PV: Thưa ông, thời gian gần đây liên tiếp xảy ra những vụ bạo hành trẻ em nghiêm trọng, thậm chí thủ phạm lại chính là cha, mẹ, người giám hộ, người thân trong gia đình. Thực trạng đó cho thấy điều gì?

Ông Đặng Hoa Nam: Những vụ việc nghiêm trọng vừa rồi dẫn đến sự tổn hại nghiêm trọng về sức khỏe, thậm chí về tính mạng của trẻ em bởi chính người thân trong gia đình mới là “phần nổi của tảng băng chìm”.

Qua số liệu của Tổng đài quốc gia bảo vệ trẻ em 111, thời gian gần đây, những vụ việc xâm hại trẻ em, bạo lực trẻ em xảy ra trong gia đình bởi chính cha, mẹ, người thân, những người có trách nhiệm chăm sóc, giáo dục trẻ em có xu hướng gia tăng và diễn biến phức tạp và nghiêm trọng hơn. Điều này cho thấy kết quả công tác phòng, chống xâm hại, bạo lực trẻ em chưa thực sự bền vững. Gia đình là cái nôi để chăm sóc, bảo vệ, yêu thương trẻ, nhưng cũng là nơi nguy cơ nhất, thường xuyên nhất trẻ bị xâm hại, bị bạo lực bởi chính cha mẹ. Thực tiễn này không chỉ ở Việt Nam, mà ở rất nhiều quốc gia khác cũng như vậy.

Thời gian gần đây, chúng ta thấy chủ yếu các vụ việc nghiêm trọng, trẻ bị bạo lực, bị xâm hại trong chính môi trường gia đình và nguy cơ càng tăng lên gấp bội khi cha mẹ ly hôn, có mẹ kế, cha dượng, hoặc trong bối cảnh áp lực về kinh tế, về việc làm ngày càng gia tăng, thậm chí cha hoặc mẹ có vấn đề về sức khỏe tâm thần. Những hành vi tàn độc của cha mẹ, đặc biệt là của cha dượng, mẹ kế đối với trẻ chưa được truyền thông, giáo dục, thậm chí chưa được theo dõi để hỗ trợ hoặc xử lý một cách kịp thời.

PV: Thực tế có những vụ việc đã tồn tại từ rất lâu, kéo dài nhiều ngày nhưng không được phát hiện và ngăn chặn kịp thời. Ông cho rằng trong công tác bảo vệ trẻ em hiện nay đang có khoảng trống như thế nào?

Ông Đặng Hoa Nam: Với Luật Trẻ em 2016 và chúng ta có Luật về Phòng chống bạo lực gia đình, chúng ta có việc sửa đổi, bổ sung Bộ Luật Hình sự, Luật Tố tụng Hình sự và các luật có liên quan khác thì khoảng trống lớn nhất hiện nay chính là việc thực thi pháp luật.

Với Luật Trẻ em 2016, Luật Phòng, chống bạo lực gia đình cùng việc sửa đổi, bổ sung Bộ luật Hình sự, Bộ luật Tố tụng Hình sự và các luật liên quan khác, khoảng trống lớn nhất hiện nay chính là khâu thực thi pháp luật.

Điều đáng lo ngại là trách nhiệm thực thi pháp luật của các cấp chính quyền nhiều khi còn mang tính hình thức. Chúng ta cần thường xuyên quan tâm, đánh giá thiết chế tổ chức và nhân lực làm công tác bảo vệ trẻ em. Khoảng trống lớn nhất hiện nay chính là trách nhiệm của UBND cấp tỉnh, UBND cấp xã trong việc bố trí người làm công tác bảo vệ trẻ em.

Luật Trẻ em quy định rất rõ trách nhiệm của người làm công tác bảo vệ trẻ em ở cấp xã, nhưng trong thực tế, trong nhiều năm, người làm công tác bảo vệ trẻ em ở cấp xã có được chỉ ra, nhưng họ không có đủ thời gian, họ quá nhiều áp lực công việc để thực hiện công tác bảo vệ trẻ em.

Đa số UBND cấp xã bố trí công chức Lao động – Thương binh – Xã hội để làm nhiệm vụ bảo vệ trẻ em cấp xã và họ đảm nhiệm khoảng 10 lĩnh vực công việc khác nhau của ngành Lao động – Thương binh- Xã hội, từ giảm nghèo cho đến bảo trợ xã hội, bình đẳng giới, người có công… ngần ấy công việc trên vai một người, họ không thể nào thực thi được những quy định rất cụ thể, rất chi tiết để thực thi trách nhiệm bảo vệ trẻ em, đặc biệt là trách nhiệm về phòng ngừa và can thiệp sớm khi trẻ em có nguy cơ bị bạo lực, bị xâm hại.

