Những “lằn ranh đỏ” không thể vượt qua

Sau khi Mỹ và Israel tiến hành các cuộc không kích vào Iran, khu vực Trung Đông đang rơi vào trạng thái bế tắc nguy hiểm. Các biện pháp phong tỏa của Washington cùng việc Tehran siết chặt kiểm soát eo biển Hormuz khiến cả hai bên chưa có ý muốn nhượng bộ, trong khi áp lực kinh tế ngày càng gia tăng và nguy cơ xung đột bùng phát trở lại hiện hữu rõ rệt.

Giới hoạch định chính sách hiện không còn đặt câu hỏi liệu một thỏa thuận có thể đạt được hay không, mà lo ngại căng thẳng sẽ kéo dài bao lâu trước khi một tính toán sai lầm từ Washington hoặc Tehran châm ngòi cho cuộc đối đầu mới.

Một số quan chức Mỹ và Israel cho rằng việc tiếp tục gây sức ép có thể làm suy yếu vị thế của Tehran và buộc nước này quay lại bàn đàm phán. Tuy nhiên, ông Danny Citrinowicz, cựu lãnh đạo bộ phận Iran thuộc Cơ quan Tình báo Quốc phòng Israel, nhận định chiến lược này khó mang lại kết quả. “Có một vấn đề lớn với giả thuyết đó: Chúng ta đã thử nhiều lần và Iran chưa từng đầu hàng”, ông nói.

Một quan chức khu vực cũng nhận định tình hình hiện nay giống như “một cuộc chiến tiêu hao”, trong đó nguy cơ xảy ra đợt tấn công mới của Mỹ và Israel ngày càng lớn. Theo các quan chức Iran, những vấn đề như chương trình tên lửa, năng lực hạt nhân hay quyền kiểm soát eo biển Hormuz không đơn thuần là công cụ chính sách, mà là các trụ cột mang tính sống còn đối với Cộng hòa Hồi giáo Iran. Vì vậy, việc từ bỏ các vấn đề này sẽ bị xem là hành động đầu hàng.

Ông Citrinowicz cho rằng, đây là lý do tại sao ngay cả khi Mỹ và Israel gây áp lực quân sự kéo dài cũng khó khiến Tehran thay đổi các “lằn ranh đỏ”. Trong khi đó, các vòng đàm phán gián tiếp do Pakistan làm trung gian đến nay vẫn chưa tạo được đột phá đáng kể do bất đồng giữa hai bên còn rất lớn.

Hai bên đều tin thời gian đứng về phía mình

Tổng thống Donald Trump gần đây cảnh báo rằng “thời gian đang trôi rất nhanh”, đồng thời thúc giục Tehran “hành động ngay lập tức nếu không sẽ chẳng còn gì sót lại”. Ông cũng cảnh báo Iran có thể phải đối mặt với “một thời điểm rất tồi tệ” nếu không đạt được thỏa thuận với Washington.

Theo ông Ali Vaez thuộc Nhóm Khủng hoảng Quốc tế, cả Mỹ và Iran đều chưa sẵn sàng thực hiện những nhượng bộ khó khăn cần thiết để đạt được thỏa thuận. “Cả hai bên đều tin rằng thời gian đứng về phía họ và họ đang nắm ưu thế. Chính nhận thức đó đang khiến một thỏa thuận gần như không thể đạt được”, ông Ali Vaez nói.

Hệ quả là khu vực đang rơi vào một cuộc đối đầu kéo dài xoay quanh eo biển Hormuz - một trong những tuyến hàng hải chiến lược quan trọng nhất thế giới. Trước xung đột, khu vực này là nơi trung chuyển khoảng 25% lượng dầu thương mại toàn cầu và 20% nguồn cung khí tự nhiên hóa lỏng. Sự gián đoạn giao thông tại Hormuz đang gây ra những tác động kinh tế ngày càng nghiêm trọng đối với chuỗi cung ứng năng lượng toàn cầu.

Ông Alan Eyre, người từng tham gia các cuộc đàm phán Mỹ - Iran trước đây, cho rằng khả năng đạt được thỏa thuận hiện rất mong manh. “Hai bên có thể sẽ không bao giờ đạt được thỏa thuận. Ông Trump không chỉ muốn chiến thắng, mà còn muốn được nhìn nhận là người đã khiến Tehran khuất phục”, ông nhận định.

