Sự bùng nổ của công nghệ số làm thay đổi hoàn toàn cách chúng ta tiếp nhận thông tin. Từng có thời điểm, người ta lo ngại sự thoái trào của radio truyền thống sẽ chấm dứt kỷ nguyên âm thanh, nhưng podcast đã xuất hiện như một làn gió mới, chứng minh sức mạnh của âm thanh dưới định dạng linh hoạt và cá nhân hóa.

Podcast - không chỉ là “bình cũ rượu mới”

Sự chuyển dịch từ radio sang podcast không chỉ là sự thay đổi về nền tảng kỹ thuật, mà là một cuộc cách mạng trong tư duy tiếp cận, chuyển từ việc phát sóng đại chúng sang phục vụ nhu cầu cá nhân hóa. Bà Justine Kelly - Quản lý nội dung âm thanh và Chiến lược tại ABC International (Đài Phát thanh - Truyền hình Australia) nhận định, sự thay đổi lớn nhất nằm ở việc chuyển từ tư duy phát sóng sang tư duy “âm thanh theo yêu cầu”.

“Phát thanh vận hành dựa trên khung giờ và tiếp cận đại chúng, trong khi podcast đảo ngược hoàn toàn điều đó. Podcast bắt đầu từ việc xác định rõ đối tượng khán giả, cho phép nhà sản xuất khai thác những thị trường ngách mà phát thanh khó đáp ứng, cả về thể loại lẫn chủ đề, đồng thời được thiết kế để người nghe có thể tiếp cận vào bất kỳ thời điểm nào trong ngày”, bà Kelly nhấn mạnh. Theo bà, thay vì đặt câu hỏi về khung giờ hay độ dài, nhà sản xuất hiện nay phải tự vấn rằng, nội dung này dành cho nhóm khán giả nào và vì sao họ lựa chọn lắng nghe.

Đồng quan điểm, ông Andrew Davies, Trưởng ban Ban Phát thanh thuộc Hiệp hội Phát thanh Truyền hình châu Á - Thái Bình Dương (ABU) nhấn mạnh, podcast là một loại hình khác biệt đòi hỏi tư duy sản xuất phải thay đổi, vì nếu phát thanh hướng tới đại chúng thì podcast lại tập trung vào những nhóm khán giả cụ thể. Tuy nhiên, quá trình này cũng đối mặt với thách thức lớn về nguồn lực và phân phối. Bên cạnh đó, podcast không có sẵn lượng khán giả như phát thanh. Mỗi podcast mới đều bắt đầu từ con số 0 khi được phát hành trực tuyến, buộc nhà sản xuất phải chủ động xây dựng và thu hút người nghe. Đây là thay đổi lớn đối với các đài vốn quen với việc có một lượng thính giả ổn định.

Chia sẻ cách tiếp cận podcast từ góc nhìn của người nghe, ông Guang Jin Yeo - Nhà sáng lập, Giám đốc điều hành 1UpMedia - đơn vị sản xuất podcast và nội dung âm thanh số có trụ sở tại Singapore, cho rằng: “Yếu tố then chốt không nằm ở câu chuyện, mà ở chính khán giả. Dù có phần kém “lãng mạn”, nhưng điểm khởi đầu của một podcast thành công thường là dữ liệu và hành vi người nghe: họ đang tiêu thụ nội dung gì, tiếp cận ra sao và đâu là phong cách phù hợp với thị trường”.

Liên hoan Phát thanh toàn quốc lần thứ XVII lần đầu tiên đưa podcast thành điểm nhấn

VOV.VN - Chiều 30/3, tại Trung tâm Phát thanh Quốc gia (58 Quán Sứ, Hà Nội), Đài Tiếng nói Việt Nam (VOV) phối hợp UBND tỉnh Quảng Ninh tổ chức họp báo giới thiệu Liên hoan Phát thanh toàn quốc lần thứ XVII - Quảng Ninh 2026, diễn ra từ 11 - 13/4 với chủ đề “Phát thanh vì Việt Nam hùng cường, thịnh vượng”.

Bài học từ các mô hình trên thế giới

Không dừng lại ở những thử nghiệm nhỏ lẻ, các "đế chế" truyền thông lâu đời trên thế giới như ABC của Australia hay BBC của Anh đã và đang thực hiện những “cuộc di cư” ngoạn mục vào không gian âm thanh số. Hành trình của họ không chỉ là câu chuyện về công nghệ, mà là bài học về sự thích nghi: Làm thế nào để giữ vững giá trị cốt lõi trong một thế giới mà khán giả muốn được nghe theo cách của riêng mình?

Quá trình chuyển đổi của ABC sang podcast và âm thanh số diễn ra từng bước trong nhiều năm, bắt đầu từ hơn một thập kỷ trước. Theo bà Kelly: “Ở giai đoạn đầu, chính các chương trình riêng lẻ, chứ không phải toàn bộ tổ chức, là lực lượng tiên phong, tự đưa nội dung của mình lên các nền tảng podcast. Theo thời gian, hoạt động này trở nên có tính điều phối cao hơn. Nhiều bộ phận trong ABC cùng sản xuất podcast gốc, đồng thời dần dần thống nhất về cách thức đặt hàng nội dung và phân phối”.

