Phép thử Hormuz: Lời kêu gọi của Bộ trưởng Tài chính Mỹ

Bộ trưởng Tài chính Mỹ Scott Bessent ngày 4/5 kêu gọi Trung Quốc tăng cường nỗ lực ngoại giao nhằm thuyết phục Iran mở lại eo biển Hormuz cho vận tải quốc tế.

Tiến sĩ Nghiêm Tuấn Hùng - Giám đốc Trung tâm Nghiên cứu chiến lược và an ninh, Viện Nghiên cứu châu Âu và châu Mỹ cho rằng: “Lời kêu gọi này phản ánh sự thừa nhận của Mỹ về đòn bẩy kinh tế và chính trị độc nhất mà Trung Quốc đang nắm giữ đối với Iran”.

Trong cuộc khủng hoảng Trung Đông hiện nay, Trung Quốc đang thực hiện một chiến lược ngoại giao đa tầng, vừa đóng vai trò trung gian hòa giải vừa bảo vệ lợi ích cốt lõi của mình mà không muốn bị kéo vào một liên minh quân sự. Trung Quốc đã cùng Pakistan đưa ra đề xuất năm điểm về ngừng bắn và khôi phục tự do hàng hải, đồng thời âm thầm thúc đẩy Iran chấp nhận các thỏa thuận ngừng bắn ngắn hạn để tránh sự sụp đổ toàn diện. Tuy nhiên, vai trò này vẫn bị Mỹ nhìn nhận với sự hoài nghi khi Mỹ cáo buộc Trung Quốc gián tiếp hỗ trợ Iran thông qua việc tiếp tục nhập khẩu năng lượng và cung cấp các linh kiện công nghệ lưỡng dụng.

Trong bối cảnh hội nghị thượng đỉnh Bắc Kinh diễn ra vào ngày 14 - 15/5, vấn đề Iran và eo biển Hormuz không còn là một vấn đề khu vực độc lập mà đã trở thành “con bài mặc cả” chiến lược.

“Tổng thống Trump đã lùi chuyến thăm này để ưu tiên đạt được ưu thế tại Trung Đông, và việc Bộ trưởng Bessent công khai kêu gọi Trung Quốc “bước tiếp một bước” ngoại giao cho thấy Mỹ đang dùng sự ổn định của quan hệ song phương để ép Bắc Kinh phải có tác động thực chất hơn lên Iran. Khả năng Trung Quốc đáp ứng yêu cầu này sẽ là phép thử quan trọng cho mức độ tin cậy của bất kỳ thỏa thuận hòa hoãn giao dịch nào mà hai nhà lãnh đạo có thể đạt được tại Bắc Kinh”, Tiến sĩ Nghiêm Tuấn Hùng đánh giá.

Sự khác biệt trong phong cách ngoại giao của hai nhà lãnh đạo

Phong cách ngoại giao của Tổng thống Donald Trump thường được đánh giá là mang tính giao dịch, tập trung vào các kết quả tức thời và dễ nhìn thấy. Trong khi đó, cách tiếp cận của Chủ tịch Trung Quốc Tập Cận Bình mang tính chiến lược và dài hạn hơn.

Tuy nhiên, theo Tiến sĩ Nghiêm Tuấn Hùng, trên thực tế, việc phân định rạch ròi giữa một bên là phong cách “giao dịch” của ông Donald Trump và một bên là tầm nhìn “chiến lược” của ông Tập Cận Bình có phần chưa phản ánh hết chiều sâu của vấn đề.

“Những gì thường bị coi là hành động “giao dịch” rời rạc của Tổng thống Donald Trump thực chất là các mảnh ghép trong một chiến lược dài hạn nhằm tái định nghĩa quyền lực Mỹ thông qua an ninh hóa kinh tế. Thay vì dựa vào các định chế đa phương truyền thống, ông đang xây dựng một trật tự dựa trên sự kiểm soát trực tiếp đối với các nguồn lực chiến lược và các “điểm nghẽn” toàn cầu để đảm bảo lợi thế tuyệt đối cho Mỹ trong nhiều thập kỷ tới”, ông Hùng cho hay.

