Nghệ sĩ Quyền Văn Minh: “Jazz Hà Nội cần những sân khấu thường xuyên”

Nghệ sĩ Quyền Văn Minh là một trong những người tiên phong đặt nền móng cho jazz Việt Nam và là gương mặt gắn bó đặc biệt với đời sống jazz Hà Nội suốt hơn nửa thế kỷ. Ông cho rằng Hanoi Jazztival diễn ra trong 3 ngày tại Hà Nội là một khởi đầu đẹp, nhưng tương lai của jazz Hà Nội chỉ thực sự được quyết định khi những sân khấu tiếp tục sáng đèn sau festival, người trẻ có nơi chơi nhạc và công chúng coi jazz như một sinh hoạt văn hóa bình thường của thành phố.

Bắt đầu tự tìm hiểu jazz từ những chương trình phát thanh quốc tế, Quyền Văn Minh sau đó trở thành nghệ sĩ saxophone, nhà giáo và là người bền bỉ đưa jazz vào đời sống biểu diễn, đào tạo tại Việt Nam. Từ năm 1989, ông giảng dạy saxophone tại Nhạc viện Hà Nội, nay là Học viện Âm nhạc Quốc gia Việt Nam.

Đến năm 1997, ông mở Jazz Club của riêng mình - tiền thân của Bình Minh Jazz Club, một trong những địa chỉ jazz lâu đời và nổi tiếng nhất Hà Nội. Không chỉ biểu diễn, Quyền Văn Minh còn theo đuổi việc xây dựng một ngôn ngữ jazz Việt, đưa chất liệu âm nhạc dân gian Việt Nam vào những sáng tác và thể nghiệm jazz đương đại.

Trước thềm Hanoi Jazztival, cuộc trò chuyện của VOV với nghệ sĩ Quyền Văn Minh không chỉ xoay quanh một festival, mà còn là câu chuyện về những điều Hà Nội cần để jazz thực sự trở thành một phần trong đời sống âm nhạc của thành phố.

PV: Ông nhớ gì về những ngày đầu tiên của Bình Minh Jazz Club - cái nôi được ví như một cuốn nhật ký của jazz Hà Nội?

Nghệ sĩ Quyền Văn Minh: Từ đầu thập niên 90, Hà Nội đã có jazz nhưng phần lớn chúng tôi chơi ở các khách sạn, nhà hàng phục vụ khách quốc tế. Tôi nghĩ nếu chỉ chơi như một thứ âm nhạc phục vụ trong nhà hàng thì chưa đủ. Jazz cần một sân khấu để nghệ sĩ thực sự biểu diễn và người nghe đến đó vì âm nhạc.

Đến năm 1996, lúc đi biểu diễn ở Pháp về, tôi hiểu rằng jazz phải có một sân khấu riêng. Nhỏ thôi nhưng từ đấy là những cuộc biểu diễn, chứ không phải chơi trong bar để người ta uống rượu rồi nghe. Jazz không phải âm nhạc giải trí, chơi jazz chuyên nghiệp thì yêu cầu khác hẳn. Muốn thế thì phải tự làm. Năm 1997, tôi quyết định làm một câu lạc bộ, trước hết là để những nghệ sĩ chơi jazz có sân chơi của mình.

Cuốn nhật ký ấy dời nhà nhiều lần: Giảng Võ được ba tháng thì bị đòi đất, rồi Lý Thái Tổ, Lương Văn Can hơn chục năm, Trấn Vũ, Quán Sứ, rồi về số 1 Tràng Tiền. Hồi mới mở, khách từ khách sạn đổ về khá đông nhưng chủ yếu là người nước ngoài.

Sau này, tôi còn xây dựng nhiều chương trình đưa jazz lên Nhà hát Lớn, cỡ gần 20 chương trình. Tôi muốn jazz được đặt ở một vị trí xứng đáng, cả với người biểu diễn lẫn khán giả thưởng thức. Để đến được ngày hôm nay là một hành trình rất dài.

PV: Trong gần ba thập niên, từ khi nào ông cảm thấy khán giả jazz ở Hà Nội thực sự bắt đầu thay đổi?

