Dôi dư nhà văn hóa sau sáp nhập thôn tại Thanh Hóa: Làm gì để tránh lãng phí?

Từ yêu cầu tinh gọn bộ máy đến bài toán quản lý tài sản công

Chủ trương sắp xếp, sáp nhập thôn, tổ dân phố là một bước đi quan trọng nhằm tinh gọn bộ máy, nâng cao hiệu lực, hiệu quả quản lý ở cơ sở, tạo dư địa tập trung nguồn lực phát triển kinh tế - xã hội. Cùng với những kết quả tích cực về tổ chức bộ máy, một vấn đề mới cũng đặt ra là quản lý, khai thác hiệu quả hệ thống nhà văn hóa dôi dư sau sáp nhập. Đây không chỉ là bài toán về tài sản công mà còn liên quan trực tiếp đến không gian sinh hoạt văn hóa, tinh thần của người dân và hiệu quả thực thi chủ trương lớn của Đảng, Nhà nước.

Sau đợt sắp xếp quy mô lớn, tỉnh Thanh Hóa giảm số lượng thôn, tổ dân phố từ 4.351 xuống còn 1.933 đơn vị, giảm 2.418 đơn vị hành chính ở cơ sở. Kết quả này góp phần tinh giản bộ máy, giảm đầu mối quản lý, tạo điều kiện tập trung nguồn lực đầu tư. Tuy nhiên, đi cùng với đó là hàng nghìn nhà văn hóa không còn giữ vai trò là nơi sinh hoạt chính thức của các thôn mới.

Việc xử lý khối tài sản này đang trở thành vấn đề được nhiều địa phương quan tâm. Nếu không có phương án quản lý phù hợp sẽ dẫn tới nguy cơ lãng phí tài sản công, trong khi đây đều là những công trình được đầu tư từ ngân sách và đóng góp của nhân dân qua nhiều năm.

Tại xã Thắng Lợi, sau sáp nhập từ 29 thôn xuống còn 10 thôn mới và giữ nguyên 4 thôn, toàn xã còn 14 thôn. Theo ông Lê Anh Tuấn, Chủ tịch UBND xã Thắng Lợi, việc lựa chọn nhà văn hóa trung tâm được thực hiện trên cơ sở các tiêu chí về vị trí địa lý, khả năng kết nối giao thông và phục vụ đông đảo người dân. Cùng với đó, địa phương đã hoàn tất việc bàn giao tài sản, hồ sơ, cơ sở vật chất giữa các thôn cũ và mới nhằm bảo đảm quản lý chặt chẽ, tránh thất thoát.

Đối với các nhà văn hóa không còn là điểm sinh hoạt chính, địa phương vẫn duy trì hoạt động phục vụ người cao tuổi tập dưỡng sinh, thanh thiếu niên vui chơi, luyện tập thể dục thể thao. Đây được xem là giải pháp phù hợp trong giai đoạn chuyển tiếp, trước khi có hướng dẫn thống nhất về phương án xử lý lâu dài.

Thực tế cũng cho thấy, đặc điểm địa hình và phân bố dân cư tác động trực tiếp đến hiệu quả sử dụng hạ tầng sau sáp nhập. Tại xã Triệu Lộc, sau khi giảm từ 17 xuống còn 12 thôn, địa phương hiện quản lý 19 nhà văn hóa. Một số nhà văn hóa được lựa chọn làm trung tâm nhưng chưa đáp ứng đầy đủ tiêu chuẩn diện tích, trong khi nhiều nhà văn hóa cũ vẫn phát huy hiệu quả do nằm gần khu dân cư.

Theo ông Nguyễn Văn Huy, Trưởng phòng Kinh tế - Hạ tầng xã Triệu Lộc, trước mắt địa phương bố trí linh hoạt giữa nhà văn hóa chính và các điểm sinh hoạt phụ trợ nhằm tạo thuận lợi cho người dân, nhất là tại những khu vực dân cư phân tán, khoảng cách đi lại xa.

Hài hòa giữa quy hoạch và nhu cầu thực tiễn của người dân

Thực tế tại nhiều địa phương cho thấy, lựa chọn nhà văn hóa trung tâm không chỉ là bài toán về hạ tầng mà còn phải tính đến điều kiện sinh hoạt của người dân.

Tại thôn Tiến Lộc, xã Triệu Lộc, sau khi sáp nhập thôn Bùi và thôn Thị Trang, quy mô dân số tăng lên hơn 3.100 người. Nhà văn hóa thôn Thị Trang được xây dựng khang trang từ năm 2020 với đầy đủ trang thiết bị nhưng không được lựa chọn làm trung tâm do vị trí nằm sâu trong khu dân cư, giao thông chưa thuận lợi. Ngược lại, nhà văn hóa thôn Bùi dù đã cũ nhưng nằm ở vị trí trung tâm nên được lựa chọn phục vụ sinh hoạt chung.