Trong hội nghị thượng đỉnh tại Bắc Kinh lần này, việc đòi hỏi những kết quả tức thời và hữu hình - như các hợp đồng mua sắm nông sản hay nhượng bộ thương mại cụ thể - không chỉ đơn thuần là để tạo vốn chính trị ngắn hạn, mà còn là cách hiện thực hóa lộ trình buộc Trung Quốc phải thay đổi cấu trúc hành vi và giảm bớt sự phụ thuộc chiến lược của Mỹ vào thị trường này.

Ngược lại, cách tiếp cận của Chủ tịch Tập Cận Bình vẫn kiên định với sự bền bỉ chiến lược, tập trung vào việc cá nhân hóa quan hệ ngoại giao giữa hai nhà lãnh đạo nhằm vô hiệu hóa các rào cản thể chế và liên minh từ bộ máy Mỹ.

Tiến sĩ Nghiêm Tuấn Hùng cho rằng: “Đối với Trung Quốc, hội nghị là cơ hội để tận dụng xu hướng thích các thỏa thuận trực tiếp của ông Trump nhằm có thêm “thời gian chiến lược” cho nỗ lực tự cường công nghệ và ổn định kinh tế nội địa. Dù ông Tập tư duy theo đơn vị thập kỷ về sự phục hưng của Trung Quốc và các lợi ích cốt lõi như Đài Loan, ông vẫn đủ thực dụng để đưa ra các nhượng bộ kỹ thuật ngắn hạn nếu điều đó giúp ngăn chặn một sự đổ vỡ toàn diện và quản trị được cạnh tranh với Mỹ một cách có kiểm soát”.

Sự giao thoa giữa hai phong cách này sẽ dẫn tới một kết quả hội nghị mang tính chất “hòa hoãn giao dịch hạn chế”, nơi cả hai bên đều đạt được những mục tiêu chiến lược riêng biệt thông qua các thỏa thuận cụ thể. Tổng thống Trump sẽ có được những con số thực tế về cán cân thương mại để khẳng định sự thành công của “nghệ thuật mặc cả”, trong khi Chủ tịch Tập Cận Bình có được sự ổn định cần thiết để duy trì không gian sinh tồn cho nền kinh tế Trung Quốc.

Tuy nhiên, vì những mâu thuẫn cấu trúc về bán dẫn, AI và vấn đề Đài Loan vẫn là những ranh giới đỏ không thể mặc cả công khai, nên mọi đột phá tại hội nghị sẽ chỉ là một đợt hạ nhiệt có điều kiện hơn là một sự cài đặt lại hoàn toàn về chiến lược. Cuối cùng, sự khác biệt về phong cách đồng nghĩa với việc dù hội nghị có thể kết thúc bằng một “thỏa thuận” thành công, nhưng cuộc cạnh tranh quyền lực nền tảng giữa hai siêu cường sẽ vẫn tiếp tục tích lũy và diễn biến gay gắt ngay dưới lớp vỏ bọc của sự hòa hoãn này.

Điều gì có thể quyết định thành công chuyến thăm của ông Trump đến Trung Quốc?

VOV.VN - Tổng thống Mỹ Donald Trump sẽ có chuyến thăm 2 ngày tới Trung Quốc trong tuần này, theo lời mời của Chủ tịch Trung Quốc Tập Cận Bình. Chuyến công du được chờ đợi đã lâu mang theo nhiều kỳ vọng về một bước đột phá cho quan hệ giữa hai siêu cường.

Các kịch bản cuộc gặp thượng đỉnh Mỹ - Trung

Tiến sĩ Nghiêm Tuấn Hùng dự báo sẽ có 3 kịch bản chính cho mối quan hệ Mỹ - Trung trong thời gian tới.