Nghệ sĩ Quyền Văn Minh: Khoảng 10 năm trở lại đây, tôi thấy khán giả trẻ quan tâm tới jazz nhiều hơn rõ rệt. Ngày trước, khán giả chủ yếu vẫn là người nước ngoài. Sau này có nhiều người trẻ đi du học trở về, nhiều chương trình biểu diễn hơn, rồi jazz dần trở thành một sinh hoạt âm nhạc.

Lượng người Việt quan tâm cũng tăng lên. Đó là điều quan trọng bởi muốn một dòng nhạc phát triển thì trước hết phải có người nghe nó thường xuyên.

PV: Theo ông, làm thế nào để jazz đến gần công chúng, bởi lâu nay jazz thường bị coi là một thể loại khó nghe, thậm chí có phần hàn lâm?

Nghệ sĩ Quyền Văn Minh: Điều quan trọng là phải tạo ra môi trường để người ta được nghe, được tiếp xúc với nó, bạn ạ. Ở nhiều nước, không phải tất cả những người tham gia đời sống jazz đều là nghệ sĩ chuyên nghiệp. Có rất nhiều người chơi như một sở thích, họ yêu âm nhạc và chơi cùng nhau. Chính những người như vậy sau này lại trở thành một lượng khán giả nòng cốt.

Muốn chơi jazz chuyên nghiệp, đặc biệt là ngẫu hứng, chắc chắn phải lao động và học rất nhiều. Nhưng để yêu jazz thì không nhất thiết phải trở thành nghệ sĩ. Người ta nghe thấy giai điệu hay, thấy cấu trúc âm nhạc thú vị rồi dần dần quan tâm, thậm chí muốn tự chơi. Cộng đồng hình thành theo cách ấy.

PV: Một festival như Hanoi Jazztival có thể tạo ra một “cú hích” cho jazz Hà Nội không, thưa ông?

Nghệ sĩ Quyền Văn Minh: Nó chắc chắn tạo ra ấn tượng về jazz và khiến lượng người quan tâm nhiều hơn. Nhưng nếu nói chỉ một festival đã đủ tạo thành cú hích cho cả mặt bằng cộng đồng thì tôi nghĩ chưa. Phải có rất nhiều lần.

Điều quan trọng là sau festival, câu chuyện được tiếp tục như thế nào. Ngành văn hóa nhìn jazz ra sao, tạo điều kiện phát triển thế nào, có duy trì được những hoạt động thường xuyên hay không? Đó là câu chuyện dài hơi ở phía sau.

PV: Trên thế giới, nhiều thành phố đã xây dựng được thương hiệu từ những festival tồn tại hàng chục năm. Hà Nội có đủ phẩm chất để jazz trở thành một phần bản sắc văn hóa của thành phố không?

Nghệ sĩ Quyền Văn Minh: Tôi nghĩ làm được nhưng không quá đề cao chuyện lúc nào cũng phải thật “quốc tế” hay thật hoành tráng. Hà Nội có những góc rất thú vị để chơi jazz.

Một sân khấu không cần lớn, vấn đề là nó có được chơi thường xuyên hay không. Đấy mới là điều quan trọng. Nếu mỗi năm chỉ có vài ngày rất lớn rồi sau đó không còn gì nữa thì chưa đủ.

Nhưng từ ba ngày ấy, người ta nhìn thấy rằng những không gian ngoài trời có thể trở thành sân khấu, công chúng có thể đứng lại nghe jazz, nghệ sĩ có nơi biểu diễn - như thế đã là một bước tiến.

PV: Xin cảm ơn ông!

Hanoi Jazztival 2026: Jazz chính thức cất lời giữa lòng Thủ đô

VOV.VN - Jazz sẽ chính thức cất lời giữa lòng Hà Nội với dàn nghệ sĩ nổi tiếng của Việt Nam và quốc tế từ ngày 17 đến 19/9. Hanoi Jazztival 2026 bắt đầu mở cổng đăng ký nhận vé miễn phí để người hâm mộ bước vào hành trình âm nhạc nồng nàn, định hình thương hiệu văn hóa độc bản cho Hà Nội.