Năm 2017, ABC ra mắt ứng dụng riêng, tích hợp toàn bộ nội dung âm thanh (phát thanh trực tiếp, podcast và sách nói) trên một nền tảng. Nền tảng này tiếp tục được hoàn thiện và hiện nay ABC vận hành với một chiến lược podcast thống nhất cùng cách tiếp cận đồng bộ trên toàn tổ chức đối với âm thanh số.

Một mô hình đáng chú ý khác là cách Đài BBC của Anh đang thử nghiệm đặc biệt trong việc mở rộng giá trị từ các nội dung sẵn có. Trước đây, trong ngành truyền thông, nội dung hình ảnh thường được sản xuất trước, sau đó âm thanh mới đóng vai trò bổ trợ. Tuy nhiên, xu hướng hiện nay đang đảo chiều: âm thanh chất lượng cao được xem là tài sản cốt lõi, còn hình ảnh được phát triển xoay quanh nội dung đó.

Cách tiếp cận này giúp “kích hoạt” lại giá trị của những nội dung đã có. Chẳng hạn, một chương trình của BBC World Service sản xuất từ hơn hai năm trước đã được chuyển thể sang định dạng video và đạt hơn 30.000 lượt xem chỉ trong một tuần, qua đó tiếp cận một nhóm khán giả hoàn toàn mới. Điều này cho thấy các nội dung podcast lưu trữ vẫn còn nhiều tiềm năng nếu được thiết kế để thích ứng và lan tỏa sang các định dạng khác. Những mô hình ấn tượng hiện nay không dừng lại ở việc tạo ra nội dung mới, mà có khả năng kéo dài vòng đời và mở rộng độ phủ của những câu chuyện đã có.

Trong bối cảnh chuyển đổi số báo chí đang diễn ra mạnh mẽ, việc tìm kiếm một mô hình phát triển nội dung số hiệu quả trở thành bài toán cấp thiết đối với các cơ quan báo chí chủ lực. Chia sẻ về việc một đài phát thanh quốc gia như VOV có thể rút ra những bài học gì từ ABC trong phát triển podcast, bà Kelly cho rằng, bài học đầu tiên là cần xây dựng một chiến lược thống nhất ở cấp độ toàn tổ chức. Khi nền tảng này đã được thiết lập, yếu tố then chốt tiếp theo là tinh thần thử nghiệm. Các đơn vị không nên e ngại việc thử nghiệm nhiều thể loại, định dạng và phong cách khác nhau để tìm ra nội dung phù hợp với khán giả Việt Nam. Tại ABC, những bước tiến lớn đều đến từ việc chấp nhận sai sót và chủ động thử nghiệm đa dạng về định dạng, giọng điệu và người dẫn.

Một bài học quan trọng khác là lấy nhu cầu của khán giả làm trung tâm, thay vì xuất phát từ cấu trúc nội bộ. Podcast chỉ thực sự hiệu quả khi được thiết kế dựa trên cách công chúng tiếp cận và những giá trị họ tìm kiếm. Cuối cùng, cần tạo không gian cho các tiếng nói và ý tưởng mới, bao gồm cả những nhà sáng tạo trẻ. Các đài phát thanh công lập có lợi thế đặc biệt để dẫn dắt đổi mới podcast nhờ uy tín sẵn có, nguồn nhân lực và sứ mệnh phục vụ công chúng rõ ràng.

Trong khi đó, theo ông Guang Jin Yeo, đối với những thị trường đang phát triển như Việt Nam, cần tránh sai lầm phổ biến nhất là triển khai dàn trải ngay từ đầu. “Các thị trường mới nổi nên tập trung xây dựng một số chương trình chủ lực có chất lượng cao, thay vì sản xuất nhiều nội dung ở mức trung bình. Ba yếu tố cần ưu tiên là chất lượng, tính nhất quán và bản sắc rõ ràng”, ông Guang Jin Yeo nói.

Đưa podcast thành “Đại lộ sáng tạo”

Liên hoan Phát thanh toàn quốc lần thứ XVII năm 2026 tại Quảng Ninh thực sự trở thành dấu mốc quan trọng cho sự phát triển của phát thanh Việt Nam trong bối cảnh chuyển đổi số toàn diện. Sự kiện quy tụ 73 đoàn với gần 1.000 đại biểu, có 343 tác phẩm dự thi ở tất cả các thể loại; trong đó riêng podcast có 97 tác phẩm, cho thấy xu hướng phát triển mạnh mẽ của báo chí âm thanh trên nền tảng số.

