“Tổ quốc” - Khúc bi tráng về lịch sử và chủ quyền trong thơ Nguyễn Thế Kỷ
VOV.VN - Qua bài thơ Tổ quốc của Nguyễn Thế Kỷ, nhà thơ Nguyễn Ngọc Phú nhìn lại mạch cảm hứng sử thi trải dài từ cội nguồn dân tộc, những trang sử chống ngoại xâm đến Hoàng Sa, Trường Sa, làm nổi bật hình tượng một Tổ quốc bi hùng, quật cường và da diết yêu thương.
Nếu có thể đo xương máu tiền nhân
Trường Sơn ngút ngàn dễ gì so được
Bao người mẹ, người vợ, người em - nước mắt
Hồng Hà, Cửu Long đâu thể sánh cùng
Bão trường chinh ào ạt mấy ngàn năm...
Ào ạt mấy ngàn năm... châu thổ
Những bờ đê chắn lũ, ngăn thù
Cùng bọc trứng các con đi trăm ngả
Vẫn thắm lòng dưa hấu chốn đảo xa
Ào ạt mấy ngàn năm, Thánh Gióng
Mới lên ba đã giáp sắt, tre ngà
Câu thơ thần nhuộm đỏ sông Như Nguyệt
Đỏ Bạch Đằng cuồn cuộn sóng bể xa
Mấy ngàn năm... Vọng Phu xứ Bắc
Phụ Tử bùi ngùi doi đất trời Nam
Những cuộc chia ly, những vành khăn trắng
Chẳng nguôi ngoai dù xác giặc chất chồng
Chẳng thể dịu nỗi Rạch Gầm, Xoài Mút
Hiền Lương, Khâm Thiên, Sơn Mỹ, Thổ Chu
Máu Vị Xuyên, Gạc Ma bầm chát
Vạn nghĩa trang hương khói nguyện cầu
Ôi Tổ quốc, biên cương chưa yên giấc
Đêm quặn lòng máu thịt Hoàng Sa
Ngày đỏ mắt Trường Sa giông bão
Lại bút, gươm giữ cõi, xây nhà.
Kỷ niệm 70 năm Quốc khánh
Nước VNDCCH, nay là CHXHCNVN
2/9/1945 - 2/9/2015
Lời bình:
Nhà văn, PGS.TS Nguyễn Thế Kỷ, nguyên Ủy viên Trung ương Đảng, nguyên TGĐ Đài TNVN, nguyên Chủ tịch Hội đồng Lý luận Phê bình văn học nghệ thuật Trung ương là người có nội lực và năng lượng sáng tạo dồi dào, đa thanh, đa diện. Ông vừa làm công tác quản lý và nghiên cứu văn hóa, văn nghệ, báo chí lâu năm, vững tay, vừa là nhà văn, nhà biên kịch để lại nhiều tác phẩm xuất sắc. Ông là tác giả của các cuốn tiểu thuyết “Chuyện tình Khau Vai”, “Hừng Đông” đã được trình diễn trên sân khấu và đang nằm trong 2 dự án phim truyện điện ảnh, đặc biệt là bộ tiểu thuyết sử thi “Nước non vạn dặm” (5 tập) về hình tượng Hồ Chí Minh từ tuổi ấu thơ, tuổi thanh niên và con đường cách mạng cứu nước, cứu dân đầy gian khổ, vinh quang của Người từ năm 1911 đến lúc Người đi vào cõi vĩnh hằng.
Ông Kỷ cũng có 11 kịch bản sân khấu về cải lương, kịch nói, chèo, dân ca Nghệ Tĩnh được các đoàn nghệ thuật dàn dựng và biểu diễn thành công; có 2 tập thơ ra mắt bạn đọc nhiều năm trước. Trong thơ, Nguyễn Thế Kỷ có những bài thơ thành công về chủ đề Tổ quốc, Trường Sa, Hoàng Sa, miền Trung, xứ Nghệ, quê hương Yên Thành và những bài thơ viết cho các cháu nội, ngoại yêu quý. Trong bài viết nhỏ này, chúng tôi xin có đôi lời về bài thơ “Tổ quốc” được ông Nguyễn Thế Kỷ viết 11 năm về trước, nhân Quốc khánh lần thứ 70 của nước CHXHCN Việt Nam. Đã có một số trường học lấy bài thơ này đưa vào đề thi học sinh giỏi, thi tốt nghiệp THPT, thi kiểm tra kiến thức văn chương.
