Ba trụ cột tạo đột phá trong phòng, chống tham nhũng thời kỳ mới

Trong cuộc đấu tranh phòng, chống tham nhũng, lãng phí, tiêu cực, Việt Nam đang chuyển mạnh từ tư duy "chống" sang tư duy "phòng", từ xử lý vụ việc sang xây dựng một nền quản trị hiện đại có khả năng ngăn ngừa sai phạm ngay từ gốc. Tinh thần đó được thể hiện rõ trong Nghị quyết số 04-NQ/TW của Ban Chấp hành Trung ương về tiếp tục tăng cường sự lãnh đạo của Đảng đối với công tác phòng, chống tham nhũng, lãng phí, tiêu cực trong giai đoạn mới.

Theo PGS.TS Đào Duy Quát, nguyên Phó Trưởng Ban Thường trực Ban Tư tưởng - Văn hóa Trung ương, điểm nổi bật của Nghị quyết là xác lập một cách tiếp cận mới mang tầm chiến lược với ba trụ cột xuyên suốt: "phòng ngừa từ gốc là căn bản; kiểm soát quyền lực là cốt lõi; khoa học, công nghệ, đổi mới sáng tạo là trọng tâm". Ba trụ cột này không tồn tại riêng rẽ mà tạo thành một hệ thống thống nhất, bổ trợ lẫn nhau nhằm tạo cơ chế phòng ngừa tham nhũng toàn diện, phù hợp với yêu cầu quản trị quốc gia trong kỷ nguyên số.

Phòng ngừa từ gốc – giải pháp bền vững nhất

Theo PGS.TS Đào Duy Quát, phòng ngừa từ gốc chính là tư duy phát triển lâu dài của công tác phòng, chống tham nhũng. Nếu chỉ tập trung xử lý các vụ việc sau khi xảy ra thì sẽ chỉ giải quyết được phần "ngọn", trong khi những nguyên nhân sâu xa vẫn tiếp tục tồn tại và tạo điều kiện cho các hành vi tham nhũng tái diễn dưới nhiều hình thức khác nhau.

Những nguyên nhân đó có thể xuất phát từ suy thoái về tư tưởng, đạo đức, Iối sông; từ cơ chế quản lý còn sơ hở; từ môi trường công thiếu minh bach; hoặc từ những bất cáp trong phân bố và kiếm soát quyền lực. Nếu chỉ tập trung xử lý hậu quả mà không giải quyết tân gốc các nguyên nhân thì tham nhũng sẽ tiếp tục tái diễn dưới những hình thức khác

Vì vậy, phòng ngừa từ gốc không chỉ là giáo dục, rèn luyện phẩm chất cán bộ mà còn là hoàn thiện thể chế, xây dựng văn hóa liêm chính, nâng cao tính công khai, minh bạch trong hoạt động công vụ để triệt tiêu các điều kiện phát sinh tham nhũng.

Đây cũng là giải pháp có chi phí thấp hơn rất nhiều so với xử lý hậu quả sau này, đồng thời góp phần củng cố niềm tin của nhân dân đối với Đảng và Nhà nước.

Kiểm soát quyền lực – điểm cốt lõi của phòng, chống tham nhũng

Theo PGS.TS Đào Duy Quát, về bản chất, tham nhũng là sự tha hóa quyền lực. Nơi nào quyền lực không được kiểm soát đầy đủ thì nơi đó luôn tiềm ẩn nguy cơ phát sinh tham nhũng. Chính vì vậy, Nghị quyết xác định kiểm soát quyền lực là khâu cốt lõi trong toàn bộ chiến lược phòng, chống tham nhũng, lãng phí, tiêu cực.

Muốn làm được điều này phải xây dựng cơ chế kiểm soát quyền lực đồng bộ thông qua hệ thống pháp luật chặt chẽ; tăng cường giám sát của Đảng, Quốc hội, Mặt trận Tổ quốc Việt Nam, các cơ quan báo chí và nhân dân; đồng thời phân định rõ trách nhiệm, quyền hạn của từng cá nhân, từng cơ quan, đi đôi với cơ chế giải trình minh bạch.

Khi mọi quyết định đều được đặt dưới sự giám sát và mọi quyền lực đều được ràng buộc bằng trách nhiệm thì nguy cơ lạm quyền, lợi dụng chức vụ để trục lợi sẽ giảm đáng kể.

Khoa học, công nghệ – bước đột phá trong phòng ngừa tham nhũng

Điểm mới rất đáng chú ý của Nghị quyết 04-NQ/TW, theo PGS.TS Đào Duy Quát, là lần đầu tiên xác định khoa học, công nghệ và đổi mới sáng tạo là trọng tâm của chiến lược phòng, chống tham nhũng trong giai đoạn mới. Đây là một tư duy hiện đại, phù hợp với xu thế chuyển đổi số đang diễn ra mạnh mẽ trên toàn thế giới.

Nguyên Phó Trưởng Ban Thường trực Ban Tư tưởng - Văn hóa Trung ương cho rằng công nghệ không thể thay thế con người nhưng có thể thu hẹp đáng kể những "khoảng tối" - nơi tham nhũng thường nảy sinh.

Khi các quy trình hành chính được số hóa, dữ liệu được kết nối và chia sẻ, toàn bộ giao dịch được ghi nhận tự động, mọi quyết định đều được lưu vết điện tử thì khả năng can thiệp chủ quan sẽ giảm đi đáng kể. Công nghệ cũng giúp nâng cao tính minh bạch, tăng khả năng truy xuất nguồn gốc và hỗ trợ cơ quan quản lý phát hiện sớm các dấu hiệu bất thường.

Theo PGS.TS Đào Duy Quát, ba nhóm giải pháp được Nghị quyết 04 xác định có thể ví như "ba tầng bảo vệ" bổ trợ lẫn nhau. Phòng ngừa từ gốc là tầng văn hoá và đạo đức; kiểm soát quyền lực là tầng thể chế; còn khoa học - công nghệ là tầng công cụ hỗ trợ hiện đại.

"Khi ba tầng này được vận hành đồng bộ thì khả năng phòng ngừa tham nhũng sẽ cao hơn rất nhiều so với cách tiếp cận truyền thống chỉ dựa vào thanh tra và xử lý vi phạm. Đó cũng là lý do vì sao Nghị quyết không chỉ hướng tới xây dựng một bộ máy trong sạch mà còn hướng tới xây dựng một nền quản trị quốc gia hiện đại, minh bạch, dựa trên dữ liệu và trách nhiệm giải trình", PGS.TS Đào Duy Quát nhấn mạnh.

Chống tham nhũng, lãng phí: Người dân nhiều công cụ pháp lý để phát hiện, phản ánh

VOV.VN - Theo Nghị quyết 04-NQ/TW, công tác phòng, chống tham nhũng, lãng phí, tiêu cực cần phát huy sức mạnh của cả hệ thống chính trị và vai trò giám sát của nhân dân. Chuyên gia pháp lý cho biết người dân hiện có 7 công cụ pháp lý để phát hiện, phản ánh và xử lý các hành vi vi phạm.