Nhà báo Phạm Mạnh Hùng, Phó Tổng Giám đốc Đài Tiếng nói Việt Nam (VOV), Trưởng Ban tổ chức Liên hoan cho biết: Podcast trở thành điểm nhấn tại Liên hoan năm nay và được kỳ vọng góp phần tôn vinh các tác phẩm xuất sắc, thúc đẩy sự phát triển của các định dạng nội dung âm thanh mới, đưa phát thanh Việt Nam tiếp cận gần hơn với công chúng hiện đại.

Trong khuôn khổ Liên hoan, lần đầu tiên một Hội thảo quốc tế chuyên sâu về podcast với chủ đề “Đại lộ sáng tạo cho phát thanh trong kỷ nguyên số” sẽ được tổ chức. Sự kiện có sự tham dự của hơn 500 đại biểu trong nước, 3 diễn giả quốc tế và 35 đại biểu quốc tế đến từ nhiều đài phát thanh quốc gia trên thế giới, nhằm chia sẻ kinh nghiệm, xu hướng và mô hình phát triển podcast tại Việt Nam và thế giới.

Theo bà Kelly, những diễn đàn như vậy tạo ra cơ hội thực chất cho hợp tác trong sản xuất nội dung. Trong bối cảnh nguồn lực còn hạn chế, việc các đài phát thanh tìm kiếm điểm chung để đồng sản xuất sẽ giúp tối ưu nguồn lực và nâng cao chất lượng sản phẩm.

Ông Davies cũng đánh giá cao ý nghĩa của hội thảo khi coi đây là cơ hội hiếm có để thảo luận về sản xuất podcast ở cấp độ khu vực, với sự tham gia của nhiều đại biểu quốc tế. Từ góc độ chuyển đổi số, việc tổ chức một hội thảo podcast quy mô lớn là tín hiệu tích cực, cho thấy sự chủ động và cởi mở của phát thanh Việt Nam.

“Việc VOV tổ chức một hội thảo podcast quốc tế quy mô lớn với sự tham gia của các tổ chức chuyên môn toàn cầu là một tín hiệu rất tích cực, thể hiện sự cởi mở và sẵn sàng của phát thanh Việt Nam trong việc tiếp cận và thúc đẩy các vấn đề lớn như chuyển đổi số”, ông Davies cho hay.

Ở góc nhìn khác, ông Guang Jin Yeo nhấn mạnh vai trò của các sự kiện do những cơ quan truyền thông lớn như VOV dẫn dắt trong việc định hình thị trường. Theo ông, khi các tổ chức chủ chốt chủ động kết nối và chia sẻ tri thức, họ thúc đẩy hợp tác, góp phần xây dựng một hệ sinh thái phát triển lành mạnh.

Ông cho rằng, thời điểm tổ chức sự kiện mang ý nghĩa đặc biệt. Khi AI đang ngày càng tác động sâu rộng tới sản xuất nội dung và được đón nhận khá tích cực tại Đông Nam Á, các hoạt động gặp gỡ trực tiếp càng trở nên giá trị.

“Sự kiện giúp tái khẳng định yếu tố con người, tạo điều kiện xây dựng quan hệ, củng cố niềm tin và thúc đẩy những cuộc trao đổi thẳng thắn về thực tiễn vận hành. Với podcast - một loại hình dựa trên sự kết nối và tin cậy, những nền tảng quan hệ này có ý nghĩa đặc biệt quan trọng. Các sự kiện như vậy chính là bước đệm để hình thành và phát triển hệ sinh thái podcast trong khu vực”, ông Guang Jin Yeo cho hay.

Liên hoan Phát thanh toàn quốc lần thứ XVII là lần đầu tiên có thi podcast. Đánh giá về chất lượng và tính sáng tạo của các tác phẩm dự thi tại Liên hoan Phát thanh toàn quốc 2026 với vai trò là giám khảo, bà Kelly cho biết: “Chất lượng chung ở mức cao, thể hiện sự vững vàng về kỹ thuật và rõ nét về định hướng nội dung. Điều này cho thấy một tương lai đầy triển vọng của podcast tại Việt Nam”.

Ông Davies cũng là giám khảo của Liên hoan, cho rằng: “Sự đa dạng về đề tài, đặc biệt là các chủ đề xã hội, là điểm nổi bật và đáng ghi nhận. Thông qua quá trình chấm giải, tôi đã có thêm nhiều góc nhìn về những vấn đề đang được quan tâm trong xã hội Việt Nam. Chất lượng các tác phẩm ở mức cao, trong đó điểm đáng chú ý là việc chú trọng khai thác tiếng nói từ trải nghiệm thực tế của nhân vật, thay vì chỉ dựa vào ý kiến chuyên gia. Đây là một trong những yếu tố tạo nên sự khác biệt của podcast so với các loại hình báo chí khác - nhấn mạnh vào câu chuyện và trải nghiệm của những con người bình thường”.

Podcast – “Đại lộ sáng tạo” cho phát thanh trong kỷ nguyên số

VOV.VN - Liên hoan Phát thanh toàn quốc lần thứ XVII – Quảng Ninh 2026 đánh dấu bước chuyển khi lần đầu tiên Podcast được đưa vào hạng mục thi chính thức.