Về phía Iran, các quan chức cấp cao khẳng định kho uranium làm giàu và quyền kiểm soát eo biển Hormuz là những tài sản chiến lược cốt lõi đối với sự tồn vong của quốc gia. “Chúng tôi chiến đấu, chúng tôi hy sinh, nhưng chúng tôi không chấp nhận đầu hàng. Đầu hàng không phải là lựa chọn phù hợp với bản sắc của Iran”, một quan chức Iran nhấn mạnh.

Áp lực kép đối với Iran

Một quan chức Iran giấu tên, cho rằng Tehran đã “chiến thắng” không phải bằng sức mạnh quân sự, mà bằng việc không khuất phục trước áp lực từ Washington. Theo quan điểm này, các cuộc tấn công kéo dài của Mỹ và Israel không thể làm suy yếu ý chí của Iran, qua đó củng cố lập trường rằng năng lực hạt nhân và quyền kiểm soát eo biển Hormuz vẫn là trụ cột răn đe chiến lược của Tehran.

Quan chức này lập luận, việc từ bỏ các yếu tố trên sẽ làm mất cân bằng chiến lược của Tehran: “Ông Trump muốn tuyên bố chiến thắng, nhưng Iran sẽ không chấp nhận điều đó. Liệu nền kinh tế toàn cầu có chịu được sức ép này hay không, đó mới là câu hỏi cần được đặt ra”. Tehran nhiều khả năng không từ bỏ hoạt động làm giàu uranium hay chấp nhận các tối hậu thư nếu không có sự nhượng bộ từ phía Washington.

Tuy nhiên, các nguồn tin thân cận với giới chức Iran lại mô tả một bức tranh phức tạp hơn. Dù thể hiện lập trường cứng rắn, nền kinh tế Iran đang chịu sức ép lớn với lạm phát tăng cao, thất nghiệp gia tăng và đình công lan rộng trong nhiều ngành then chốt, làm suy yếu nền tảng kinh tế vốn đã bị ảnh hưởng nặng nề bởi trừng phạt.

Nguy cơ bế tắc kéo dài

Iran đang cân nhắc một thỏa thuận tạm thời nhằm chấm dứt xung đột, trong đó có việc mở lại eo biển Hormuz dưới sự giám sát của Iran để đổi lấy việc Mỹ dỡ bỏ một phần phong tỏa, trước khi bước vào đàm phán sâu hơn về trừng phạt và chương trình hạt nhân. Tuy nhiên, phía Mỹ được cho là muốn tách vấn đề chấm dứt xung đột sang giai đoạn đàm phán sau.

Cựu quan chức Mỹ Aaron David Miller nhận định việc kiểm soát Hormuz sẽ là thước đo then chốt cho thành công hay thất bại của Washington, đồng thời có thể ảnh hưởng trực tiếp đến chính sách đối ngoại của Tổng thống Donald Trump.

Theo ông Miller, việc mở lại tuyến hàng hải này mà không đạt được giải pháp chính trị sẽ đòi hỏi một hiện diện quân sự kéo dài của Mỹ tại khu vực - điều có thể vượt quá mức chấp nhận về chi phí và rủi ro.

Về hồ sơ hạt nhân, các nguồn tin cho biết Iran có thể pha loãng hoặc chuyển một phần trong số khoảng 440 kg urani làm giàu cao ra nước ngoài, ưu tiên Nga, với điều kiện có cơ chế cho phép thu hồi nếu Mỹ vi phạm thỏa thuận. Tuy nhiên, đề xuất này chưa được Washington chấp thuận.

Iran cũng được cho là đang tìm kiếm một thỏa thuận ngừng làm giàu urani trong thời hạn ngắn hơn đề xuất 20 năm của Mỹ, đồng thời yêu cầu giải phóng khoảng 30 tỷ USD tài sản bị đóng băng. Về phần mình, Washington chỉ cân nhắc giải ngân một phần nhỏ theo lộ trình.

Nhà phân tích Ali Vaez nhận định, việc đánh giá quá cao hiệu quả của áp lực quân sự có thể dẫn tới sai lầm chiến lược, làm gia tăng nguy cơ một cuộc đối đầu mới với kỳ vọng sai lệch về khả năng buộc Tehran phải đầu hàng.

Phía sau cảnh báo của Iran nhằm vào tuyến cáp ngầm ở Hormuz

VOV.VN - Sau những căng thẳng liên quan đến việc phong tỏa eo biển Hormuz, Iran đang chuyển sự chú ý sang hệ thống cáp ngầm dưới đáy biển.