328 thí sinh Tuyên Quang thi lại sau vụ gian lận, làm sao để bảo đảm công bằng?

Đề thi phải tương đương, không quá khó cũng không dễ

Quyết định tổ chức kỳ thi tốt nghiệp THPT đợt 2 cho 328 thí sinh tại điểm thi Trường THPT Chuyên Tuyên Quang là phương án Bộ GD&ĐT lựa chọn sau khi cơ quan điều tra bước đầu xác định sai phạm xảy ra ở phạm vi toàn bộ điểm thi. Tuy nhiên, đây mới chỉ là bước đầu. Điều quyết định sự thành công của phương án này là kỳ thi lại phải đủ khách quan, minh bạch và có giá trị đánh giá tương đương kỳ thi chính thức để kết quả cuối cùng được xã hội chấp nhận.

Theo Bộ GD&ĐT, kỳ thi lại sẽ diễn ra trong hai ngày 14 và 15/8 theo đúng quy trình, quy chế của Kỳ thi tốt nghiệp THPT năm 2026. Toàn bộ kết quả kỳ thi ngày 11 và 12/6 của 328 thí sinh sẽ không được sử dụng để xét công nhận tốt nghiệp và tuyển sinh. Sau khi có kết quả thi lại, điểm hợp lệ sẽ được cập nhật lên hệ thống để xét tốt nghiệp và xét tuyển đại học theo quy định. Bộ cũng sẽ theo dõi sát quá trình tổ chức, công bố công khai kết quả thi, phổ điểm và các thông tin liên quan để bảo đảm tính minh bạch và tạo điều kiện cho xã hội giám sát.

Một trong những vấn đề được dư luận quan tâm nhất là chất lượng đề thi. Thứ trưởng Thường trực Bộ GD&ĐT Phạm Ngọc Thưởng thừa nhận đây là nhiệm vụ rất khó bởi đề thi lại chắc chắn sẽ được đặt lên bàn cân với đề thi đợt 1 về độ khó và khả năng phân hóa. Vì vậy, Bộ đã quán triệt kỹ Ban ra đề, đồng thời bổ sung thêm các chuyên gia khảo thí để cân bằng độ khó giữa hai đề thi.

Theo Thứ trưởng Phạm Ngọc Thưởng, đề thi lại không thể giống hoàn toàn đề thi đã sử dụng nhưng phải bảo đảm nguyên tắc tương đương để bảo vệ quyền lợi chính đáng của học sinh. "Đề thi không nhằm thách đố học sinh nhưng cũng không dễ dãi để tạo ra điểm số cao", ông nhấn mạnh. Đồng thời khẳng định, việc tổ chức thi lại không đồng nghĩa với việc khép lại quá trình xử lý sai phạm. Nếu cơ quan chức năng xác định có tổ chức, cá nhân hoặc thí sinh vi phạm Quy chế thi thì vẫn sẽ bị xử lý nghiêm theo quy định của pháp luật.

Công bằng không chỉ nằm ở một kỳ thi mới

Việc Bộ GD&ĐT quyết định tổ chức kỳ thi lại được nhiều chuyên gia đánh giá là phù hợp với quy định hiện hành. Tuy nhiên, theo các chuyên gia khảo thí, đây không phải phương án hoàn hảo mà là lựa chọn tối ưu trong bối cảnh kết quả điều tra ban đầu xác định sai phạm xảy ra tại toàn bộ điểm thi, khiến kết quả của tất cả thí sinh không còn bảo đảm tính khách quan, công bằng.

TS Sái Công Hồng, chuyên gia khảo thí, cho rằng việc lựa chọn phương án xử lý phải dựa trên kết luận của cơ quan điều tra. Theo thông tin được công bố tại họp báo, sai phạm được xác định xảy ra tại tập thể điểm thi Trường THPT Chuyên Tuyên Quang, làm ảnh hưởng đến tính khách quan của kết quả thi. Với kết luận ban đầu này, phương án tổ chức thi lại mà Bộ GD&ĐT lựa chọn là phù hợp với Quy chế thi.

Tuy nhiên, theo ông Hồng, nhìn ở góc độ quyền lợi của người học, việc thi lại vẫn có thể tạo ra sự bất bình đẳng nhất định đối với những học sinh không liên quan đến sai phạm. Sau hơn hai tháng kể từ kỳ thi chính thức, các em phải tiếp tục ôn tập, chịu thêm áp lực tâm lý và thay đổi kế hoạch học tập, trong khi nhiều thí sinh trên cả nước đã hoàn tất quá trình xét tuyển đại học.

"Thực tế của sự việc diễn ra thì không có phương án nào hoàn hảo với bối cảnh hiện tại. Nên cũng có những sự công bằng mang tính tương đối với các thí sinh này", TS Sái Công Hồng nhận định.

Theo ông, nếu quá trình điều tra sau này xác định có thí sinh vi phạm Quy chế thi trong kỳ thi ngày 11-12/6 thì dù đã tham gia kỳ thi lại, kết quả thi tốt nghiệp THPT năm 2026 của các trường hợp này cũng cần bị hủy để bảo đảm công bằng với các thí sinh khác.

