Vì sao Iran trao “ghế nóng” an ninh cho cựu tư lệnh IRGC Rezaee?

Văn phòng Lãnh tụ Tối cao Iran Mojtaba Khamenei đã công bố một loạt quyết định bổ nhiệm mới đối với các vị trí then chốt, trong đó có việc đưa một cựu tư lệnh thời chiến và nhân vật kỳ cựu trên chính trường lên làm lãnh đạo cơ quan an ninh cấp cao nhất của Iran.

Vai trò quan trọng của ông Rezaee

Ông Mohsen Rezaee, người từng giữ chức Tổng tư lệnh Lực lượng Vệ binh Cách mạng Hồi giáo Iran (IRGC) trong 16 năm, trong đó có giai đoạn chiến tranh Iran-Iraq những năm 1980, được bổ nhiệm làm Thư ký Hội đồng An ninh Quốc gia Tối cao (SNSC) kiêm đại diện của Lãnh đạo Tối cao tại cơ quan ra quyết định cấp cao này hôm 9/8.

Sáu vị trí quân sự cấp cao cũng được bổ nhiệm hôm 10/8. Trong đó, ông Ali Abdollahi, người đứng đầu Bộ Tư lệnh Tác chiến Liên quân Iran, được chỉ định làm Tổng tham mưu trưởng các lực lượng vũ trang. Ông Ali Ozmaei được bổ nhiệm làm Tư lệnh Hải quân Lực lượng Vệ binh Cách mạng Hồi giáo Iran (IRGC).

Chuẩn tướng Ahmad Vahidi cũng được xác nhận giữ chức Tổng tư lệnh IRGC với quân hàm Thiếu tướng, chính thức kế nhiệm ông Mohammad Pakpour, người thiệt mạng trong các đòn tấn công mở màn của Mỹ và Israel nhằm vào Iran hồi cuối tháng 2/2026.

Ông Sina Azodi, Giáo sư trợ lý chuyên ngành Chính trị Trung Đông tại Đại học George Washington, nhận định loạt quyết định bổ nhiệm trên không cho thấy bất kỳ dấu hiệu nào về việc Iran sẽ nới lỏng lập trường trong các cuộc đàm phán với Mỹ.

"Hầu như không còn nghi ngờ gì nữa, ông Khamenei, ông Vahidi và giới lãnh đạo IRGC đều có chung quan điểm rằng việc tiếp tục kháng cự Mỹ là điều cần thiết về mặt chiến lược", ông Azodi nhận định

Theo nhà phân tích này, ông Rezaee có kinh nghiệm sâu rộng về cơ cấu tổ chức cùng uy tín đáng kể trong hàng ngũ chỉ huy và binh sĩ IRGC: “Việc bổ nhiệm ông dường như nhằm củng cố sự gắn kết nội bộ, tăng cường quyền kiểm soát của giới lãnh đạo đối với tổ chức, đồng thời tận dụng kinh nghiệm của một nhân vật từng góp phần định hình IRGC thành một thể chế quân sự và chính trị như ngày nay”.

Kinh nghiệm dày dặn trên chính trường

Ông Rezaee từng giữ chức Thư ký Hội đồng Phân định Lợi ích, một cơ quan trọng tài cấp cao khác của Iran, trước khi chuyển dần sang lĩnh vực chính trị và kinh tế vĩ mô sau khi chiến tranh Iran-Iraq kết thúc.

Ở tuổi 71, ông Rezaee từng tham gia xây dựng các kế hoạch phát triển quốc gia dài hạn và được giao vai trò điều phối kinh tế cấp cao dưới thời Tổng thống Ebrahim Raisi, giai đoạn 2021-2024. Tuy nhiên, ông chưa từng được bầu vào một chức vụ nào, dù đã bốn lần tranh cử tổng thống nhưng đều không thành công.

Khi xung đột bùng phát, ông Rezaee trở lại hoạt động với tư cách một quan chức quân sự và trở thành cố vấn quân sự cho Lãnh đạo Tối cao chỉ hơn một tuần sau khi ông Mojtaba Khamenei kế nhiệm người cha quá cố, Đại giáo chủ Ali Khamenei.

Kể từ đó, thông qua các cuộc phỏng vấn trên truyền thông và những bài đăng trực tuyến, ông Rezaee nhiều lần thể hiện lập trường cứng rắn đối với Mỹ, Israel và các bên liên quan trong khu vực.

