Hơn 40 năm khắc chữ thủ công: Chiếc “cần câu cơm” và chữ “Tâm” truyền đời

Người thợ già và 4 thập kỷ giữ nghề

Có những nghề tưởng chừng chỉ đòi hỏi hoa tay và sự kiên nhẫn, nhưng với ông Lê Tiến Dũng (SN 1959, quê Hải Dương - nay là Hải Phòng), thợ khắc chữ thủ công lâu năm, phía sau mỗi nét khắc còn là câu chuyện về sự trân trọng và những dấu mốc thời gian. Nơi làm việc của ông nằm khiêm tốn ở góc đường Lê Lợi - Nam Kỳ Khởi Nghĩa (Quận 1 cũ, nay là phường Bến Thành, TP.HCM) nhưng từng là nơi ghé qua và lưu giữ kỷ niệm của biết bao người. 

Ông Dũng kể, từng có một vị khách ngoại quốc sau khi xem chương trình truyền hình châu Âu về nghề khắc chữ tại TP.HCM, đã bay sang Việt Nam, thuê phiên dịch tìm đến tận nơi chỉ để đặt khắc một chiếc đế cắm bút.

Vị khách hóm hỉnh chia sẻ đã tốn hàng nghìn USD cho dòng chữ ấy. Dù đất nước của ông không thiếu máy móc hiện đại, nhưng ông vẫn chuộng món đồ làm thủ công, mang đậm dấu ấn cá nhân của người thợ.

Nhớ lại thời hoàng kim trước năm 2010, ông Dũng cho biết lượng khách rất đông, từ học sinh, sinh viên đến những người tìm quà cưới, tân gia. Mùa cao điểm, ông làm việc từ sáng đến mịt tối. Qua bàn tay người thợ, những chiếc bút, thước kẻ hay bình hoa trở thành kỷ vật vô giá.

Nhưng rồi thói quen tiêu dùng dần thay đổi. "Học sinh bây giờ không còn sử dụng những cây viết có giá trị như trước, mà chủ yếu dùng bút bi, mua cả chục cây rồi dùng xong thì bỏ. Vì vậy, nhu cầu khắc chữ trên bút của học sinh cũng không còn nhiều. Máy móc cũng là một phần khiến nhiều người không thể sống được với nghề này và buộc phải chuyển sang công việc khác", ông Dũng cho hay.

Ngày nay, máy laser và CNC cho ra đời những sản phẩm nhanh, đồng đều. Các sự kiện đặc biệt cũng ít chuộng hình thức tặng quà hiện vật. Nghề khắc chữ vì thế teo tóp dần, từ cả một con phố sầm uất thu lại chỉ còn vài ba biển hiệu, và nay là góc vỉa hè nhỏ của người thợ già.

Ông Dũng bám trụ được nhờ nhận những ca khó mà máy móc "bó tay", như khắc đoạn văn dài trên bình trà gốm sứ cong tròn, hay tỉ mẩn ghi tên lên cây bút hàng chục triệu đồng, vật liệu dễ hỏng nếu dùng tia laser. Theo ông: "Cái khó nhất là phải vừa tạo được vẻ đẹp của con chữ, vừa có kỹ thuật. Người thợ phải điều khiển được cả năm ngón tay, từ lực tay đến góc độ. Đặc biệt với những vật liệu cứng, cong, chỉ cần sơ sẩy một chút, mũi khắc trượt đi là không thể sửa được".

Dẫu biết khó trở lại thời hoàng kim, ông tin nghề khắc thủ công vẫn có chỗ đứng khi khách hàng tìm kiếm sự tinh tế và độc bản: "Mặc dù hiện giờ nghề đang chững lại nhưng tôi hy vọng sẽ có một ngày đi lên, bởi đây cũng là một nét văn hóa. Một món đồ quý được tặng mà có thêm dòng chữ lưu niệm sẽ mang ý nghĩa khác hẳn, bởi đó là dấu ấn của người tặng và người nhận. Nếu khắc bằng máy thì người ta dễ cảm thấy đó chỉ là sản phẩm do máy móc tạo ra, không có tâm hồn của người thợ gửi vào".

