Mỹ hủy kế hoạch tấn công Iran: Bước lùi chiến thuật hay nước cờ của ông Trump?

Những tính toán phía sau quyết định của Mỹ

Trong bài đăng trên mạng xã hội Truth Social tối 1/8, Tổng thống Trump cho biết Mỹ trước đó đã “sẵn sàng khai hỏa” nhằm vào Iran, nhưng Tehran cùng một số quốc gia Trung Đông đã đề nghị Washington tạm hoãn chiến dịch quân sự. Dựa trên đề nghị này, ông Trump đồng ý hủy cuộc tấn công “vì lợi ích của thế giới cũng như tương lai của một Iran thành công và thịnh vượng”, với điều kiện hai bên nhanh chóng đạt được một thỏa thuận.

Theo nhà lãnh đạo Mỹ, thỏa thuận đó sẽ bao gồm việc mở cửa hoàn toàn và ngay lập tức eo biển Hormuz, đồng thời chấm dứt “mối đe dọa hạt nhân từ Iran”. Ông cũng cho biết Israel ủng hộ cam kết này.

Tuy nhiên, Nhà Trắng và Tổng thống Trump không công bố thêm bất kỳ chi tiết nào về nội dung thỏa thuận, các bên tham gia hay cơ chế đàm phán.

Trong khi đó, trang tin Axios dẫn các nguồn tin cho biết Thái tử Saudi Arabia Mohammed bin Salman (MBS) đã điện đàm với ông Trump hôm 1/8, bày tỏ lo ngại về kế hoạch mở rộng các cuộc tấn công nhằm vào Iran và kêu gọi Washington kiềm chế để tránh nguy cơ leo thang.

Một yếu tố khác được cho là ảnh hưởng tới quyết định của Washington là tình trạng suy giảm kho dự trữ tên lửa đánh chặn Patriot. Theo Trung tâm Nghiên cứu Chiến lược và Quốc tế (CSIS), số lượng tên lửa đánh chặn Patriot của Mỹ đã giảm từ khoảng 2.300 quả trước khi xung đột với Iran bùng phát xuống còn chưa đến 827 quả.

Thượng nghị sĩ đảng Dân chủ Chris Van Hollen cho biết Mỹ đang tiêu hao lượng lớn tên lửa đánh chặn - loại vũ khí cần thiết để bảo vệ binh sĩ Mỹ - trong khi Washington vẫn phải chuẩn bị cho nguy cơ xảy ra các cuộc xung đột khác trên thế giới.

Một số hãng truyền thông Mỹ cũng đưa tin Chủ tịch Hội đồng Tham mưu trưởng Liên quân Mỹ, Tướng Dan Caine, đã cảnh báo về tình trạng cạn kiệt kho tên lửa đánh chặn. Tuy nhiên, Tổng thống Trump đã bác bỏ những lo ngại này.

Iran giữ lập trường cứng rắn

Truyền thông Iran ngày 2/8 đã bác bỏ tuyên bố của Tổng thống Donald Trump rằng nước này đã xin đàm phán để không bị Mỹ tấn công. Tehran khẳng định các lực lượng vũ trang vẫn duy trì trạng thái cảnh giác cao, sẵn sàng đáp trả mọi hành động gây hấn.         

Quyền Bộ trưởng Quốc phòng Iran Majid Ibn al-Reza cũng khẳng định Tehran coi mọi lời đe dọa từ các đối thủ là “thực tế và đáng tin cậy”, kể cả khi đó chỉ là một phần của chiến tranh tâm lý. Ông nhấn mạnh Iran sẽ không bị bất ngờ cũng như không thụ động trước các mối đe dọa. Tehran sẽ tiếp tục nâng cao mức độ sẵn sàng chiến đấu, tăng cường năng lực răn đe và hiện đại hóa quân đội.

Tuần trước, Ngoại trưởng Iran Abbas Araghchi đã điện đàm riêng với Tổng Tham mưu trưởng quân đội Pakistan Asim Munir, Ngoại trưởng Thổ Nhĩ Kỳ Hakan Fidan và Ngoại trưởng Saudi Arabia Faisal bin Farhan Al Saud để trao đổi về nguy cơ Mỹ tiếp tục leo thang quân sự.

Theo tài khoản Telegram của ông Araghchi, trong các cuộc trao đổi với phía Pakistan và Thổ Nhĩ Kỳ, Ngoại trưởng Iran khẳng định Tehran sẽ đáp trả cứng rắn mọi hành động “gây hấn”, đồng thời cảnh báo các bước đi gây mất ổn định của Mỹ có thể tác động nghiêm trọng tới toàn bộ khu vực Vịnh. Iran cũng cảnh báo Washington không thực hiện bất kỳ “hành động mạo hiểm” nào và tuyên bố sẽ đáp trả mạnh mẽ nếu Mỹ triển khai các cuộc tấn công mới.

Trong cuộc điện đàm với Ngoại trưởng Saudi Arabia, ông Araghchi nhấn mạnh mọi cuộc tấn công của Mỹ và Israel, hoặc sự tham gia của bất kỳ quốc gia nào trong khu vực vào các chiến dịch này, đều sẽ vấp phải phản ứng “tương xứng” từ Tehran.

Trong khi đó, hãng tin Nournews - cơ quan truyền thông có liên hệ với Hội đồng An ninh quốc gia tối cao Iran - cảnh báo nếu Mỹ tấn công cơ sở hạ tầng năng lượng của Iran, Tehran sẽ đáp trả bằng các cuộc tấn công nhằm vào các mỏ dầu của Saudi Arabia, Các Tiểu vương quốc Arab Thống nhất (UAE) cũng như các mỏ khí đốt của Qatar và Israel.

