Trong giai đoạn đầu của cuộc xung đột năm 2022, các tuyến phòng thủ và vành đai chướng ngại vật do lực lượng công binh Ukraine xây dựng đã đóng vai trò quan trọng trong việc ngăn bước tiến của quân đội Nga về phía Kiev. Khi chiến sự chuyển sang giai đoạn tiêu hao, Ukraine tiếp tục củng cố và hoàn thiện mạng lưới phòng thủ nhằm đối phó với việc Nga kết hợp các chiến thuật tác chiến truyền thống với công nghệ mới để xuyên phá phòng tuyến.

Ukraine dựng “mê cung phòng thủ”

Trong cuộc phỏng vấn tại Diễn đàn Kỹ sư Chiến đấu và Hậu cần 2026, Chuẩn tướng Vasyl Syrotenko, Tham mưu trưởng Lực lượng Công binh thuộc Bộ Tư lệnh Hỗ trợ của Lực lượng Vũ trang Ukraine, cho biết, hệ thống phòng thủ hiện nay của Ukraine là “hệ thống phòng thủ kiên cường”, được hình thành thông qua quá trình thích ứng liên tục trên chiến trường. Theo ông, mô hình này đã phát triển vượt ra ngoài cấu trúc phòng thủ nhiều lớp truyền thống, không chỉ nhằm giữ vững vị trí mà còn để định hình chiến trường và tạo điều kiện thuận lợi cho hoạt động tác chiến của lực lượng Ukraine.

Nền tảng của hệ thống này là mạng lưới dày đặc các chướng ngại vật công binh nhiều lớp, được thiết kế nhằm ngăn chặn các đợt tiến công của Nga, bằng lực lượng cơ giới hay bộ binh. Hệ thống bao gồm các vành đai dây thép gai quy mô lớn, hào chống tăng và rào chắn bê tông kiểu “răng rồng”, được bố trí theo chiều sâu và thường phân bổ thành nhiều tuyến liên tiếp.

Theo giới chức Ukraine, quy mô các vành đai chướng ngại vật hiện nay đã vượt xa tiêu chuẩn trong các học thuyết quân sự truyền thống, một phần nhờ những cải tiến được triển khai ngay trên chiến trường. Chẳng hạn, Ukraine đã cải tiến xe đào hào BTM-3 để có thể triển khai đồng thời nhiều lớp dây thép gai, giúp các đơn vị nhanh chóng thiết lập các tuyến rào dày đặc gồm 3 lớp dây thép gai, thậm chí lên tới 18 hàng trong một hệ thống chướng ngại vật duy nhất.

Kết quả là Ukraine đã hình thành một mạng lưới phòng thủ có chiều sâu lớn và cấu trúc phức tạp. Ngoài vai trò bảo vệ lực lượng phòng thủ trước các đợt tấn công, Chuẩn tướng Syrotenko cho rằng các chướng ngại vật này hiện đã trở thành phương tiện tác chiến quan trọng, có khả năng làm gián đoạn đội hình, gây mất phương hướng và trực tiếp gây tổn thất cho lực lượng đối phương.

Chuẩn tướng Vasyl Syrotenko cũng thông tin một trong những đặc điểm nổi bật của hệ thống phòng thủ hiện nay là việc tích hợp các năng lực không người lái và điều khiển từ xa vào hoạt động công binh. Theo ông, lực lượng Ukraine ngày càng phụ thuộc vào máy bay không người lái và robot mặt đất trong quá trình xây dựng, mở rộng các vành đai chướng ngại vật, đặc biệt thông qua hoạt động rải mìn từ xa. Cách tiếp cận này cho phép lực lượng công binh triển khai mìn cả tại tiền tuyến lẫn sâu trong các khu vực tranh chấp mà không đặt binh sĩ vào tình huống nguy hiểm trực tiếp.

Ngoài ra, các tuyến đường dẫn tới và rút khỏi các vị trí phòng thủ cũng được che chắn bằng lưới chống máy bay không người lái, giúp bảo đảm hoạt động tiếp tế và luân chuyển quân an toàn hơn. Tại một số khu vực, các hành lang phòng thủ dạng này được cho là kéo dài tới 100 km tính từ tiền tuyến.