PV: Với những vụ bạo hành do chính cha mẹ hoặc người chăm sóc, người giám hộ gây ra, liệu chế tài hiện nay xử lý đã đủ răn đe?

Ông Đặng Hoa Nam: Chế tài của pháp luật Việt Nam, đặc biệt là xử lý về mặt hình sự rất nghiêm khắc. Đã có những vụ việc xâm hại tình dục trẻ em, rồi bạo lực trẻ em ở lứa tuổi còn nhỏ, thì đấy là những tình tiết tăng nặng và pháp luật không bao giờ dung tha, đặc biệt là cướp đi danh dự, sức khỏe, thậm chí là tính mạng của trẻ.

Nhưng ở góc độ hành chính, chúng ta có các quy định về xử lý vi phạm hành chính, tuy nhiên, xử lý vi phạm hành chính đối với các hành vi bạo lực trẻ em trong gia đình, trong trường học, trong cộng đồng dân cư ghi nhận không nhiều việc thực hiện của các cơ quan, các tổ chức, các cá nhân có thẩm quyền xử lý vi phạm hành chính.

Vì vậy, chúng ta cần tăng cường xử lý vi phạm hành chính đối với những hành vi bạo lực và xâm hại trẻ em. Có như vậy mới đảm bảo sự nghiêm minh của pháp luật và đảm bảo tính phòng ngừa, tính răn đe của pháp luật ở mọi cấp độ.

PV: Về dài hạn, đâu là những giải pháp căn cơ để giảm thiểu tình trạng trẻ em bị bạo hành trong chính gia đình, trong chính ngôi nhà của mình?

Ông Đặng Hoa Nam: Để phòng ngừa thì có mấy việc mà các cơ quan quản lý nhà nước, chính quyền các cấp và có sự tham gia của các tổ chức chính trị - xã hội, các tổ chức xã hội cần phải làm. Thứ nhất là chúng ta cần tăng cường giáo dục làm cha mẹ, trong đó giáo dục các kiến thức, kỹ năng về kỷ luật tích cực, về kiềm chế những cơn nóng giận, để chúng ta không trút giận vô lý lên đầu trẻ em, đặc biệt là những trẻ nhỏ tuổi, như các vụ án vừa rồi.

Thứ hai, chúng ta cần truyền thông về nhận thức và về cách để người dân, đặc biệt là những người hàng xóm, những thành viên trong gia đình, trong trường học người ta biết cách tố cáo, tố giác đến các địa chỉ có trách nhiệm tiếp nhận các nguy cơ trẻ em bị xâm hại, bị bạo lực và những hành vi đang xâm hại, đang bạo lực trẻ em, thậm chí mình nghi ngờ cũng có thể tố cáo.

Thứ ba, chính quyền, UBND cấp tỉnh cần có các nghị quyết và sắp xếp ngay lập tức nguồn nhân lực, những người làm công tác bảo vệ trẻ em ở cấp xã. Chúng ta phải làm rõ y tế hay văn hóa xã hội sẽ chủ trì để tham mưu chính cho Chủ tịch UBND cấp xã khi có những vụ việc, khi nghi ngờ trẻ em bị xâm hại, bị bạo lực trong chính môi trường gia đình, trong trường học… cần sự giám sát thường xuyên.

Cuối cùng, chúng ta cần chú trọng đến công tác xã hội, để đáp ứng các chính sách về an sinh xã hội, trong đó trọng tâm là bảo vệ trẻ em. Công tác xã hội vẫn là câu chuyện cấp bách ở Việt Nam, chúng ta cần nhanh chóng ban hành Luật về công tác xã hội, để những người làm công tác xã hội được hưởng chính sách tốt nhất, được bảo vệ tốt nhất, để họ có thể yên tâm công tác, và phối hợp hỗ trợ với các lực lượng có liên quan… thì dứt khoát chúng ta thực thi luật tốt, nghiêm túc, không hình thức. Có như vậy, chắc chắn vấn đề liên quan đến bạo lực trẻ em, đặc biệt là bạo lực trẻ em trong gia đình sẽ được từng bước kéo giảm và có thể kéo giảm rất nhanh trong thời gian tới.

PV: Xin cảm ơn ông!

Để ngăn chăn bạo hành trẻ em, cần gia đình, nhà trường và cả xã hội chung tay

VOV.VN - Thực tế cho thấy, phần lớn các vụ bạo hành trẻ em không xảy ra ở nơi công cộng mà diễn ra ngay sau cánh cửa gia đình - nơi được gọi là tổ ấm, nơi đáng ra các em được yêu thương, chăm sóc và nâng niu. Quan trọng hơn, những hành vi bạo lực có thể kéo dài nếu thiếu sự quan tâm của những người xung quanh.