Ông Rezaee cũng phản đối bản ghi nhớ (MoU) mà Iran ký kết với Mỹ hồi tháng 6/2026, theo đó tạm thời dỡ bỏ phong tỏa hàng hải và đình chỉ các biện pháp trừng phạt dầu mỏ để tạo điều kiện mở lại eo biển Hormuz. Ông cho rằng lập trường của mình tương đồng với ông Mojtaba Khamenei, người cuối cùng đã phê chuẩn bản ghi nhớ này dù trước đó bày tỏ quan ngại.

"Tôi kêu gọi những người bạn phản đối đàm phán hãy kiên nhẫn chờ đợi; chính người Mỹ sẽ tự phá hỏng thỏa thuận này và không để nó mang lại bất kỳ kết quả nào", ông Rezaee phát biểu đầu tháng 7/2026, ngay trước khi thỏa thuận bị đình chỉ do các cuộc tấn công tái diễn.

Tuần trước, ông Rezaee tuyên bố Mỹ cần thay đổi cách hành xử, nếu không sẽ phải đối mặt với những rủi ro nghiêm trọng và tổn thất về lực lượng. Ông khẳng định Iran "sẽ không bao giờ cho phép mở thêm một hành lang thứ hai tại eo biển Hormuz".

Các cơ quan truyền thông có liên hệ với chính phủ Iran cho biết 12 trong số 13 thành viên có quyền biểu quyết của SNSC đã ủng hộ bản ghi nhớ, trong khi nhân vật theo đường lối cực kỳ bảo thủ - ông Saeed Jalili là người duy nhất phản đối.

Tuy nhiên, nhiều nghị sĩ theo đường lối cứng rắn, các cơ quan truyền thông và những người ủng hộ Cộng hòa Hồi giáo đã chỉ trích mạnh mẽ thỏa thuận. Họ cho rằng Iran không nên cho phép mở lại eo biển Hormuz chừng nào Mỹ chưa đưa ra thêm các nhượng bộ.

SNSC là cơ quan quy tụ đại diện từ văn phòng tổng thống, Bộ Ngoại giao, các lực lượng vũ trang cùng các cơ quan an ninh và tình báo của Iran. Hội đồng có nhiệm vụ phối hợp chính sách an ninh quốc gia, đồng thời làm việc với văn phòng Lãnh tụ Tối cao, nơi đưa ra quyết định phê chuẩn cuối cùng.

Thay đổi mang ý nghĩa "chiến lược"

Theo một bài xã luận đăng trên Nournews, cơ quan truyền thông trực thuộc Hội đồng An ninh Quốc gia Tối cao Iran (SNSC), việc bổ nhiệm ông Mohsen Rezaee đánh dấu bước khởi đầu của một quá trình "tái cấu trúc chiến lược" toàn diện hơn, phù hợp với bối cảnh thời chiến mới của Iran.

Theo Nournews, ông Rezaee có thể giúp tăng cường phối hợp giữa các chính sách quân sự, ngoại giao, kinh tế và năng lượng, qua đó khắc phục những thiếu sót trong hệ thống quản lý, liên kết.  

Ông Vahidi, một trong những nhân vật có ảnh hưởng tại Iran, cho rằng sự tham gia của ông Rezaee trong hội đồng có thể "thúc đẩy sự phối hợp chiến lược giữa mặt trận quân sự và ngoại giao, cũng như giữa an ninh kinh tế và chính trị", dựa trên "phương châm kháng cự và lối quản trị khơi dậy niềm hy vọng".

Bộ Ngoại giao Iran cũng gửi lời chúc mừng tới ông Rezaee, đồng thời nhấn mạnh vai trò của các thể chế trong Cộng hòa Hồi giáo. "Trong suốt một năm rưỡi qua, cả thế giới đã thấy rõ rằng đất nước chúng ta vận hành dựa trên các thể chế chứ không phải cá nhân. Đây chính là bí quyết tạo nên sự trường tồn và thắng lợi của Cộng hòa Hồi giáo trong những hoàn cảnh đầy thách thức này", người phát ngôn Bộ Ngoại giao Esmaeil Baghaei phát biểu tại cuộc họp báo hôm 10/8.

Nóng thế giới hôm nay 8/8: Iran xây dựng luật cấm tàu Mỹ và Israel qua Hormuz

VOV.VN - Dưới đây là những diễn biến nóng đáng chú ý trong tin tức thời sự thế giới 24 giờ qua: Iran tố ông Trump theo đuổi “ngoại giao sân khấu”, Mỹ nối lại việc chia sẻ thông tin tình báo với Ukraine, Houthi tấn công khiến hàng chục binh sĩ Yemen thiệt mạng.