Chặn các mũi tiến công của Nga

Dù gặp nhiều khó khăn trong chiến dịch tại Ukraine, Nga vẫn sở hữu một trong những lực lượng quân sự lớn nhất thế giới với nhiều loại vũ khí hiện đại. Nền công nghiệp quốc phòng Nga cũng được đánh giá có năng lực phát triển các công nghệ quân sự tiên tiến, trong đó máy bay không người lái, tác chiến điện tử và vũ khí siêu vượt âm. Điều này cho phép Moscow huy động nhiều phương thức tác chiến nhằm tìm cách xuyên thủng mạng lưới phòng thủ của Ukraine.

Ukraine đã tích hợp các hệ thống phòng không và máy bay không người lái đánh chặn vào mạng lưới phòng thủ nhằm hạn chế hiệu quả của các cuộc tập kích. Tuy nhiên, một số loại vũ khí của Nga, đặc biệt là bom lượn, vẫn có khả năng xuyên qua hệ thống phòng thủ và gây thiệt hại đáng kể.

Dù vậy, chiều sâu và cấu trúc nhiều lớp của mạng lưới phòng thủ Ukraine khiến các cuộc tấn công khó đạt được đột phá hoàn toàn. Bên cạnh đó, lực lượng phòng thủ Ukraine được chia thành các đơn vị nhỏ, phân tán, giúp giảm thiểu nguy cơ tổn thất lớn khi bị tập kích. Ngay cả sau các đợt tấn công ban đầu, nhiều đơn vị Ukraine vẫn duy trì được khả năng chiến đấu, tiếp tục triển khai máy bay không người lái hoặc điều pháo binh nhằm vào các lực lượng đang tìm cách vượt qua chướng ngại vật.

Trong quá trình pháo kích, Nga thường đưa các kíp điều khiển máy bay không người lái ra gần tiền tuyến để triển khai máy bay không người lái FPV chiến thuật, phục vụ nhiệm vụ trinh sát và tấn công binh lực, phương tiện của Ukraine.

Sau giai đoạn tập kích hỏa lực, lực lượng mặt đất Nga bắt đầu tiến công với mục tiêu khai thác những điểm yếu vừa được tạo ra trên tuyến phòng thủ. Tuy nhiên, họ phải đối mặt với hệ thống chướng ngại vật dày đặc và phức tạp của Ukraine vốn được thiết kế để làm chậm, chia cắt và định hướng bước tiến của đối phương. Dây thép gai gây khó khăn cho bộ binh, trong khi các hào chống tăng và mương rãnh hạn chế khả năng cơ động của phương tiện cơ giới.

Việc vượt qua các lớp chướng ngại vật này đòi hỏi nhiều thời gian, đặc biệt do chiều sâu và mật độ bố trí lớn. Khoảng thời gian đó cho phép lực lượng Ukraine phát hiện hướng tiến công và tổ chức phản ứng, thường bằng máy bay không người lái hoặc hỏa lực pháo binh nhằm vào các khu vực đang bị xuyên phá.

Theo đánh giá từ phía Ukraine, lực lượng Nga thường tổ chức nhiều mũi tiến công đồng thời nhằm gây quá tải cho hệ thống phòng thủ. Để các đợt tấn công này đạt hiệu quả, việc duy trì phối hợp và liên lạc ổn định là yếu tố then chốt.

Nhận thức được điều này, Ukraine đã tích hợp các hệ thống tác chiến điện tử vào hệ thống phòng thủ nhằm gây nhiễu và làm gián đoạn liên lạc của đối phương, khiến hoạt động phối hợp tác chiến trở nên khó khăn hơn. Các hệ thống này được cho là liên tục được nâng cấp để duy trì hiệu quả trước sự thay đổi của chiến trường.

Dù chưa thể ngăn chặn hoàn toàn các cuộc tấn công của Nga, cấu trúc phòng thủ nhiều lớp của Ukraine được đánh giá đã góp phần làm chậm tốc độ tiến quân, gia tăng tổn thất cho đối phương và tạo điều kiện để lực lượng phòng thủ duy trì khả năng tác chiến trong cuộc xung đột kéo dài. Trong khi cả hai bên tiếp tục điều chỉnh chiến thuật và triển khai các công nghệ mới, chiến trường Ukraine đang trở thành nơi định hình nhiều xu hướng tác chiến có thể ảnh hưởng tới học thuyết quân sự trong tương lai.

“Lá chắn vô hình” Lima của Ukraine khiến hàng chục tên lửa Kinzhal mất tác dụng?

VOV.VN - Một công ty quốc phòng Ukraine tuyên bố đã phát triển hệ thống tác chiến điện tử mang tên “Lima”, được cho là có khả năng vô hiệu hóa tên lửa siêu thanh Kh-47M2 Kinzhal của Nga.