“Thăm mộ chiều cuối năm” – Khúc tri ân lặng lẽ

Giữa dòng chảy của âm nhạc viết về người lính và các anh hùng liệt sĩ, Thăm mộ chiều cuối năm (nhạc: Doãn Nguyên, phổ thơ Nguyễn Thái Sơn, thể hiện: Trần Hồng Nhung) không lựa chọn những giai điệu hùng tráng hay những hình tượng sử thi lớn lao. Tác phẩm đi vào lòng người bằng sự giản dị, lắng sâu, như một cuộc đối thoại thầm lặng giữa người còn sống với những người đã nằm lại trên khắp các chiến trường. Đằng sau những câu thơ giàu cảm xúc là trải nghiệm của một người từng đi qua chiến tranh. Tác giả lời thơ Nguyễn Thái Sơn là cựu chiến binh, từng tham gia chiến đấu trong cuộc chiến tranh bảo vệ biên giới phía Bắc.

Bài thơ Thăm mộ chiều cuối năm được ông sáng tác năm 1990, trong một lần trở lại chiến trường xưa ở Bắc Giang, với ông các đồng đội luôn còn hiện hữu trong đời thực nên ông không dung từ viếng mộ theo cách thông thường mà là thăm, như nghĩa cử của người lính đến với nhau thôi – thật mộc mạc, chân chất. Đứng trước những nghĩa trang liệt sĩ và những vùng đất còn in dấu khói lửa, ký ức về đồng đội đã ngã xuống ùa về, thôi thúc ông viết nên những vần thơ thấm đẫm nỗi nhớ, lòng biết ơn và sự tri ân đối với những người đã hiến dâng tuổi xuân cho độc lập, chủ quyền của Tổ quốc.

Chính trải nghiệm của một người lính từng đối mặt với sinh tử đã tạo nên chiều sâu cảm xúc cho tác phẩm, khiến mỗi hình ảnh, mỗi câu thơ không chỉ là sự tưởng niệm mà còn là lời tâm sự chân thành của người còn sống gửi đến những đồng đội mãi mãi nằm lại nơi chiến trường. Những cảm xúc nguyên sơ ấy, khi được nhạc sĩ Doãn Nguyên phổ thành ca khúc, đã giữ nguyên được chất mộc mạc, chân thực và sức lay động, để Thăm mộ chiều cuối năm trở thành một khúc tri ân lắng đọng đối với các anh hùng liệt sĩ.

Khơi dậy đạo lý "Uống nước nhớ nguồn"

Từ lâu, việc thăm viếng nghĩa trang liệt sĩ mỗi dịp cuối năm hay vào Ngày Thương binh - Liệt sĩ (27/7) đã trở thành nét đẹp văn hóa của người Việt. Đó không chỉ là hành động tưởng niệm mà còn là sự tiếp nối truyền thống "Uống nước nhớ nguồn", "Đền ơn đáp nghĩa" của dân tộc. Thăm mộ chiều cuối năm đã chạm đúng vào mạch nguồn cảm xúc ấy. Hình ảnh chiều cuối năm với không gian bảng lảng khói hương, những hàng bia mộ lặng im, bước chân người thân, đồng đội và các thế hệ hôm nay tìm về nghĩa trang tạo nên một bức tranh đầy chất nhân văn. Điều đáng quý là ca khúc không chỉ kể câu chuyện của một gia đình, một người mẹ hay một người lính, mà gợi lên số phận chung của hàng triệu người Việt Nam đã hy sinh vì độc lập, tự do của dân tộc. Bởi vậy, cảm xúc mà bài hát mang lại có tính phổ quát, dễ đồng cảm với nhiều thế hệ người nghe.

Âm nhạc dung dị nhưng giàu sức lay động

Phổ thơ vốn là một thể loại đòi hỏi sự tinh tế của người nhạc sĩ. Trong Thăm mộ chiều cuối năm, nhạc sĩ Doãn Nguyên - nguyên trưởng Ban Âm nhạc Đài Tiếng nói Việt Nam - đã lựa chọn cách xử lý giai điệu mềm mại, tiết chế, tạo không gian để ca từ và cảm xúc tự lan tỏa. Không có những đoạn cao trào quá mạnh, ca khúc giống như dòng hồi tưởng chậm rãi. Chính sự tiết chế ấy lại làm nổi bật chiều sâu của nội dung. Người nghe không bị cuốn vào kỹ thuật thanh nhạc hay sự phô diễn âm nhạc mà tập trung vào ý nghĩa của từng câu hát. Bài thơ của Nguyễn Thái Sơn mang chất tự sự, giàu hình ảnh và giàu tính điện ảnh. Khi được phổ nhạc, những hình ảnh ấy càng trở nên sống động, gợi nhớ biết bao cuộc chia ly chưa có ngày đoàn tụ, biết bao người mẹ, người vợ, người con vẫn mòn mỏi tìm tên người thân trên những tấm bia liệt sĩ. Đó cũng là giá trị lớn nhất của ca khúc: không khơi gợi nỗi đau để bi lụy, mà chuyển hóa nỗi đau thành lòng biết ơn và niềm tin.

