Iran dỡ giới hạn tầm bắn tên lửa: Đòn răn đe hay quân bài đàm phán?

Lực lượng Vệ binh Cách mạng Hồi giáo Iran (IRGC) mới đây tuyên bố dỡ bỏ giới hạn tự áp đặt về tầm bắn 2.000 km đối với tên lửa đạn đạo, đánh dấu sự thay đổi đáng chú ý trong chính sách quân sự của Tehran giữa lúc căng thẳng với Mỹ và Israel tiếp tục leo thang.

Phát biểu tại cuộc họp báo ngày 7/11, người phát ngôn IRGC, Chuẩn tướng Hossein Mohebbi, xác nhận giới hạn này đã được dỡ bỏ. Ông không tiết lộ liệu Iran đã sở hữu tên lửa có tầm bắn vượt quá 2.000 km hay chưa, nhưng nhấn mạnh Tehran sẽ chứng minh năng lực quân sự bằng hành động thay vì tuyên bố.

Động thái trên diễn ra sau khi Lãnh tụ tối cao Iran Mojtaba Khamenei cảnh báo mọi mối đe dọa từ Mỹ hoặc Israel đều phải đối mặt với phản ứng không bị giới hạn về địa lý. Trong khi đó, các nỗ lực ngoại giao nhằm chấm dứt xung đột đang được đẩy mạnh, với việc Tổng thống Mỹ Donald Trump ngày 9/11 cho biết tiến trình đàm phán có những chuyển biến tích cực.

Tên lửa Iran có thể vươn xa đến đâu?

Theo giới phân tích, Iran từ lâu đã có năng lực kỹ thuật để phát triển tên lửa có tầm bắn vượt quá 2.000 km, nhưng chủ động duy trì giới hạn nhằm tập trung vào chiến lược răn đe trong khu vực.

Với tầm bắn 2.000 km, tên lửa Iran có thể bao phủ toàn bộ bán đảo Arab, khu vực Levant, phần lớn Ai Cập và một số khu vực Đông Nam châu Âu, trong đó có Hy Lạp, Bulgaria và Romania.

Đối với các quốc gia vùng Vịnh, tuyên bố mới của Tehran không làm thay đổi đáng kể mức độ đe dọa, bởi những nước này vốn nằm trong phạm vi tấn công của tên lửa Iran. Tuy nhiên, việc tăng tầm bắn có thể cho phép Tehran bố trí các bệ phóng xa hơn về phía đông đất nước mà vẫn duy trì khả năng tấn công Israel.

Đáng chú ý hơn, Mỹ và các đồng minh châu Âu lo ngại Iran có thể mở rộng phạm vi tấn công tới những căn cứ quân sự của Washington tại Ấn Độ Dương và châu Âu.

Hồi tháng 3, Anh cáo buộc Iran phóng tên lửa về phía căn cứ quân sự chung Mỹ - Anh trên đảo Diego Garcia ở Ấn Độ Dương, cách lãnh thổ Iran khoảng 4.000 km. Tehran bác bỏ cáo buộc, cho rằng đây là một chiến dịch được dàn dựng nhằm đổ trách nhiệm cho Iran.

Năm 2019, Anh, Pháp và Đức công bố đánh giá cho rằng một phiên bản tên lửa Khorramshahr của Iran, sử dụng đầu đạn nhẹ hơn, có thể đạt tầm bắn khoảng 3.000 km. Các quan chức Mỹ cũng từng cảnh báo công nghệ từ chương trình không gian của Iran có thể được ứng dụng để phát triển tên lửa đạn đạo liên lục địa. Tuy nhiên, hiện Tehran chưa sở hữu loại vũ khí này.

Ông Muhanad Seloom, chuyên gia về chính trị và an ninh quốc tế tại Viện Nghiên cứu Sau đại học Doha (Qatar), nhận định Iran có thể đủ năng lực phát triển tên lửa với tầm bắn khoảng 5.000 km. Tuy nhiên, khả năng đạt được tầm bắn như vậy không đồng nghĩa với hiệu quả tác chiến thực tế.

Trong khi đó, nhà phân tích an ninh Iran Mohamed Taheri khẳng định việc phát triển tên lửa vượt quá 2.000 km không còn là trở ngại lớn về công nghệ. Theo ông, nếu nâng tầm bắn lên 4.000 km, phần lớn châu Âu và Bắc Phi có thể nằm trong phạm vi tấn công của Iran.

Châu Âu trước nguy cơ trở thành mục tiêu

Quyết định dỡ bỏ giới hạn tầm bắn được xem là bước thay đổi so với những cam kết trước đây của Tehran nhằm trấn an các nước châu Âu rằng lãnh thổ của họ sẽ không trở thành mục tiêu tấn công.

Quan hệ giữa Iran và châu Âu đã xấu đi đáng kể do bất đồng liên quan đến chương trình hạt nhân và các hoạt động của Tehran tại Trung Đông. Việc Liên minh châu Âu (EU) đưa IRGC vào danh sách tổ chức khủng bố, cùng với việc một số quốc gia cho phép Mỹ sử dụng căn cứ quân sự để tiến hành các hoạt động chống Iran, càng khiến căng thẳng gia tăng.

Bulgaria là một trong những nước liên tục nhận được cảnh báo từ Tehran. Hồi tháng 7, sau khi Quốc hội Bulgaria cho phép triển khai tối đa 8 máy bay tiếp dầu KC-135 của Mỹ tại căn cứ không quân Bezmer, Iran tuyên bố giới chức Bulgaria phải chịu trách nhiệm về quyết định đó.

