Tổng thống Mỹ Donald Trump từng đặt ra các mục tiêu lớn trong cuộc chiến với Iran, bao gồm chấm dứt chương trình hạt nhân của nước này, phá hủy năng lực quân sự và thúc đẩy thay đổi chế độ.

Tuy nhiên, sau hơn 5 tuần giao tranh và khi một lệnh ngừng bắn kéo dài hai tuần đang bắt đầu có hiệu lực, những mục tiêu này phần lớn vẫn chưa đạt được. Thậm chí, việc Iran tiếp tục kiểm soát eo biển Hormuz - tuyến vận tải năng lượng quan trọng bậc nhất thế giới - đã tạo ra một cuộc khủng hoảng mới chưa từng tồn tại trước khi xung đột nổ ra.

Chính quyền Tổng thống Trump khẳng định các chiến dịch quân sự của Mỹ và Israel đã gây thiệt hại nặng nề cho lực lượng Iran. Dù vậy, bộ máy quân sự và chính quyền Tehran vẫn trụ vững, tiếp tục hoạt động và thậm chí đang đưa ra các điều kiện riêng trong các cuộc đàm phán sắp tới.

Trong một bài đăng trên mạng xã hội Truth Social, ông Trump ca ngợi thỏa thuận ngừng bắn do Pakistan làm trung gian là “một ngày trọng đại cho hòa bình thế giới”, cho rằng Iran và các bên liên quan đều đã “quá mệt mỏi với xung đột”.

Lệnh ngừng bắn nhìn chung được duy trì, song vẫn xuất hiện những dấu hiệu bất ổn. Các quốc gia vùng Vịnh báo cáo về các vụ tấn công vào cơ sở hạ tầng dầu mỏ, trong khi truyền thông Iran cho biết eo biển Hormuz có thể bị đóng cửa trở lại nhằm đáp trả các cuộc tấn công tiếp diễn của Israel vào Lebanon. Nhà Trắng bác bỏ thông tin này và cho biết lưu lượng tàu qua eo biển thậm chí đã tăng lên trong ngày 8/4.

Cho dù thỏa thuận hiện tại được duy trì, nhiều đánh giá cho rằng các mục tiêu cốt lõi của Mỹ - từ thay đổi chế độ, ngăn chặn tham vọng hạt nhân đến phá hủy chương trình tên lửa đạn đạo của Iran - vẫn còn là câu hỏi bỏ ngỏ. Một số chuyên gia thậm chí nhận định cuộc chiến có thể khiến chính quyền Tehran trở nên cứng rắn hơn và quyết tâm theo đuổi vũ khí hạt nhân.

Năng lực quân sự Iran suy giảm nhưng chưa bị vô hiệu hóa

Tại một cuộc họp báo của Lầu Năm Góc ngày 8/4, Bộ trưởng Quốc phòng Mỹ Pete Hegseth tuyên bố hải quân Iran “đã chìm xuống đáy biển”, không quân bị “xóa sổ”, còn chương trình tên lửa và máy bay không người lái bị “vô hiệu hóa về cơ bản”.

Chiến dịch mang tên “Epic Fury” được ông gọi là “chiến thắng mang tính lịch sử và áp đảo”. Nhà Trắng cũng cho rằng năng lực sản xuất và tích trữ tên lửa của Iran đã bị đẩy lùi nhiều năm.

Tuy nhiên, các chuyên gia quân sự có đánh giá thận trọng hơn. Tướng về hưu Joseph Votel, cựu chỉ huy Bộ Tư lệnh trung tâm (CENTCOM) thừa nhận Mỹ đã gây tổn thất lớn cho Iran, nhưng nhấn mạnh lực lượng của Tehran vẫn duy trì khả năng tác chiến.

Trên thực tế, Iran vẫn tiến hành các cuộc tấn công hằng ngày nhằm vào Israel, một số quốc gia Arab vùng Vịnh, và thậm chí nhắm vào cả các căn cứ quân sự Mỹ trong khu vực.

Eo biển Hormuz vẫn nằm trong tay Iran

Bất chấp những đồn đoán về khả năng Mỹ kiểm soát eo biển Hormuz, thỏa thuận ngừng bắn hiện nay vẫn để Iran nắm quyền kiểm soát tuyến hàng hải chiến lược này.

Trong những tuần gần đây, Tehran chỉ cho phép một số tàu “thân thiện” đi qua, áp phí lên tới 2 triệu USD đối với một số tàu khác, và từ chối phần lớn lưu lượng còn lại. Việc siết chặt tuyến vận chuyển dầu mỏ quan trọng này đã đẩy giá năng lượng toàn cầu tăng cao.

Trong cuộc họp báo ngày 8/4, Bộ trưởng Quốc phòng Mỹ Hegseth không đưa ra thông tin cụ thể nào về cách thức mở lại eo biển Hormuz hoặc khi nào khoảng 2.000 tàu đang chờ đợi có thể đi qua.