Kịch bản có xác suất cao nhất (khoảng 50%) là hòa hoãn mang tính giao dịch hạn chế. Trong kịch bản này, hai bên sẽ đạt được một số kết quả cụ thể về thương mại, nhịp độ kiểm soát công nghệ hoặc cam kết tiếp tục đối thoại cấp cao. Đây là kết quả “đôi bên cùng có lợi” xét theo nghĩa thực dụng: Tổng thống Trump có thể tuyên bố một chiến thắng đối ngoại rực rỡ để củng cố vị thế chính trị trong nước, trong khi Chủ tịch Tập Cận Bình được giảm bớt áp lực ngắn hạn lên kinh tế cũng như chuỗi cung ứng của Trung Quốc. Tuy nhiên, tác động chiến lược của kịch bản này chỉ mang tính tạm thời khi cuộc đua AI vẫn tiếp diễn, chuỗi cung ứng chỉ được giảm sốc chứ không tái hợp, và căng thẳng Đài Loan chỉ tạm lắng ở mức độ ngôn từ.

Kịch bản thứ hai với xác suất khoảng 40% là cuộc gặp mang ý nghĩa biểu tượng, không có đột phá thực chất. Tại đây, hội nghị vẫn diễn ra với những hình ảnh bắt tay lịch sử và ngôn từ ngoại giao tích cực, nhưng kết quả thực chất lại rất mỏng hoặc không có nhượng bộ nào đáng kể. Kịch bản này dễ xảy ra khi cả hai nhà lãnh đạo đều cần thể hiện thái độ sẵn sàng đối thoại với thế giới nhưng chưa sẵn sàng trả giá chính trị cho những thay đổi cấu trúc. Thị trường có thể phản ứng tích cực trong ngắn hạn nhờ hiệu ứng truyền thông, nhưng những mâu thuẫn cốt lõi về chip bán dẫn, kiểm soát đầu tư và vấn đề Đài Loan sẽ nhanh chóng quay trở lại ngay sau khi hội nghị kết thúc.

Kịch bản ít khả năng xảy ra nhất (khoảng 10%) là thiết lập ổn định chiến lược. Đây là kịch bản lý tưởng nhất nhưng cũng khó khăn nhất, đòi hỏi hai bên không chỉ đạt được thỏa thuận thương mại mà còn xây dựng được một khuôn khổ ổn định lâu dài để quản trị cạnh tranh, như các quy tắc tránh leo thang hoặc cơ chế quản lý khủng hoảng thường trực. Để đạt được điều này, cần một mức độ tin cậy tối thiểu mà hiện nay cả Mỹ và Trung Quốc đều chưa thiết lập được. Chừng nào các vấn đề đối kháng về bản chất như an ninh công nghệ và chủ quyền lãnh thổ vẫn chưa có lời giải, cơ hội chuyển từ mô hình “giao dịch” sang “ổn định chiến lược” vẫn sẽ cực kỳ hạn chế.

Điều mà thế giới nên kỳ vọng thực tế nhất hiện nay là một kịch bản “hòa hoãn mang tính giao dịch hạn chế” với xác suất xảy ra lên tới 50%. Kỳ vọng thực tế này cũng đồng nghĩa với việc cuộc gặp sẽ tạo ra một đợt hạ nhiệt có điều kiện, giúp cả hai bên cùng tuyên bố thành công.

Thế giới nên chuẩn bị tâm thế cho một giai đoạn quan hệ Mỹ - Trung được quản trị mềm mỏng hơn, nơi các rủi ro được kiềm chế nhưng các động lực cạnh tranh nền tảng vẫn tiếp tục tích tụ bên dưới lớp vỏ bọc của sự hòa hoãn. Cuộc gặp ngày 14 và 15/5 tới đây vì thế sẽ là một hòa hoãn chiến thuật để chuẩn bị cho những cuộc đua quyền lực dài hơi và phức tạp hơn trong tương lai.

Những tầng nấc quan hệ Mỹ - Trung có thể chi phối kết quả thượng đỉnh tại Bắc Kinh

VOV.VN - Giới quan sát nhận định, hội nghị thượng đỉnh giữa Tổng thống Trump và Chủ tịch Tập Cận Bình sẽ không hướng tới mục tiêu chấm dứt cạnh tranh giữa hai cường quốc. Trong kịch bản tích cực nhất, hai bên có thể thừa nhận rằng sự cạnh tranh Mỹ - Trung giờ đây đã mang tính cấu trúc và cần được quản lý từ hai phía.