Thỏa thuận mà ông Trump nói tới là gì?

Cho đến nay, cả Mỹ, Iran và các quốc gia trung gian hòa giải đều chưa công bố bất kỳ thông tin cụ thể nào về thỏa thuận mà Tổng thống Trump nhắc tới. Những nước như Qatar, UAE, Thổ Nhĩ Kỳ và Pakistan đang tích cực thúc đẩy Washington và Tehran giảm căng thẳng, nối lại đối thoại nhằm chấm dứt cuộc chiến.

Các nguồn tin của Chính phủ Pakistan nói với hãng thông tấn Anadolu của Thổ Nhĩ Kỳ, các nhà trung gian Pakistan và Qatar vẫn “thận trọng lạc quan” về khả năng nối lại các cuộc đàm phán Mỹ - Iran vốn bị đình trệ. Các bên kỳ vọng sẽ có tiến triển tích cực ngay trong tuần này. Theo đó, Pakistan và Qatar cùng các đối tác khu vực đang duy trì liên lạc với Washington và Tehran sau khi thuyết phục được ông Trump tạm dừng các cuộc tấn công mới nhằm vào Iran.

Lệnh ngừng bắn trước đó do Pakistan và Qatar làm trung gian hồi tháng 6 nhanh chóng sụp đổ vì bất đồng liên quan đến quyền kiểm soát eo biển Hormuz. Trong tuyên bố mới nhất, ông Trump tiếp tục nhấn mạnh bất kỳ thỏa thuận nào cũng phải bao gồm việc mở lại ngay lập tức tuyến hàng hải chiến lược này.

Tuy nhiên, Tehran chưa phát tín hiệu thay đổi lập trường. Iran từng tuyên bố eo biển Hormuz sẽ không quay trở lại trạng thái như trước chiến tranh, song để ngỏ khả năng phối hợp với Oman trong quản lý hoạt động hàng hải tại đây.

Đề xuất này đã bị Mỹ và các đồng minh vùng Vịnh bác bỏ. Trong khi đó, lực lượng Houthi tại Yemen - đồng minh của Iran - cũng gia tăng đe dọa đối với eo biển Bab al-Mandeb, cửa ngõ nối Biển Đỏ với kênh đào Suez, làm gia tăng lo ngại về an ninh của một tuyến vận tải năng lượng quan trọng khác.

Những nút thắt chưa được tháo gỡ

Bước sang ngày thứ 156, cuộc xung đột giữa Mỹ và Iran vẫn chưa cho thấy dấu hiệu sớm kết thúc. Trong khi Iran tiếp tục theo đuổi các nỗ lực ngoại giao, Bộ Ngoại giao nước này đồng thời cáo buộc Mỹ vi phạm thỏa thuận ngừng bắn khi không tuân thủ các quy định về hoạt động hàng hải tại eo biển Hormuz. Theo phía Iran, Washington đang khuyến khích các tàu thương mại di chuyển theo tuyến hàng hải phía Nam, gần bờ biển Oman - tuyến đường mà Tehran cho là không được phép.

Iran cũng cáo buộc Mỹ làm suy yếu lệnh ngừng bắn bằng cách sử dụng tàu thương mại để che giấu hoạt động quân sự, đồng thời áp đặt thêm các biện pháp trừng phạt và duy trì phong tỏa trên biển.

Ông Ross Harrison, nghiên cứu viên cấp cao tại Viện Trung Đông, nhận định rất khó nhận diện chiến lược nhất quán của Mỹ bởi Tổng thống Trump nhiều lần phát tín hiệu sẽ leo thang quân sự nhưng sau đó lại thay đổi quyết định. Theo ông Harrison, từ góc nhìn của Iran, Tehran có thể cho rằng ông Trump đã lùi bước do lo ngại nguy cơ xung đột leo thang mất kiểm soát. Ông cho rằng tuyên bố mới nhất của Tổng thống Mỹ chỉ có ý nghĩa nếu Washington và Tehran đạt được một thỏa thuận rõ ràng về việc mở lại eo biển Hormuz. Nếu không, đây nhiều khả năng chỉ là một khoảng lặng tạm thời. Ông cũng lưu ý đợt giao tranh mới bùng phát một phần do những điểm chưa rõ ràng trong biên bản ghi nhớ (MoU) được ký hồi tháng 6 về cơ chế mở lại eo biển Hormuz.

Ông Harrison cảnh báo nếu xung đột tiếp tục kéo dài, các nhà hoạch định chính sách ở cả Washington và Tehran có thể mất khả năng kiểm soát tình hình khi ngày càng nhiều hồ sơ an ninh trong khu vực như Lebanon, Israel - Palestine, Houthi - Saudi Arabia hay Iraq đan xen, làm gia tăng nguy cơ leo thang ngoài ý muốn.

Kịch bản nguy hiểm khi cuộc chiến Iran tác động qua lại với xung đột Ukraine

VOV.VN - Tình thế rủi ro ở đây là cả Ukraine lẫn Iran đều đang xung đột với các quốc gia sở hữu vũ khí hạt nhân hàng đầu thế giới, đó là Nga và Mỹ. Và hai cuộc xung đột này đang đứng trước nguy cơ hội tụ mạnh với nhau, làm bùng phát một cuộc thế chiến mới…