Theo ông Nguyễn Văn Vũ, Trưởng thôn Tiến Lộc, về lâu dài địa phương dự kiến đề xuất xây dựng nhà văn hóa mới tại khu đất thuận lợi hơn để đáp ứng quy mô dân số sau sáp nhập. Trong thời gian chờ triển khai, nhà văn hóa Thị Trang vẫn được giữ nguyên để phục vụ các hoạt động dưỡng sinh, thể thao của người cao tuổi.

Đối với nhiều người dân, các nhà văn hóa cũ vẫn giữ vai trò là điểm sinh hoạt gần gũi, gắn bó nhiều năm. Bà Vũ Thị Minh, người dân thôn Thị Trang cũ chia sẻ, tuổi cao khiến việc đi lại xa gặp nhiều khó khăn. Vì vậy, bà cùng nhiều người cao tuổi vẫn mong muốn tiếp tục sinh hoạt tại nhà văn hóa cũ để duy trì các hoạt động văn hóa, thể thao hằng ngày.

Tại xã Thọ Long, sau khi giảm từ 26 xuống còn 15 thôn, nhiều nhà văn hóa cũng rơi vào tình trạng tương tự. Bà Phạm Thị Hảo, người dân thôn 6 cũ cho biết dù nhà văn hóa đã xuống cấp nhưng hằng ngày vẫn là nơi người cao tuổi tập thể dục, chơi bóng chuyền, sinh hoạt cộng đồng. Người dân mong muốn công trình tiếp tục được duy trì, sửa chữa để phục vụ nhu cầu thiết thực của địa phương.

Không chỉ là nơi sinh hoạt văn hóa, nhiều nhà văn hóa còn là thành quả của quá trình xã hội hóa với sự đóng góp trực tiếp của người dân. Chính vì vậy, việc các công trình không còn được sử dụng đúng công năng cũng tạo tâm lý trăn trở.

Ông Lê Công Bình, người dân thôn 2 cũ, nay thuộc thôn Cẩm Long, xã Thọ Long cho biết gia đình từng đóng góp kinh phí xây dựng nhà văn hóa. Theo ông, nếu không có phương án xử lý phù hợp sẽ gây lãng phí nguồn lực xã hội. Thực tế tại khu vực này, chỉ trong phạm vi vài trăm mét đã có nhiều công trình dôi dư sau sáp nhập, trong đó có nhà văn hóa các thôn cũ và trụ sở UBND xã cũ đang bỏ không.

Chủ động chuyển hóa tài sản dôi dư thành nguồn lực phát triển

Thực tế tại các địa phương cho thấy, việc tiếp tục duy trì hoạt động tại các nhà văn hóa cũ mới chỉ là giải pháp trước mắt. Nếu kéo dài mà không có cơ chế quản lý, bảo dưỡng và khai thác phù hợp, nhiều công trình sẽ xuống cấp, làm giảm hiệu quả sử dụng tài sản công.

Để giải quyết căn cơ vấn đề này, cần sớm có hướng dẫn thống nhất về phân loại, quản lý và xử lý nhà văn hóa dôi dư sau sáp nhập. Trên cơ sở điều kiện thực tế từng địa phương, có thể chuyển đổi công năng thành điểm sinh hoạt câu lạc bộ, trung tâm văn hóa chuyên đề, khu vui chơi cộng đồng hoặc các thiết chế phục vụ giáo dục, y tế và an sinh xã hội.

Đối với những công trình không còn nhu cầu sử dụng, việc điều chuyển, thanh lý hoặc chuyển đổi mục đích sử dụng cần được thực hiện công khai, đúng quy định, bảo đảm sử dụng hiệu quả tài sản công và tránh thất thoát, lãng phí.

Sắp xếp đơn vị hành chính là chủ trương lớn, đúng đắn, tạo nền tảng xây dựng chính quyền cơ sở tinh gọn, hoạt động hiệu lực, hiệu quả. Tuy nhiên, để chủ trương đi vào cuộc sống một cách trọn vẹn, cùng với việc kiện toàn tổ chức bộ máy, cần giải quyết tốt những vấn đề phát sinh từ thực tiễn, trong đó có việc quản lý, khai thác hiệu quả hệ thống nhà văn hóa dôi dư.

Khi mỗi công trình được sử dụng đúng giá trị, vừa phát huy hiệu quả tài sản công, vừa đáp ứng nhu cầu văn hóa, tinh thần của nhân dân, đó cũng chính là thước đo cho hiệu quả của quá trình sắp xếp tổ chức bộ máy, góp phần củng cố niềm tin của nhân dân đối với các chủ trương của Đảng và Nhà nước.

Sáp nhập thôn, tổ dân phố ở Thanh Hóa: Khôi phục nhiều tên làng cổ, người dân đồng thuận

VOV.VN - Việc sáp nhập thôn, tổ dân phố ở Thanh Hóa nhận được sự đồng thuận cao nhờ khôi phục nhiều tên làng cổ và cách làm linh hoạt, sát thực tiễn của cán bộ cơ sở.