Điện toán không gian là khái niệm dùng để chỉ việc triển khai khả năng tính toán trong không gian, đạt được vùng phủ sóng toàn cầu liền mạch thông qua mạng lưới vệ tinh. So với các trung tâm điện toán mặt đất, ưu điểm lớn nhất của điện toán không gian nằm ở “hiệu năng thời gian thực” và “vùng phủ sóng”.

Nếu như việc phóng vệ tinh viễn thám được ví như nhân loại đưa “mắt” lên vũ trụ, phóng vệ tinh liên lạc là đưa “tai” vào không gian, thì điện toán không gian là đưa “bộ não” vào vũ trụ.

Cùng với sự bùng nổ của ngành công nghiệp trí tuệ nhân tạo (AI) và nhu cầu mạnh mẽ về sức mạnh tính toán, các trung tâm dữ liệu mặt đất đang phải đối mặt với nhiều thách thức, như năng lượng, đất đai và tản nhiệt. Một dự báo cho thấy, từ 2024-2030, tốc độ tăng trưởng trung bình hàng năm của điện năng tiêu thụ tại các trung tâm dữ liệu của Trung Quốc sẽ đạt khoảng 20%, vượt xa tốc độ tăng trưởng của tổng điện năng tiêu thụ toàn xã hội.

Ngược lại, không gian là một môi trường “thân thiện với điện toán”. Năng lượng mặt trời vô tận và môi trường chân không tự nhiên cùng nhiệt độ cực thấp biến không gian thành một “trung tâm dữ liệu xanh”. Khi mạng lưới vệ tinh điện toán không gian hoàn thiện, nó sẽ không còn bị giới hạn bởi cáp quang và trạm gốc trên mặt đất, đạt được vùng phủ sóng toàn cầu gần như liền mạch 100%.

Ông Vương Kiên, Viện sĩ Viện Hàn lâm Kỹ thuật Trung Quốc, Giám đốc Phòng thí nghiệm Chi Giang, cho biết: “Mục tiêu của chúng tôi không chỉ đơn thuần là chuyển các trung tâm dữ liệu mặt đất lên không gian, mà là giải quyết vấn đề làm thế nào đưa trí tuệ nhân tạo vào vũ trụ, cho phép dữ liệu hiện có trong không gian phát huy tiềm năng trước đây không thể khai thác được.”

Năm 2025, Trung Quốc đã phóng thành công lô 12 vệ tinh đầu tiên thuộc chòm sao vệ tinh điện toán không gian lên quỹ đạo bằng tên lửa đẩy Trường Chinh 2D từ Trung tâm phóng vệ tinh Tửu Tuyền. Sức mạnh tính toán của nó tương đương với một trung tâm điện toán thu nhỏ. Lần phóng này đánh dấu chòm vệ tinh điện toán không gian đầu tiên trên thế giới đã được thành công đưa vào quỹ đạo. Theo kế hoạch, chòm sao này sẽ đạt quy mô 100 vệ tinh vào năm 2027.

Không chỉ các viện nghiên cứu, doanh nghiệp Trung Quốc cũng đã bắt tay vào thực hiện các kế hoạch điện toán không gian. Công ty TNHH Công nghệ Adaspace (ADAspace) đã phác thảo một tầm nhìn lớn: mang các dịch vụ thông minh đến mọi ngóc ngách trên Trái Đất.

Đối với doanh nghiệp hàng không vũ trụ thương mại này, năm 2026 sẽ là một năm quan trọng để đẩy nhanh sáng kiến ​​“điện toán sao”. Đây là một dự án đầy tham vọng của công ty nhằm xây dựng cơ sở hạ tầng không gian AI bao gồm 2.800 vệ tinh điện toán.

Theo kế hoạch, mạng lưới “điện toán sao” sẽ bao gồm 2.400 vệ tinh điện toán suy luận và 400 vệ tinh điện toán huấn luyện. Thông qua mạng lưới thông tin laser vệ tinh-mặt đất và giữa các vệ tinh, một mạng lưới điện toán huấn luyện và suy luận toàn cầu sẽ hình thành, có khả năng cung cấp sức mạnh suy luận ở mức hàng trăm nghìn petaflop và sức mạnh huấn luyện ở mức hàng triệu petaflop.

Ông Triệu Hồng Kiệt, Phó Chủ tịch điều hành của ADAspace, cho biết nhóm vệ tinh đầu tiên cho kế hoạch này đã được phóng thành công vào tháng 5/2025. Nhóm thứ hai và thứ ba đã được sản xuất và dự kiến ​​sẽ được triển khai trên quỹ đạo vào năm 2026.

Kế hoạch này nhằm mục đích xây dựng một mạng lưới quy mô nghìn vệ tinh và bắt đầu hoạt động thương mại vào năm 2030, với hơn 95% là vệ tinh điện toán suy luận và hoàn thành toàn bộ mạng lưới 2.800 vệ tinh vào năm 2035.

Mới đây, công ty này đã hợp tác với Đại học Giao thông Thượng Hải hoàn thành việc xác minh công nghệ điều khiển robot mặt đất bằng năng lực điện toán không gian đầu tiên trên thế giới.

Tháng 11/2025, một nhóm của công ty cũng đã triển khai thành công mô hình ngôn ngữ lớn Qwen3 của Alibaba lên chòm vệ tinh “điện toán sao”, hoàn thành việc triển khai trên quỹ đạo một mô hình lớn đa năng đầu tiên trên thế giới, với quy trình suy luận từ đầu đến cuối chỉ mất chưa đến 2 phút.

Hôm 26/3/2026, ADAspace, hợp tác với Trung tâm xúc tiến phát triển doanh nghiệp vừa và nhỏ thuộc Bộ Công nghiệp và Thông tin Trung Quốc, đã ra mắt nền tảng dịch vụ đám mây sức mạnh tính toán không gian đầu tiên trên thế giới dành cho doanh nghiệp, có tên là Prometheus. Động thái này đánh dấu sự chuyển đổi của ngành công nghiệp điện toán không gian từ đột phá công nghệ sang thương mại hóa.

Theo ước tính sơ bộ của Viện nghiên cứu Khoa học và Công nghệ Thông tin và Truyền thông Trung Quốc (CAICT), quy mô ngành công nghiệp điện toán không gian của nước này dự kiến ​​sẽ vượt 250 tỷ nhân dân tệ (khoảng 36,6 tỷ USD) vào năm 2030.

Trung Quốc dọa EU phải chịu mọi hậu quả sau lệnh trừng phạt nhằm vào Nga

VOV.VN - Quan hệ giữa Trung Quốc và Liên minh châu Âu (EU) tiếp tục có dấu hiệu nóng lên sau các động thái trừng phạt của khối này nhằm vào các doanh nghiệp Trung Quốc liên quan đến Nga.