Thiếu trường công kéo theo vòng xoáy học thêm ngày càng nặng nề

Nhiều năm qua, kỳ thi vào lớp 10 tại các thành phố lớn luôn được nhắc đến như một trong những kỳ thi căng thẳng nhất trong hệ thống giáo dục phổ thông. Tuy nhiên, theo nhiều phụ huynh, áp lực không xuất phát từ độ khó của đề thi mà bắt nguồn từ một yếu tố mang tính hệ thống: số lượng trường công không theo kịp tốc độ tăng dân số học sinh.

Tại Hà Nội, năm nay có khoảng 147.000 học sinh tốt nghiệp THCS, trong khi tổng chỉ tiêu vào lớp 10 công lập khoảng 81.500 em, tương đương khoảng 55%. TP.HCM cũng ghi nhận hơn 169.000 học sinh tốt nghiệp THCS trong năm học 2026-2027.

Áp lực tuyển sinh được dự báo còn lớn hơn trong những năm tới. Theo tính toán từ quy mô học sinh hiện nay, năm 2027 Hà Nội có thể có gần 190.000 học sinh tốt nghiệp THCS. Giai đoạn 2028-2030, số học sinh lớp 9 mỗi năm được dự báo quanh mức 160.000 em, cao hơn khoảng 20.000 học sinh so với hiện nay.

Trong khi đó, số lượng trường THPT công lập tăng không đáng kể. Theo thống kê, từ năm 2021 đến nay, Hà Nội chỉ tăng thêm khoảng 11-13 trường THPT công lập. Thực tế này khiến nhiều phụ huynh lo ngại áp lực tuyển sinh sẽ tiếp tục gia tăng trong các năm tới.

Điều khiến phụ huynh lo lắng không chỉ là mức độ cạnh tranh, mà là câu hỏi lớn hơn: liệu con em họ có đủ chỗ học phổ thông công lập - môi trường được xem là lựa chọn phổ biến và có chi phí phù hợp với đa số gia đình hay không.

Phụ huynh Trần Giang Đức (Hà Nội) cho rằng trong bối cảnh nguồn cung trường công hạn chế, học thêm gần như trở thành “chi phí bắt buộc” để cạnh tranh suất vào lớp 10 công lập. “Không xây đủ trường công, học phí trường tư cao nên tất cả lao đầu nộp tiền đi học thêm để cạnh tranh suất vào lớp 10 công lập. Nhưng rồi vẫn hơn 40% sẽ trượt công lập và vào các trường dân lập”, anh Đức chia sẻ.

Theo anh, áp lực lớn nhất không chỉ nằm ở tiền bạc mà là việc học sinh bị cuốn vào vòng xoáy luyện thi từ rất sớm, thay vì được phát triển toàn diện.

Một số phụ huynh khác cũng nhìn nhận tương tự. Chị Hải Yến (Hà Nội) cho rằng điều khiến nhiều gia đình căng thẳng không phải là việc chọn trường “top” hay “thường”, mà là nguy cơ không có đủ chỗ học công lập. “Các con học căng thẳng, mệt mỏi nhưng rốt cuộc cũng chỉ khoảng 55% vào được trường công. Năm sau còn đông hơn nữa. Nhà nước không đầu tư đủ trường công, cuối cùng phụ huynh vẫn phải gồng gánh chi phí học tư”, chị chia sẻ.

Nhìn rộng hơn, áp lực thi vào lớp 10 còn phản ánh tốc độ đô thị hóa nhanh, đặc biệt tại Hà Nội và TP.HCM, nơi dân số cơ học tăng mạnh theo từng năm. Các khu đô thị mới, khu chung cư cao tầng mọc lên nhanh nhưng hạ tầng giáo dục, đặc biệt là trường THPT công lập lại không tăng tương ứng.

Không chỉ thiếu trường, một số khu vực còn rơi vào tình trạng sĩ số lớp học cao, khiến việc nâng cao chất lượng dạy học gặp nhiều khó khăn. Từ đó hình thành một vòng lặp kéo dài: chất lượng giáo dục chưa đồng đều dẫn đến việc phụ huynh gia tăng nhu cầu cho con học thêm; học thêm lại làm gia tăng áp lực chuẩn bị cho kỳ thi và chính áp lực này tiếp tục khiến kỳ thi vào lớp 10 trở nên căng thẳng hơn qua từng năm.

