xây dựng chính sách không phổ biến vũ khí hạt nhân ở Trung Đông trở nên bất khả thi.

Trong thư gửi Ngoại trưởng Rubio, các nghị sĩ yêu cầu Bộ Ngoại giao Mỹ cung cấp thông tin cụ thể về năng lực hạt nhân của Israel, bao gồm số lượng đầu đạn, phương tiện phóng và khả năng làm giàu urani.

Các nghị sĩ đặc biệt đề cập tới Trung tâm Nghiên cứu Hạt nhân Negev tại Dimona – cơ sở từ lâu được xem là trung tâm của chương trình hạt nhân Israel.

“Israel hiện có khả năng làm giàu urani hay không và ở mức độ nào?”, các nghị sĩ đặt câu hỏi, đồng thời yêu cầu làm rõ thông tin về vật liệu phân hạch và hoạt động sản xuất plutoni.

Bức thư cũng chất vấn liệu Israel - quốc gia không tham gia Hiệp ước Không phổ biến vũ khí hạt nhân (NPT) - có từng trao đổi với Mỹ về “học thuyết hạt nhân, lằn ranh đỏ hoặc ngưỡng sử dụng vũ khí hạt nhân trong bối cảnh xung đột hiện nay với Iran” hay không.

Các nghị sĩ tiếp tục đặt câu hỏi: “Chính quyền Mỹ có nhận được cam kết nào từ Israel rằng nước này sẽ không sử dụng vũ khí hạt nhân không?” và “Liệu có dấu hiệu nào cho thấy Israel từng lên kế hoạch sử dụng hoặc triển khai vũ khí hạt nhân trong cuộc xung đột gần đây với Iran hoặc các cuộc xung đột khác hay không?”.

Sự mập mờ của Mỹ và Israel

Israel được cho là đã sở hữu vũ khí hạt nhân từ những năm 1960, song Tel Aviv luôn duy trì chính sách “không xác nhận cũng không phủ nhận” về chương trình hạt nhân của mình. Nhà Trắng cũng duy trì sự mập mờ tương tự, bất chấp một số phát biểu thừa nhận gián tiếp.

Trong nhiều thập kỷ, các cựu quan chức Mỹ, những người tiết lộ thông tin về Israel và các tài liệu tình báo đã được giải mật đã phần nào hé lộ chương trình hạt nhân bị nghi ngờ của Israel.

Theo các tài liệu được công bố, năm 1968, Cục tình báo trung ương (CIA) đã thông báo với Tổng thống Mỹ khi đó là Lyndon B. Johnson rằng Israel đã phát triển hoặc có khả năng phát triển vũ khí hạt nhân.

Sau đó, Tổng thống Mỹ Richard Nixon được cho là đã đạt được thỏa thuận với Thủ tướng Israel Golda Meir, theo đó Israel sẽ không công khai hoặc thử nghiệm kho vũ khí hạt nhân để đổi lấy việc Washington giảm sức ép giám sát.

Kỹ thuật viên hạt nhân người Israel, Mordechai Vanunu, cũng từng tiết lộ bằng chứng về Trung tâm Nghiên cứu Hạt nhân Negev cho báo Sunday Times của Anh trong một vụ rò rỉ thông tin gây chấn động.

Trong thư gửi Ngoại trưởng Rubio, các nghị sĩ Mỹ cho rằng “những dữ liệu công khai liên tục và nhất quán đều củng cố kết luận rằng Israel sở hữu vũ khí hạt nhân”.

Bức thư dẫn lại một báo cáo đánh giá tình báo đặc biệt của Mỹ năm 1974 cùng nhiều phát biểu của các quan chức Mỹ và Israel. Trong đó có lời điều trần năm 2006 của cựu ứng viên Bộ trưởng Quốc phòng Mỹ Robert Gates trước Ủy ban Quân vụ Thượng viện Mỹ, khi ông liệt kê Israel là một trong những “cường quốc sở hữu vũ khí hạt nhân”.

Theo ước tính của NTI, Israel hiện sở hữu khoảng 90 đầu đạn hạt nhân, lượng plutoni dự trữ từ 750-1.110 kg, 6 tàu ngầm có khả năng phóng vũ khí hạt nhân cùng các tên lửa đạn đạo tầm trung có tầm bắn từ 4.800-6.500 km.

Động thái cực kỳ hiếm thấy

Trước đây, một số nghị sĩ Mỹ từng đề cập công khai đến kho vũ khí hạt nhân của Israel. Năm 2019, Hạ nghị sĩ James McGovern từng nhắc đến Israel như một quốc gia sở hữu vũ khí hạt nhân trong một nghị quyết của Quốc hội. Tuy nhiên, việc nhiều nghị sĩ cùng phối hợp gây sức ép lên chính quyền Mỹ về vấn đề này là điều cực kỳ hiếm thấy.

Động thái trên diễn ra trong bối cảnh ngày càng nhiều nghị sĩ của cả hai đảng đặt câu hỏi về mối quan hệ thân cận giữa Washington và Tel Aviv, đặc biệt sau cuộc chiến tại Gaza và xung đột giữa Mỹ, Israel với Iran.

Tháng 4 vừa qua, 40 thượng nghị sĩ Dân chủ đã bỏ phiếu ủng hộ dự luật ngăn chặn thương vụ bán xe ủi quân sự cho Israel. Dù dự luật không được thông qua, nhiều nhà vận động đánh giá mức độ gây sức ép từ phe Dân chủ là “mang tính lịch sử”.

Trong khi đó, chính quyền Tổng thống Mỹ Donald Trump khẳng định ngăn chặn Iran phát triển vũ khí hạt nhân là một trong những mục tiêu trọng tâm trong chiến lược của Washington đối với cuộc xung đột hiện nay. Tehran nhiều năm qua luôn bác bỏ cáo buộc theo đuổi vũ khí hạt nhân.

Ông Josh Reubner, Giám đốc chính sách của Viện Hiểu biêt về Trung Đông, hoan nghênh yêu cầu minh bạch của các nghị sĩ Mỹ.

“Sáng kiến này được đưa ra trong bối cảnh Mỹ và Israel đang tiến hành cuộc chiến nhằm vào Iran. Một trong những mục tiêu của Tổng thống Trump để chấm dứt cuộc chiến là đàm phán dỡ bỏ trừng phạt đối với Iran để đổi lấy cam kết Tehran không phát triển vũ khí hạt nhân. Các nghị sĩ Quốc hội hoàn toàn có lý khi đặt câu hỏi vì sao việc Israel phát triển vũ khí hạt nhân lại được bỏ qua, trong khi Mỹ đang tìm cách ngăn Iran sở hữu loại vũ khí này”, ông Reubner nói.

Lằn ranh đỏ của Israel trong đàm phán thỏa thuận hòa bình với Iran

VOV.VN - Các nhà phân tích cho rằng Israel muốn Iran chấm dứt hoạt động làm giàu urani, hạn chế chương trình tên lửa, cắt giảm hỗ trợ cho các lực lượng ủy nhiệm và không có các “điều khoản hoàng hôn” trong bất kỳ thỏa thuận nào.