Trong một bài đăng trên Truth Social cùng ngày, ông Trump nói rằng Mỹ “sẽ hỗ trợ giải quyết tình trạng tắc nghẽn giao thông ở eo biển Hormuz” và lực lượng Mỹ sẽ chỉ “hiện diện xung quanh để đảm bảo mọi việc diễn ra suôn sẻ. Ông cũng tin tưởng rằng “mọi việc sẽ ổn thỏa”.

Trong một bài đăng trên X, Ngoại trưởng Iran Abbas Araghchi cho biết Tehran sẵn sàng đảm bảo tự do hàng hải nếu Mỹ chấm dứt các cuộc tấn công.

Theo ông Daniel Benaim, học giải tại Viện Trung Đông và cựu quan chức cấp cao phụ trách Vùng Vịnh tại Bộ Ngoại giao Mỹ, việc đóng cửa eo biển “đã tạo ra một vũ khí răn đe mới và một vũ khí kinh tế mới” cho Iran.

Chuyên gia Ian Ralby thuộc Trung tâm Năng lượng của Hội đồng Đại Tây Dương cũng có quan điểm tương tự, cho rằng điều này vô hình trung hợp pháp hóa vai trò kiểm soát của Iran và đặt Tehran vào vị thế có lợi hơn trước chiến tranh.

“Giờ đây họ có thể chủ động sử dụng điều đó theo hướng có lợi hơn cho mình”, ông Ralby nói.

Iran có thêm động lực phát triển vũ khí hạt nhân

Ngay từ đầu xung đột, Tổng thống Trump cho rằng Iran chỉ còn “vài tuần nữa” là có thể sở hữu vũ khí hạt nhân, song nhiều chuyên gia phản bác nhận định này.

Theo học giả Shibley Telhami tại Đại học Marryland, trước đây Lãnh tụ tối cao Iran Ali Khamenei từng ban hành sắc lệnh tôn giáo cấm phát triển vũ khí hạt nhân. Tuy nhiên, sau khi ông qua đời, rào cản này không còn.

Cuộc chiến với Mỹ và Israel khiến Iran rút ra bài học rằng các quốc gia sở hữu vũ khí hạt nhân như Triều Tiên có khả năng răn đe tốt hơn, trong khi Iran lại trở thành mục tiêu tấn công. Điều này có thể khiến Tehran có thêm động lực để phát triển vũ khí hạt nhân.

Ông Benaim cũng có quan điểm tương tự, cho rằng vụ ám sát ông Ali Khamenei và các lãnh đạo cấp cao khác có thể khiến những người còn lại kết luận rằng “vũ khí hạt nhân là con đường chính để Iran xây dựng khả năng răn đe bền vững”.

Iran thay đổi lãnh đạo nhưng chưa có dấu hiệu thay đổi chính sách

Trước chiến tranh, các cuộc biểu tình chống chính phủ lan rộng ở Iran. Sau khi ông Ali Khamenei bị ám sát, Tổng thống Mỹ Trump từng kêu gọi người dân Iran nổi dậy thay đổi chế độ, song điều này đã không xảy ra.

Thay vào đó, con trai ông Ali Khamenei, Mojtaba Khamenei, lên nắm quyền. Giới quan sát nhận định ông là phiên bản trẻ hơn nhưng cứng rắn hơn của cha mình, với sự hậu thuẫn mạnh mẽ từ Lực lượng Vệ binh Cách mạng Hồi giáo Iran (IRGC).

Mục tiêu thay đổi chế độ ở Iran - vốn cũng được Thủ tướng Israel Benjamin Netanyahu theo đuổi  do đó chưa đạt được.

Niềm tin của đồng minh Mỹ bị lung lay

Mỹ đã không thông báo trước cho các đồng minh vùng Vịnh như Qatar, Bahrain, UAE, Saudi Arabia và Kuwait về kế hoạch tấn công Iran. Ngay sau đó, các quốc gia này trở thành mục tiêu của tên lửa và máy bay không người lái Iran. Chính Tổng thống Trump cũng thừa nhận Washington “bất ngờ” trước phản ứng của Tehran.

Theo chuyên gia Daniel Benaim, việc không lường trước các kịch bản xấu - như việc Iran tấn công các nước vùng Vịnh hoặc đóng cửa eo biển Hormuz - đã gây ra những hệ lụy nghiêm trọng, bao gồm giá năng lượng tăng vọt toàn cầu và gián đoạn chuỗi cung ứng.

Những tác động này đã làm suy giảm niềm tin của các đồng minh đối với chính quyền Mỹ, đồng thời gây căng thẳng với châu Âu và ảnh hưởng tới kinh tế toàn cầu, từ giá lương thực, phân bón đến vi mạch.

Cựu Đại sứ Mỹ tại Nga Michael McFaul nhận định cách hành xử của Washington khiến nước này bị nhìn nhận như “phớt lờ luật lệ quốc tế”.

Iran tận dụng “yết hầu” Hormuz, cùng Trung Quốc tạo thế đối trọng với Mỹ

VOV.VN - Iran và Trung Quốc tận dụng eo biển Hormuz để thúc đẩy thanh toán bằng Nhân dân tệ, thách thức vị thế thống trị của đồng USD trên thị trường năng lượng toàn cầu.