Không gian chiến lược của Hà Nội trong thế kỷ mới

Sông Hồng đang được đặt vào vị trí trung tâm trong quy hoạch Thủ đô với tầm nhìn trăm năm. Với kỳ vọng trở thành trục không gian xanh, cảnh quan và động lực phát triển mới, khu vực hai bờ sông được xem là “siêu đồ án” có khả năng làm thay đổi diện mạo Hà Nội trong tương lai.

Không chỉ là một dự án chỉnh trang đô thị, quy hoạch sông Hồng còn được kỳ vọng mở ra mô hình phát triển mới cho Hà Nội, nơi cân bằng giữa tăng trưởng kinh tế, môi trường sinh thái và chất lượng sống của người dân. Tuy nhiên, song song với những kỳ vọng đó, thị trường đất đai ven sông cũng đang xuất hiện nhiều dấu hiệu đáng lo ngại.

Ngay khi những thông tin đầu tiên về quy hoạch được công bố, nhiều khu vực bãi bồi, đất nông nghiệp ven sông nhanh chóng rơi vào các cơn “sốt đất”. Nhiều lời quảng bá về cơ hội “đón đầu quy hoạch”, “đất chuẩn bị lên thổ cư”, “trung tâm đô thị mới ven sông” liên tục xuất hiện, khiến không ít nhà đầu tư cá nhân đổ xô gom đất với kỳ vọng sinh lời lớn trong tương lai.

Theo kiến trúc sư Trần Huy Ánh, Ủy viên Ban Thường vụ Hội Kiến trúc sư Hà Nội, nhiều người đang hiểu sai bản chất của quy hoạch sông Hồng. Ông nhấn mạnh rằng, không gian thoát lũ là “đất dành cho nước”, không phải quỹ đất để phân lô hay phát triển bất động sản. Theo quy định hiện hành, hành lang thoát lũ của sông Hồng đã được xác định rõ trong Luật Đê điều và các quy hoạch phòng chống lũ.

“Không gian thoát lũ được giới định bằng hai con đê hiện trạng. Đây là không gian dành cho nước và về nguyên tắc là không được bê tông hóa hay xây dựng tràn lan”, kiến trúc sư Trần Huy Ánh nhấn mạnh.

Theo kiến trúc sư Trần Huy Ánh, khu vực giữa hai tuyến đê giữ vai trò đặc biệt quan trọng đối với an toàn thủy văn của Hà Nội và toàn vùng đồng bằng Bắc Bộ. Những không gian này không chỉ phục vụ thoát lũ mà còn giúp giữ nước mùa khô, duy trì hệ sinh thái tự nhiên và bảo đảm an ninh nguồn nước cho hàng chục triệu người dân.

Các làng cổ ven sông như Bát Tràng... là những cộng đồng đã tồn tại và thích nghi với quy luật tự nhiên của sông nước qua nhiều thế hệ. Trong khi đó, phần lớn diện tích bãi sông hiện nay là đất công hoặc đất thuộc hành lang thoát lũ, không phù hợp để phát triển bất động sản quy mô lớn.

Kiến trúc sư Trần Huy Ánh cho rằng, các cơn sốt đất ven sông hiện nay mang nhiều yếu tố đầu cơ hơn là đầu tư vào giá trị phát triển thực. “Không có một sự khuyến khích nào để biến không gian thoát lũ thành bất động sản”, ông khẳng định.

Quy hoạch phải đặt con người và hệ sinh thái lên hàng đầu

Theo chuyên gia, nhiều người đang bị cuốn vào “ảo tưởng địa tô” khi tin rằng chỉ cần xuất hiện thông tin quy hoạch là giá trị đất sẽ tăng mạnh trong tương lai. Tuy nhiên, các giao dịch đất đai không đúng pháp lý tiềm ẩn rủi ro rất lớn. Trong trường hợp Nhà nước thu hồi đất để phục vụ các dự án hạ tầng công cộng, việc bồi thường sẽ căn cứ vào nguồn gốc pháp lý của đất chứ không phụ thuộc vào giá mua bán trên thị trường. Những khu đất công hoặc đất nằm ngoài hành lang pháp lý có thể không được đền bù như kỳ vọng của giới đầu cơ.

Không chỉ tạo rủi ro cho nhà đầu tư cá nhân, việc giá đất bị đẩy lên quá cao còn có thể gây hệ lụy lâu dài cho quá trình phát triển đô thị. Chi phí giải phóng mặt bằng cho các công trình công cộng sau này sẽ tăng mạnh, kéo theo áp lực lớn về vốn đầu tư và tiến độ triển khai dự án.

Trong khi đó, quy hoạch sông Hồng là dự án có quy mô rất lớn, cần thực hiện trong nhiều năm và phụ thuộc vào nhiều nguồn lực khác nhau. Vì vậy, nguy cơ “chôn vốn” đối với những nhà đầu tư chạy theo tâm lý đám đông là hoàn toàn có thể xảy ra.

Ở góc độ môi trường, kiến trúc sư Trần Huy Anh nhấn mạnh, vùng bãi bồi sông Hồng không chỉ là đất sản xuất mà còn là hệ sinh thái quan trọng giúp giữ nước, bổ cập nguồn nước mặt và góp phần duy trì an ninh thực phẩm cho Thủ đô.

Ông khuyến nghị nông nghiệp ven sông cần được duy trì theo hướng hữu cơ, ưu tiên cây ngắn ngày và hạn chế tối đa hóa chất nhằm bảo vệ chất lượng nguồn nước. Tuy nhiên, nhiều năm qua, quá trình đô thị hóa tại Hà Nội diễn ra quá nhanh khiến hàng loạt diện tích đất nông nghiệp bị thu hẹp để nhường chỗ cho bất động sản, trong khi chất lượng sống của người dân chưa cải thiện tương xứng.

“Nếu tiếp tục phủ kín mặt đất bằng bê tông, Hà Nội sẽ phải đối diện với nhiều nguy cơ lớn về môi trường và hạ tầng”, kiến trúc sư Trần Huy Anh cảnh báo.

Theo kiến trúc sư Trần Huy Ánh, quy hoạch sông Hồng là cơ hội rất lớn để Hà Nội tái định hình mô hình phát triển trong thế kỷ mới. Tuy nhiên, một bản quy hoạch tầm nhìn 100 năm chỉ có thể khả thi nếu đủ “thông minh”, không chỉ ở hình thức mà còn ở năng lực giải quyết các bài toán về không gian, năng lượng, giao thông và chất lượng sống.

“Quy hoạch Thủ đô tầm nhìn 100 năm phải coi việc tuân thủ Luật Đê điều, quy hoạch phòng chống lũ và quy hoạch hệ thống sông Hồng, sông Thái Bình là yêu cầu tối thượng. Bảo đảm an ninh nguồn nước trước lũ lụt, khô hạn phải là mục tiêu trọng yếu, ưu tiên hàng đầu chứ không phải những lợi ích ngắn hạn. Quy hoạch tương lai cho Hà Nội nói chung và sông Hồng nói riêng phải vì hạnh phúc con người, đặt con người lên trên các lợi ích ngắn hạn”, kiến trúc sư Trần Huy Anh cho biết thêm.

Hà Nội lên tiếng về việc "biến mất" tuyến Metro 45km trong siêu dự án sông Hồng?

VOV.VN - UBND TP Hà Nội cần có thêm thời gian củng cố các nội dung nghiên cứu đảm bảo phù hợp với định hướng phát triển chung của hệ thống đường sắt đô thị thành phố, phù hợp với đặc điểm, đặc thù của khu vực dự án...