Giọng hát Trần Hồng Nhung – truyền tải trọn vẹn chiều sâu cảm xúc

Sự thành công của tác phẩm không chỉ từ lời thơ, âm nhạc mà còn đến từ phần thể hiện của ca sĩ Trần Hồng Nhung. Không lựa chọn cách xử lý quá nhiều kỹ thuật, giọng hát của chị giữ được sự mộc mạc, trong sáng và chân thành. Mỗi câu hát đều được đặt trên nền cảm xúc vừa đủ, không bi thương quá mức nhưng cũng không khô cứng. Chất giọng nữ mềm mại giúp bài hát mang màu sắc của sự sẻ chia, của lời tâm tình hơn là lời kể. Chính điều đó khiến người nghe dễ dàng đồng cảm, đặc biệt khi tưởng nhớ những người đã ngã xuống hoặc khi đứng trước những hàng mộ liệt sĩ vô danh. Trong bối cảnh nhiều ca khúc hiện nay chú trọng yếu tố giải trí, sự xuất hiện của một tác phẩm mang giá trị nhân văn sâu sắc như Thăm mộ chiều cuối năm càng trở nên đáng quý.

Góp tiếng nói cho Chiến dịch 500 ngày đêm tìm kiếm, quy tập hài cốt liệt sĩ

Ý nghĩa của Thăm mộ chiều cuối năm càng được nhân lên khi ca khúc được giới thiệu trong dịp cả nước hưởng ứng Chiến dịch 500 ngày đêm đẩy mạnh thực hiện tìm kiếm, quy tập và xác định danh tính hài cốt liệt sĩ. Nhiều năm qua, công tác tìm kiếm, quy tập hài cốt liệt sĩ luôn là nhiệm vụ chính trị, nhân văn đặc biệt quan trọng của Đảng, Nhà nước, Quân đội và toàn xã hội. Hàng chục nghìn hài cốt liệt sĩ vẫn chưa được tìm thấy hoặc chưa xác định được danh tính, đồng nghĩa với việc vẫn còn rất nhiều gia đình chưa thể thực sự nguôi ngoai sau chiến tranh. Trong bối cảnh đó, âm nhạc không chỉ thực hiện chức năng nghệ thuật mà còn góp phần lan tỏa nhận thức cộng đồng. Một ca khúc giàu cảm xúc có thể giúp mỗi người thêm hiểu giá trị của hòa bình, thêm trân trọng sự hy sinh của các thế hệ đi trước và thêm đồng hành với những hoạt động tri ân đang được triển khai trên cả nước.

Có thể nói, Thăm mộ chiều cuối năm giống như một lời nhắc nhở nhẹ nhàng nhưng sâu sắc: phía sau mỗi phần mộ là một cuộc đời, một gia đình và một khát vọng còn dang dở.

Nghệ thuật góp phần giữ gìn ký ức lịch sử

Chiến tranh đã lùi xa, nhưng ký ức về sự hy sinh của các anh hùng liệt sĩ không thể phai nhạt theo thời gian. Muốn lịch sử tiếp tục được truyền lại cho thế hệ trẻ, ngoài những trang sách hay các công trình nghiên cứu, rất cần những tác phẩm văn học nghệ thuật giàu sức sống.

Âm nhạc có lợi thế đặc biệt khi đi vào trái tim con người bằng cảm xúc. Một bài hát hay có thể trở thành cây cầu nối giữa quá khứ và hiện tại, giúp lịch sử không chỉ được ghi nhớ mà còn được cảm nhận.

Ở góc độ đó, Thăm mộ chiều cuối năm là một đóng góp đáng trân trọng. Tác phẩm không chỉ là lời tưởng niệm các anh hùng liệt sĩ mà còn góp phần nuôi dưỡng lòng yêu nước, giáo dục truyền thống cách mạng và khơi dậy ý thức trách nhiệm của mỗi công dân trong việc gìn giữ những giá trị lịch sử của dân tộc.

Lan tỏa thông điệp tri ân bằng nghệ thuật

Nhân kỷ niệm Ngày Thương binh - Liệt sĩ 27/7, khi cả nước hướng về các anh hùng liệt sĩ bằng nhiều hoạt động thiết thực, Thăm mộ chiều cuối năm mang đến một thông điệp nhân văn: sự tri ân không chỉ thể hiện bằng những nén hương trên phần mộ, mà còn bằng trách nhiệm gìn giữ hòa bình, tiếp nối truyền thống và đồng hành cùng hành trình tìm lại tên tuổi cho những người còn nằm lại nơi chiến trường.

Trong dòng chảy của âm nhạc cách mạng hôm nay, ca khúc của nhạc sĩ Doãn Nguyên trên nền thơ Nguyễn Thái Sơn, qua tiếng hát Trần Hồng Nhung, có thể không ồn ào, nhưng đủ sức ở lại trong lòng người nghe như một nốt lặng đẹp. Đó là nốt lặng của ký ức, của lòng biết ơn và của niềm tin rằng, dù thời gian có trôi qua, sự hy sinh của các anh hùng liệt sĩ sẽ mãi được các thế hệ người Việt Nam trân trọng, gìn giữ và tiếp nối.

Nhạc sĩ Doãn Nguyên: "Hát lên Việt Nam" nối dài tình yêu Tổ quốc bằng âm nhạc

VOV.VN - Cuộc vận động sáng tác ca khúc "Hát Lên Việt Nam – Let’s sing Việt Nam" là nơi các nhạc sĩ, nghệ sĩ chuyên nghiệp và không chuyên cũng như tất cả người dân đang sống trong nước, ở nước ngoài và bạn bè quốc tế thể hiện tình yêu với đất nước, con người Việt Nam.