Giải bài toán thiếu trường: chìa khóa giảm áp lực thi cử từ gốc rễ

Bà Nguyễn Thị Mai Hoa – Phó Chủ nhiệm Ủy ban Văn hóa và Xã hội của Quốc hội cho rằng áp lực thi cử hiện nay là vấn đề mang tính hệ thống, không chỉ của riêng ngành giáo dục mà của toàn xã hội, đặc biệt tập trung ở các đô thị lớn.

Theo bà, áp lực rõ nhất nằm ở các kỳ thi chuyển cấp như vào lớp 10, trong bối cảnh mất cân đối giữa nhu cầu học tập và năng lực đáp ứng của hệ thống trường lớp.

“Những địa bàn tập trung đông dân cư, nhu cầu học tập cao nhưng thiếu trường, thiếu lớp và không đủ chỗ học sẽ tạo ra áp lực rất lớn đối với học sinh và phụ huynh”, bà Mai Hoa nhấn mạnh.

Chính việc không đủ chỗ học ở trường công đã tạo ra áp lực rất lớn cho các gia đình và khiến việc đầu tư cho học thêm, luyện thi ngày càng nặng nề hơn. Nếu không giải quyết được “nút thắt” trường lớp, mọi biện pháp giảm áp lực thi cử chỉ mang tính ngắn hạn.

Tuy nhiên, bà Mai Hoa cho rằng giải pháp không thể chỉ dừng ở việc siết dạy thêm, học thêm mà phải bắt đầu từ gốc rễ của hệ thống giáo dục.

Trước hết là bài toán mở rộng trường lớp, đặc biệt tại các đô thị lớn. Theo bà, Nhà nước cần bảo đảm đủ trường học, đủ phòng học, đủ chỗ học cho học sinh có nhu cầu, thay vì để nhu cầu vượt xa khả năng đáp ứng. Cùng với đó là điều chỉnh lại quy hoạch giáo dục theo hướng “đi trước một bước” so với tốc độ đô thị hóa, tránh tình trạng trường xây sau nhà ở.

Ở góc độ chuyên gia, TS Nguyễn Tùng Lâm, Phó Chủ tịch Hội Tâm lý giáo dục Việt Nam cũng cho rằng áp lực tuyển sinh lớp 10 còn đến từ tốc độ đô thị hóa và gia tăng dân số cơ học, khiến hệ thống trường học chưa theo kịp thực tế.

Trong khi đó, nhiều ý kiến trong ngành giáo dục từng chỉ ra rằng với mức tăng khoảng 50.000–60.000 học sinh mỗi năm, các đô thị lớn cần xây dựng thêm hàng chục trường học mới để đáp ứng nhu cầu, nếu không “nút thắt” này sẽ tiếp tục kéo dài.

Nếu bài toán thiếu trường công không được giải quyết đồng bộ với đổi mới thi cử, cải thiện chất lượng dạy học và phân bổ lại nguồn lực giáo dục, kỳ thi vào lớp 10 sẽ vẫn là một điểm nóng áp lực trong nhiều năm tới.

Đúng như tinh thần chỉ đạo đã được nhấn mạnh, thi cử không phải để loại học sinh khỏi trường học, mà phải hướng tới mục tiêu đánh giá công bằng, giảm áp lực và bảo đảm mọi học sinh đều có cơ hội tiếp cận giáo dục phổ thông trong một hệ thống đủ trường, đủ lớp và phát triển bền vững hơn.

Không quốc gia nào có kỳ thi vào lớp 10 căng thẳng như Việt Nam

VOV.VN - TS. Đặng Tự Ân, nguyên Vụ trưởng vụ giáo dục phổ thông (Bộ GD-ĐT) nhận định, không quốc gia nào mà kỳ thi tuyển sinh vào lớp 10 THPT công lập lại căng thẳng, áp lực như Việt Nam.