Ai tri ân ai?
VOV.VN - Ngày 13/11/2026, Bộ Giáo dục và Đào tạo yêu cầu dịp 20/11 không tạo thêm áp lực cho nhà giáo. Vậy mà nhiều thầy cô vẫn đang tập văn nghệ cho chính lễ tri ân mình.
“Sắp đến 20/11, tôi phải tập tiết mục diễn cho trường, rồi tham gia thi dân vũ do phường tổ chức”.
Đó là lời một cô giáo dạy âm nhạc ở một trường công tại Thành phố Hồ Chí Minh, được báo chí dẫn lại ngày 12/11. Cô kể lịch tập kín cả tuần, có buổi kéo sang tận đêm.
Đọc câu ấy, tôi nhớ đến một câu hỏi khác, cũng của một cô giáo, báo Giáo dục Việt Nam ghi lại dịp 20/11 năm 2025. Phường tổ chức lễ 20/11, giáo viên lại được phân công lên múa cho đại biểu xem. Rốt cuộc, ai đang tri ân ai?
Ông bà ta có câu: mồng một Tết cha, mồng hai Tết mẹ, mồng ba Tết thầy. Ngày xưa, đến mồng ba, học trò mang lễ đến nhà thầy. Người tri ân thì tìm đến. Người được tri ân thì ngồi nhận. Thứ tự ấy rõ đến mức chẳng cần ai ghi vào văn bản.
Ngày Nhà giáo bây giờ, ở nhiều nơi, thứ tự ấy bị đảo ngược. Tháng 11 vốn là mùa kiểm tra giữa học kỳ, thầy cô đã đủ bận. Báo VietNamNet kể chuyện cô Ngọc Linh, dạy mầm non ở ngoại thành Hà Nội. Từ cuối tháng 10, cô đã lo giáo án, đồ dùng cho tiết thao giảng chào mừng. Suốt 2 tuần, cô hầu như không có ngày nghỉ. Dạy xong thì ở lại trang trí lớp, cuối tuần lại đến trường. Cô còn dựng cho học trò một tiết mục văn nghệ.
Ở những nơi như thế, lễ tri ân giống một mâm cỗ mời thầy cô, mà chính thầy cô phải đi chợ, nấu nướng, rồi tự bưng lên.
Phải ghi nhận, dịp 20/11 năm 2026 có nhiều tin đáng mừng. Ngày 13/11, Bộ Giáo dục và Đào tạo gửi công văn cho ngành: kỷ niệm phải tinh gọn, không tạo thêm áp lực hay phát sinh việc không cần thiết cho nhà giáo.
Ở Thành phố Hồ Chí Minh, Trường Trung học cơ sở Phú Định, với 1.600 học sinh và hơn 80 thầy cô, bỏ hết hội thi phong trào, liên hoan, văn nghệ. Sáng 20/11 sẽ chỉ có một buổi sinh hoạt ngắn dưới sân trường. Thầy hiệu trưởng Đinh Phú Cường nói thầy cô rất hưởng ứng khi được “cởi bỏ” những thứ ấy. Ở Trường Tiểu học Đặng Trần Côn, văn nghệ 20/11 là những tiết mục cây nhà lá vườn của học trò. Đúng thứ tự: người tri ân đứng trên sân khấu, người được tri ân ngồi xem.
Nhưng công văn của Bộ GD-ĐT đi đúng địa chỉ, mà vẫn thiếu một địa chỉ. Nó gửi cho các sở, các trường. Còn lễ của phường, hội thi dân vũ của phường, là việc của chính quyền phường. Cũng ở Trường Đặng Trần Côn, cô hiệu trưởng cho biết giáo viên vẫn tham gia văn nghệ, hội thao do phường tổ chức, dù với tinh thần nhẹ nhàng. Trường bớt được phần việc của trường. Phần của phường, trường không bớt được.
Mồng ba Tết thầy đã cho ta sẵn một nguyên tắc: ai tri ân, người ấy dọn lễ. Tôi nghĩ nên đưa nguyên tắc ấy thành một dòng chữ, gửi thẳng tới các xã, phường. Lễ kỷ niệm 20/11 do xã, phường tổ chức không phân công giáo viên biểu diễn hay phục vụ. Thầy cô đến dự với tư cách khách mời, ngồi vào mâm chứ không xuống bếp. Tham gia hay không cũng không được tính vào đánh giá, thi đua của giáo viên.
Người ký dòng chữ ấy nên là chủ tịch UBND tỉnh, thành phố. Bộ GD-ĐT không chỉ đạo được phường. Sở giáo dục lại càng không. Sở tham mưu, và đưa nó vào kế hoạch năm học, khỏi đợi tháng 11 mới nhắc.
Vì sao phải là một dòng chữ từ trên xuống? Vì người ở dưới rất khó tự nói không. Ông Nguyễn Văn Ngai, nguyên Phó Giám đốc Sở Giáo dục và Đào tạo Thành phố Hồ Chí Minh, nhận xét giáo viên không phải lúc nào cũng dễ từ chối khi được phân công phong trào, vì ngại bị coi là thiếu nhiệt tình. Một dòng chữ từ trên xuống nhẹ hơn hàng trăm lời từ chối từ dưới lên.
Sẽ có người hỏi: không có thầy cô, lấy ai mà diễn? Thì người tri ân diễn. Đội văn nghệ khu phố, câu lạc bộ người cao tuổi, đoàn thanh niên phường. Hoặc chẳng cần sân khấu, chỉ cần một chén trà, một lời cảm ơn thật lòng.
Còn chúng ta, những người từng là học trò, muốn tri ân thì cứ làm như ông bà dạy: tự mình tìm đến thầy. Một lần ghé thăm, hay chỉ một cuộc điện thoại cho người thầy cũ.