Hỏi về từ muốn khắc cho chính mình, ông Dũng chọn ngay chữ “Tâm”. Sau hàng chục năm khắc tên cho người khác, điều ông muốn lưu giữ là sự tử tế. Ông tâm niệm, mỗi nét chữ trao đi không chỉ là hàng hóa, mà là sự trân trọng nghề, trân trọng người.

Không thể bỏ nghề

Tuổi cao, biết không thể cầm mũi khắc mãi, ông bắt đầu truyền nghề cho con trai là anh Lê Hải Dương. Anh Dương tâm sự, ban đầu gật đầu theo nghề vì muốn thoát cảnh ngồi văn phòng gò bó. Nhưng càng đi sâu, anh càng thấu hiểu giá trị công việc của cha.

"Khi bắt tay vào làm, trải qua những giai đoạn mà công việc này mang lại, tôi cảm nhận được giá trị của nghề và càng thương ba mình nhiều hơn", anh Dương nói

Thử thách lớn nhất với người mới vào nghề là sự kiên trì. Để tay quen từng nét và khống chế được dụng cụ trên bề mặt cong cứng, người thợ phải tập hàng nghìn lần. Nghề không có hạn chót deadline, nhưng đòi hỏi độ chính xác tuyệt đối. Nhận 100 sản phẩm, phải giao đủ 100. Chỉ xước một nét, người thợ phải tự đền chi phí toàn bộ.

Anh Dương khẳng định sẽ bám nghề, dẫu có ngày ế ẩm chỉ bỏ túi 50.000 đồng. Anh coi đó là giai đoạn thanh lọc của thị trường và tin vào những cơ hội mới. Anh chia sẻ: "Tôi sẽ duy trì cái nghề này, chắc chắn là duy trì rồi, không có bỏ nghề được. Có những ngày ngồi không bán được hàng, chỉ kiếm được có năm chục ngàn nhưng mà tôi nghĩ đó là do giai đoạn khó khăn của thị trường. Sau thời gian đó, sẽ có những ngày tươi sáng hơn".

Bài học lớn nhất anh nhận từ cha không nằm ở kỹ thuật, mà là "chữ Tín", điều kiện tiên quyết để tồn tại. Trả lời câu hỏi nếu khắc một dòng chữ tặng cha, anh nói ngắn gọn:… "Ba yêu".

"Ba tôi không phải là người quá giàu có để cho tôi tiền khởi nghiệp, nhưng ba lại cho tôi một cái “cần câu cơm”. Cái cần câu ấy giúp tôi tự tin hơn. Nếu ngày đó ba cho tôi một khoản tiền thì có thể tôi đã trở thành một con người khác, chưa chắc được như bây giờ. Vì vậy, cái cần câu cơm ba cho có ý nghĩa rất lớn với tôi", anh Dương cho hay.

Hơn 40 năm trôi qua, thói quen tặng quà thay đổi, những người thợ tỉ mẩn bên nét chữ cũng thưa vắng dần. Cha con ông Dũng không mơ về một thời hoàng kim quá vãng. Họ chỉ tin tưởng mãnh liệt rằng, dẫu ở thời đại nào, thứ đọng lại trên mỗi món quà không đơn thuần là dòng chữ vô tri, mà là tình cảm của người trao và cái “tâm” của người thợ.

Ngô Viết Thụ: Người gửi hồn Việt vào những công trình hiện đại

VOV.VN - Từ thành công trên đất Pháp đến quyết định trở về quê hương, kiến trúc sư Ngô Viết Thụ dành cuộc đời tìm kiếm bản sắc Việt trong kiến trúc hiện đại. Kỷ niệm 100 năm ngày sinh của ông, những công trình và quan niệm sáng tạo ấy vẫn gợi mở nhiều bài học cho thế hệ kế thừa.