Theo Financial Times, các căn cứ Mỹ tại một số quốc gia châu Âu, trong đó có Bulgaria, đã được Iran xem xét như những mục tiêu tấn công tiềm tàng.

Tại Anh, những lo ngại tương tự cũng gia tăng sau các thông tin về nguy cơ Iran nhằm vào căn cứ không quân RAF Fairford, nơi máy bay ném bom Mỹ từng sử dụng để thực hiện các cuộc không kích Iran. Tehran phủ nhận liên quan đến những hoạt động bị nghi nhằm vào căn cứ này.

Theo Wall Street Journal, ngày 9/11, quân đội Mỹ tiếp tục điều chuyển máy bay khỏi căn cứ RAF Mildenhall tại Anh sau khi xuất hiện thông tin về mối đe dọa từ Iran. Tuy nhiên, Bộ Quốc phòng Anh không xác nhận đây là nguyên nhân của đợt điều chuyển.

Chuyên gia Muhanad Seloom đánh giá tuyên bố của Tehran đáng lo ngại nhưng chưa đến mức gây báo động đối với châu Âu. Theo ông, khoảng cách địa lý khá lớn có thể tạo thêm thời gian để các hệ thống cảnh báo sớm và phòng thủ tên lửa của NATO phát hiện, đánh chặn tên lửa Iran. Ông cũng cho rằng việc đe dọa châu Âu không thực sự phục vụ lợi ích chiến lược của Tehran, bởi nhiều nước châu Âu không ủng hộ cuộc chiến do Mỹ và Israel phát động và vẫn ưu tiên giải pháp ngoại giao. 

Răn đe quân sự hay gia tăng sức ép đàm phán?

Theo giới phân tích, thời điểm Iran tuyên bố dỡ bỏ giới hạn tầm bắn mang nhiều ý nghĩa chiến lược. Trên thực tế, giới hạn 2.000 km vốn do Tehran tự đặt ra và có thể được điều chỉnh bất cứ lúc nào. Vì vậy, việc chính thức xóa bỏ giới hạn này được xem là thông điệp cảnh báo gửi tới Washington và những quốc gia cho phép Mỹ sử dụng lãnh thổ để tiến hành hoạt động quân sự chống Iran. Tehran muốn nhấn mạnh rằng nếu Mỹ hoặc Israel tiếp tục tấn công, các biện pháp đáp trả của nước này có thể không còn giới hạn trong phạm vi Trung Đông.

Đáng chú ý, người phát ngôn IRGC Hossein Mohebbi còn tuyên bố nếu Iran quyết định thay đổi học thuyết hạt nhân và phát triển bom hạt nhân, nước này sẽ thực hiện những bước chuẩn bị cần thiết.

Những tuyên bố trên được đưa ra trong bối cảnh chương trình tên lửa và hạt nhân tiếp tục là hai vấn đề gây tranh cãi lớn giữa Tehran và phương Tây. Thỏa thuận hạt nhân năm 2015 đặt ra những giới hạn đối với chương trình hạt nhân Iran để đổi lấy việc nới lỏng trừng phạt. Nghị quyết 2231 của Hội đồng Bảo an Liên Hợp Quốc cũng đưa ra những hạn chế liên quan đến chương trình tên lửa đạn đạo của Tehran, nhưng các hạn chế này đã hết hiệu lực vào tháng 10/2023.

Khi phát động chiến dịch quân sự nhằm vào Iran hồi tháng 2, Tổng thống Trump tuyên bố phá hủy chương trình tên lửa và hạt nhân của Tehran là những mục tiêu chính. Tuy nhiên, các chuyên gia và đánh giá tình báo Mỹ từng nhận định chương trình tên lửa Iran vẫn cần thêm nhiều năm phát triển mới có thể đe dọa trực tiếp lãnh thổ Mỹ.

Trước khi xung đột bùng phát, Iran được đánh giá sở hữu kho tên lửa đạn đạo lớn nhất Trung Đông, với số lượng ước tính từ 2.500 đến 6.000 quả.

Theo ông Muhanad Seloom, quyết định dỡ bỏ giới hạn tầm bắn còn nhằm tạo lợi thế cho Tehran trong các cuộc đàm phán với Washington. Iran có thể sử dụng việc khôi phục giới hạn này như một điều kiện trao đổi để đạt được những nhượng bộ từ phía Mỹ.

Chuyên gia này nhận định Tehran đang tận dụng khoảng thời gian trước khi Quốc hội Mỹ khóa mới bắt đầu hoạt động vào tháng 1/2027, thời điểm Tổng thống Trump có thể muốn đạt được một thỏa thuận để chứng minh thành công về đối ngoại. Vì vậy, mục tiêu của Iran không đơn thuần là chuẩn bị mở rộng hoạt động quân sự mà còn nhằm thúc đẩy Washington lựa chọn giải pháp thương lượng thay vì phát động thêm các cuộc tấn công.

Tuy nhiên, chiến lược này cũng tiềm ẩn rủi ro. Việc mở rộng phạm vi đe dọa có thể khiến các nước châu Âu thay đổi lập trường và tăng cường hợp tác quân sự với Mỹ.

Iran có thể sản xuất 50 tên lửa đạn đạo mỗi tháng

VOV.VN - Một báo cáo tình báo phương Tây vừa tiết lộ rằng bất chấp tổn thất nặng nề do chiến dịch không kích của Mỹ và Israel, Iran vẫn có thể sản xuất được khoảng 50 tên lửa đạn đạo mỗi tháng, bằng khoảng một nửa công suất trước khi chiến tranh nổ ra.