Chủ đề Tổ quốc, Đất nước, những trang sử hào hùng của dân tộc được bao thế hệ nhà thơ Việt Nam từ xưa đến nay tri nhận, xúc cảm và thể hiện rất thành công. Thời hiện đại, có thể kể đến các bài thơ cùng mang tên “Đất nước” của Nguyễn Đình Thi, của Nguyễn Khoa Điềm, của Nam Hà; “Việt Bắc” của Tố Hữu; “Người đi tìm hình của nước”, “Tổ quốc bao giờ đẹp thế này chăng” của Chế Lan Viên; “Tình yêu sông Hồng” của Thanh Thảo; “Bài học đầu cho con” (Quê hương) của Đỗ Trung Quân; “Thơ tình người lính biển” của Trần Đăng Khoa…
Trở lại với bài thơ “Tổ quốc” của Nguyễn Thế Kỷ. Mở đầu bài thơ là khổ thơ 5 câu, khác với các khổ thơ còn lại chỉ 4 câu, là cảm hứng dào dạt lan tỏa, như những con sóng ào ạt để rồi lắng lại, đắp bồi lớp lớp phù sa cảm xúc; để ngân vang, kiêu hãnh về những tên đất, tên người gắn liền với bao trang sử bi hùng, oai hùng của dân tộc. Nhà thơ đặt câu hỏi: “Nếu có thể đo xương máu tiền nhân / Trường Sơn ngút ngàn dễ gì so được”. Đó là khúc bi tráng không chỉ ở những trang sử vẻ vang chói lọi mà ở ngay trong những số phận bi thương: “Bao người mẹ, người vợ, người em - nước mắt / Hồng Hà, Cửu Long đâu thể sánh cùng”.
Những cuộc chia ly, những hy sinh, gian khổ, mất mát đều gắn với sứ mệnh thiêng liêng vì Tổ quốc bền vững, trường tồn. Câu thơ dậy sóng cùng với cảm hứng trào dâng khi nhà thơ thể hiện tình yêu lớn lao với Tổ quốc: “Ào ạt mấy ngàn năm... châu thổ / Những bờ đê chắn lũ, ngăn thù / Cùng bọc trứng các con đi trăm ngả / Vẫn thắm lòng dưa hấu chốn đảo xa”. Nói về Tổ quốc là nói về cội nguồn, về những trang sử oai hùng, những truyền thuyết dân gian, những con đê dọc ngang của nền văn minh lúa nước. Đó là truyền thuyết Mai An Tiêm “Vẫn thắm lòng dưa hấu chốn đảo xa”; là Thánh Gióng “Mới lên ba đã giáp sắt, tre ngà”; là Lý Thường Kiệt “Câu thơ thần nhuộm đỏ sông Như Nguyệt”; là sông Bạch Đằng nhấn chìm trăm ngàn chiến thuyền quân xâm lược.
Có thể nói cảm hứng sử thi là mạch cảm hứng hùng tráng, tự hào, yêu tin, xây nên một tượng hình Tổ quốc sừng sững mấy nghìn năm chống giặc ngoại xâm, đương đầu với bão giông. Cảm hứng bi hùng cứ đan xen cung trầm, cung bổng tạo ra âm hưởng với nhiều thanh sắc và cung bậc, lắng lại với nhiều chiêm nghiệm khi ông ngẫm ngợi về “Mấy ngàn năm... Vọng Phu xứ Bắc / Phụ Tử bùi ngùi doi đất trời Nam”. Phải thật tinh tế, nhà thơ mới nhận ra, mới đau đáu về “Những cuộc chia ly, những vành khăn trắng”. Một góc nhìn thật nhân bản, nhân văn. Nhà thơ đã xướng tên một số địa danh mà nơi đó ông cha ta và chúng ta từng đương đầu với các cuộc xâm lăng từ phương Bắc, phương Tây, phía Tây Nam của Tổ quốc - từ biển cả vào đất liền, từ Nam ra Bắc, từ phố thị đến nông thôn… để nhắc nhớ mọi người rằng, có Tổ quốc hòa bình, thống nhất, độc lập, tự do hôm nay, biết bao thế hệ, bao máu xương đã đổ xuống để đắp nên hình hài Tổ quốc.
Khổ thơ cuối: “Ôi Tổ quốc, biên cương chưa yên giấc / Đêm quặn lòng máu thịt Hoàng Sa / Ngày đỏ mắt Trường Sa giông bão / Lại bút, gươm giữ cõi, xây nhà” - một khúc vĩ thanh cao trào của lòng yêu nước, yêu từng tấc đất, tấc đảo, tấc biển thiêng liêng của Tổ quốc; “quặn lòng” vì “máu thịt Hoàng Sa” đang bị xâm chiếm, “đỏ mắt” vì Trường Sa “giông bão” - giông bão do thiên nhiên, giông bão rập rình từ lòng tham của các thế lực xâm lược. Tác giả mong cầu và đề nghị mọi người, mọi lực lượng phải cảnh giác cao độ, kết hợp “bút, gươm giữ cõi, xây nhà”. Trong thơ Nguyễn Thế Kỷ, một Tổ quốc quật cường, kiêu hãnh, đau thương, bản lĩnh; một Tổ quốc của cội nguồn sức mạnh đại đoàn kết toàn dân tộc; một Tổ quốc da diết yêu thương, chan chứa tình người, ý chí độc lập, tự do luôn dào dạt, đằm thắm trong từng câu, từng chữ. Bài thơ kết thúc nhưng cảm xúc và tâm tưởng thì cứ lắng đọng, lan tỏa, thôi thúc khôn nguôi…
Cuốn sách lý giải vì sao nhiều người không thể nghỉ ngơi dù đã kiệt sức
VOV.VN - Giữa nhịp sống đề cao năng suất, nhiều người chỉ cho phép mình dừng lại khi đã kiệt sức. Trong “Sức mạnh của nghỉ ngơi”, Ximena Vengoechea lý giải vì sao con người ngày càng khó nghỉ ngơi, đồng thời gợi mở những cách phục hồi năng lượng phù hợp với đời sống bận rộn.
