Đề nghị làm rõ bản quyền và quy định xuất bản tác phẩm do AI tạo ra

Xác định giá trị pháp lý của bản thảo do AI tạo ra

Sáng 5/8, tại phiên thảo luận tổ góp ý về Dự thảo Luật sửa đổi, bổ sung một số điều của Luật Xuất bản, đại biểu Nguyễn Hải Dũng (đoàn ĐBQH tỉnh Ninh Bình) cho rằng, Dự thảo cần làm rõ quy định liên quan đến các bản thảo do trí tuệ nhân tạo (AI) tạo ra.

Theo đại biểu, khoản 3 Điều 4 quy định "bản thảo là bản viết tay, đánh máy hoặc bản được tạo ra bằng phương tiện điện tử của một tác phẩm, tài liệu để xuất bản". Tuy nhiên, trong bối cảnh AI đang tạo ra ngày càng nhiều sản phẩm văn hóa, nghệ thuật, cần xác định rõ các bản thảo do AI tạo ra có được công nhận là bản thảo theo quy định của luật hay không.

Đại biểu dẫn ví dụ, nếu một cá nhân yêu cầu AI viết truyện ngắn hoặc truyện dài về Hà Nội thì AI hoàn toàn có thể tạo ra tác phẩm. Tuy nhiên, trong quá trình đó, AI có thể sử dụng ý tưởng, tư tưởng hoặc những đoạn văn trùng với các tác phẩm đã có. Vì vậy, cần làm rõ việc này có xâm phạm quyền sở hữu trí tuệ hay không và bản thảo do AI tạo ra có đủ điều kiện được công nhận để xuất bản.

Ở góc nhìn khác, đại biểu Bùi Văn Mạnh (đoàn ĐBQH tỉnh Ninh Bình) nêu thực tế, Dự thảo hiện chưa có quy định cụ thể về AI, trong khi đây là vấn đề rất lớn trong thực tiễn. Tại Ninh Bình, ngành du lịch và nhiều doanh nghiệp đã ứng dụng AI để tạo video quảng bá ngắn, sách nói (audiobook), chuyển thể nội dung sang nhiều ngôn ngữ từ các nguồn dữ liệu chính thống.

Vì vậy, việc mà quy định cứng theo hướng cấm mọi xuất bản sử dụng 100% AI có thể nhanh chóng trở nên lạc hậu. Thay vì cấm thì nên tập trung vào trách nhiệm của con người về tính minh bạch tác giả, đối tác liên kết, về thông báo mức độ sử dụng AI.

"Nhà xuất bản phải có người chịu trách nhiệm thẩm định cuối cùng đối với nội dung xuất bản, kể cả những nội dung có sự hỗ trợ của AI. Việc sử dụng AI không được dựa trên dữ liệu lấy từ các tác phẩm vi phạm bản quyền hoặc nguồn dữ liệu trái phép để tạo nội dung; đồng thời phải kiểm tra nguồn trích dẫn, tính chính xác của dữ liệu, dữ kiện và nguy cơ xuyên tạc, bịa đặt", đại biểu Mạnh nhấn mạnh.

Không chỉ đặt ra yêu cầu quản lý đối với các sản phẩm có sự tham gia của AI, các đại biểu cũng cho rằng cần tiếp tục hoàn thiện các quy định về nội dung, hành vi bị cấm trong hoạt động xuất bản để phù hợp với bối cảnh mới.

Đại biểu Nguyễn Văn Huy (Đoàn ĐBQH tỉnh Hưng Yên) cho rằng, các quy định về nội dung, hành vi bị cấm trong hoạt động xuất bản có vai trò nền tảng, giúp xác lập giới hạn pháp lý, phòng ngừa các xuất bản phẩm xâm hại an ninh quốc gia, trật tự xã hội, quyền và lợi ích hợp pháp của tổ chức, cá nhân. Trong bối cảnh chuyển đổi số và AI phát triển nhanh, làm gia tăng nguy cơ phát tán nội dung vi phạm, cần hoàn thiện các quy định theo hướng rõ ràng, minh bạch, thống nhất, phù hợp với thực tiễn, chú trọng phòng ngừa ngay từ khâu xuất bản thay vì chỉ xử lý khi hậu quả đã xảy ra.

Hoàn thiện cơ chế quản lý hoạt động xuất bản trên môi trường số

Ngoài nội dung về AI, đại biểu Nguyễn Hải Dũng cũng đề nghị Ban soạn thảo nghiên cứu việc duy trì hay gộp hai khái niệm "in lậu xuất bản phẩm" và "làm xuất bản phẩm giả" để bảo đảm thống nhất về mặt pháp lý.

Đại biểu cũng băn khoăn với quy định tại điểm b khoản 3 Điều 14 về việc nhà xuất bản phải tạm dừng hoạt động khi thực hiện sắp xếp tổ chức, chuyển đổi mô hình hoặc tái cấu trúc. Cần làm rõ căn cứ bổ sung quy định này, bởi Luật Xuất bản hiện hành không quy định việc bắt buộc tạm dừng hoạt động trong quá trình sắp xếp tổ chức.

Về kỹ thuật lập pháp, đại biểu đề nghị thống nhất quy định về điều kiện "công dân Việt Nam, thường trú tại Việt Nam" giữa Điều 17 và Điều 32; đồng thời làm rõ cụm từ "trừ trường hợp Chính phủ quy định" tại điểm c khoản 1 Điều 32 để tránh nhiều cách hiểu khác nhau khi áp dụng.

Trong khi đó, đại biểu Bùi Văn Mạnh đề nghị tiếp tục hoàn thiện cơ chế chuyển từ tiền kiểm sang hậu kiểm theo hướng kết hợp tiền kiểm đối với các nội dung có nguy cơ, rủi ro cao và phân nhóm rủi ro để áp dụng biện pháp quản lý phù hợp.

Đại biểu cũng kiến nghị quy định cụ thể hơn trách nhiệm của các nền tảng số và dịch vụ trung gian, bao gồm căn cứ yêu cầu gỡ bỏ nội dung, thời hạn xử lý, cơ chế khiếu nại, khôi phục nội dung và bảo vệ dữ liệu cá nhân.

Đối với quản lý tên miền, đại biểu cho rằng không nên chỉ giới hạn ở tên miền ".vn" mà cần tập trung vào xác thực danh tính chủ thể, đầu mối liên hệ, cơ chế lưu trữ dữ liệu và trách nhiệm pháp lý của cả các chủ thể sử dụng tên miền quốc tế.

Bên cạnh đó, đại biểu đề nghị hoàn thiện chính sách hỗ trợ của Nhà nước theo hướng xác định rõ đối tượng, điều kiện và tiêu chí thụ hưởng; ưu tiên vùng khó khăn, người khuyết tật, trẻ em và đồng bào dân tộc thiểu số; thực hiện hỗ trợ theo kết quả đầu ra, đồng thời công khai việc đặt hàng, giao nhiệm vụ, đấu thầu và có cơ chế thu hồi kinh phí nếu sử dụng sai mục đích hoặc hỗ trợ trùng lặp.

Xuất bản điện tử vẫn trì trệ, chậm trễ sau 7 năm Luật Xuất bản ban hành

VOV.VN - Xuất bản điện tử được triển khai quá trì trệ và chậm trễ trong khi mọi ngành, mọi lĩnh vực đang đẩy nhanh chuyển đổi số.