Đồng quan điểm, TS Lê Viết Khuyến cho rằng quyết định tổ chức thi lại là phù hợp trong bối cảnh hiện nay. Tuy nhiên, để kết quả kỳ thi được xã hội chấp nhận, điều quan trọng không chỉ là lựa chọn đúng phương án xử lý mà còn phải thực hiện nghiêm toàn bộ quy trình tổ chức. Theo ông, các khâu của kỳ thi cần được tăng cường giám sát độc lập, kiểm tra chéo và thanh tra theo đúng quy chế. "Điều cần thiết không phải là đặt ra thêm nhiều quy định mới mà là thực hiện nghiêm và đầy đủ các quy định đã có để bảo đảm kỳ thi diễn ra khách quan, minh bạch, tạo niềm tin cho xã hội", ông nhấn mạnh.

Không chỉ cần đề thi tương đương, còn phải bảo vệ học sinh

Theo TS Sái Công Hồng, sau khi lựa chọn phương án thi lại, thách thức lớn tiếp theo là bảo đảm chất lượng của kỳ thi. Đề thi không chỉ cần đúng quy chế mà còn phải có giá trị đánh giá tương đương với đề thi chính thức để kết quả phản ánh đúng năng lực của người học.

Ông cho rằng đề thi lại trước hết phải giữ nguyên cấu trúc, ma trận của đề thi đã sử dụng trong kỳ thi ngày 11 và 12/6. Quá trình xây dựng câu hỏi cần được rà soát, đối sánh kỹ với yêu cầu cần đạt của chương trình và đối chiếu với đề thi đã sử dụng nhằm bảo đảm đúng các cấp độ nhận thức cũng như khả năng phân hóa. Đây là công việc rất phức tạp, đòi hỏi nhiều thời gian và công sức của Ban ra đề.

Theo chuyên gia, nếu đã có ngân hàng câu hỏi thi được chuẩn hóa thì việc cân bằng độ khó giữa các đề thi ở những đợt khác nhau sẽ thuận lợi và có cơ sở khoa học hơn so với việc xây dựng lại đề thi từ đầu. Đây cũng là điều kiện quan trọng để bảo đảm tính ổn định và độ tin cậy của các kỳ thi quy mô lớn.

Ở góc độ tâm lý giáo dục, PGS.TS Trần Thành Nam cho rằng cùng với việc bảo đảm sự khách quan của kỳ thi, điều quan trọng không kém là bảo vệ học sinh và giữ gìn niềm tin của xã hội đối với hệ thống giáo dục. Theo ông, cần phân biệt rõ giữa những dấu hiệu bất thường trong kết quả thi với việc kết luận có gian lận, bởi đây là hai khái niệm hoàn toàn khác nhau. Khi chưa có kết luận chính thức từ cơ quan chức năng, không nên quy kết đối với học sinh hay gia đình các em.

Ông Nam cho rằng phần lớn học sinh tại điểm thi đều đã trải qua nhiều năm nỗ lực học tập để vào trường chuyên. Trong số những trường hợp có điểm số bị nghi ngờ, chắc chắn vẫn có những em đạt kết quả hoàn toàn bằng năng lực thực sự. Nếu bị đánh đồng với những nghi ngờ chưa được kiểm chứng, các em rất dễ mất động lực học tập, thậm chí chịu những tổn thương tâm lý kéo dài.

Không chỉ học sinh, phụ huynh cũng đang chịu áp lực lớn khi vừa lo con phải thi lại, vừa lo ảnh hưởng đến cơ hội vào đại học. Trong bối cảnh đó, những bình luận thiếu kiểm chứng hoặc suy diễn trên mạng xã hội có thể làm gia tăng áp lực cho học sinh và tác động tiêu cực đến niềm tin của xã hội đối với kỳ thi. Theo ông, cùng với việc xử lý nghiêm sai phạm, các cơ quan chức năng cần có giải pháp bảo vệ quyền lợi và tâm lý của những học sinh không có lỗi trong vụ việc này.

Quan trọng hơn, cùng với một kỳ thi khách quan, minh bạch là quá trình xử lý sai phạm đến cùng, đúng người, đúng trách nhiệm và bảo vệ những học sinh không có lỗi khỏi những hoài nghi, quy kết thiếu căn cứ. Chỉ khi cả hai mục tiêu đó được thực hiện song hành, kỳ thi tốt nghiệp THPT mới có thể từng bước lấy lại niềm tin của xã hội và khẳng định giá trị của sự công bằng trong giáo dục.

Sau vụ điểm thi Chuyên Tuyên Quang, Bộ GD&ĐT tăng cường giám sát kỳ thi tốt nghiệp

VOV.VN - Sau cuộc họp báo ngày 5/8, Bộ GD&ĐT tiếp tục thông tin về phương án xử lý 328 thí sinh tại điểm thi Trường THPT Chuyên Tuyên Quang, đồng thời cho biết sẽ rà soát quy chế, tăng cường công nghệ, kiểm tra chéo, giám sát để phòng chống gian lận, bảo đảm kỳ thi tốt nghiệp THPT an toàn, khách quan, công bằng.