Bảo vệ dữ liệu cá nhân trước sức ép từ AI

Từ khung pháp lý phân tán đến luật chuyên biệt

Việc ứng dụng AI trong thu thập, xử lý và phân tích dữ liệu mang lại nhiều lợi ích thiết thực cho doanh nghiệp và tổ chức. Tuy nhiên, đi cùng những lợi ích là các rủi ro ngày càng lớn đối với quyền riêng tư, an toàn và bảo mật thông tin cá nhân.

Trong bối cảnh dữ liệu ngày càng trở thành nguồn lực quan trọng của nền kinh tế số, việc xây dựng một khung pháp lý rõ ràng, thống nhất có ý nghĩa đặc biệt quan trọng. Khung pháp lý không chỉ xác lập các nguyên tắc và trách nhiệm trong thu thập, xử lý, lưu trữ, chia sẻ dữ liệu mà còn tạo cơ chế bảo vệ quyền và lợi ích hợp pháp của cá nhân, qua đó hình thành môi trường pháp lý ổn định cho doanh nghiệp đổi mới và ứng dụng công nghệ.

Trước đây, các quy định về bảo vệ dữ liệu cá nhân tại Việt Nam còn phân tán ở nhiều văn bản pháp luật như: Bộ luật Dân sự 2015, Luật An ninh mạng 2018, Luật Dữ liệu 2024, Luật Viễn thông 2023 và Nghị định số 13/2023/NĐ-CP. Sự thiếu thống nhất này chưa tạo nên một hệ thống pháp luật đồng bộ, gây ra tình trạng rò rỉ dữ liệu, khó khăn trong xử lý vi phạm cũng như tạo rào cản cho doanh nghiệp khi tuân thủ các tiêu chuẩn quốc tế như GDPR.

Nhằm khắc phục tình trạng đó, ngày 26/6/2025, Quốc hội đã thông qua Luật Bảo vệ dữ liệu cá nhân (có hiệu lực từ ngày 1/1/2026) xác lập các quyền cơ bản của chủ thể dữ liệu và trách nhiệm của cơ quan, tổ chức, doanh nghiệp trong quá trình thu thập, xử lý và bảo vệ dữ liệu cá nhân.

Minh bạch là nguyên tắc nền tảng

Như vậy, vấn đề hiện nay là tổ chức thực thi hiệu quả, tiếp tục hoàn thiện các quy định hướng dẫn và bảo đảm sự tương thích giữa pháp luật về dữ liệu với sự phát triển nhanh chóng của AI.

Theo ông Hoàng Trung Hiếu, giảng viên Khoa Luật, Học viện Thanh thiếu niên Việt Nam, khi AI ngày càng được sử dụng rộng rãi để xử lý dữ liệu cá nhân, cần đặt ra những nguyên tắc nền tảng nhằm bảo đảm công nghệ phát triển đi đôi với trách nhiệm bảo vệ quyền riêng tư.

Trong đó, minh bạch cần được xem là một trong những nguyên tắc cốt lõi giúp bảo vệ các quyền cơ bản của cá nhân và củng cố niềm tin xã hội. Các đơn vị sử dụng AI để xử lý dữ liệu phải minh bạch trong việc công bố phương pháp thu thập, xử lý, lưu trữ dữ liệu, cũng như các thuật toán được triển khai.

Bên cạnh đó là nguyên tắc về sự đồng ý. Việc xử lý dữ liệu cần dựa trên sự đồng thuận rõ ràng và tự nguyện từ cá nhân. Tuy nhiên, pháp luật cũng cần phân định rõ những trường hợp xử lý dữ liệu không cần sự đồng ý của chủ thể dữ liệu theo quy định pháp luật, thay vì tuyệt đối hóa yêu cầu đồng ý trong mọi tình huống. Luật Bảo vệ dữ liệu cá nhân năm 2025 đã quy định cụ thể một số trường hợp xử lý dữ liệu không cần sự đồng ý.

Bảo mật và an toàn thông tin cũng là yếu tố tiên quyết, đòi hỏi các tổ chức áp dụng các biện pháp phù hợp để ngăn ngừa các hành vi xâm phạm dữ liệu, bao gồm việc sử dụng AI để phát hiện rủi ro bảo mật.

Một nguyên tắc quan trọng khác là giới hạn mục đích và phạm vi thu thập dữ liệu. Việc thu thập dữ liệu chỉ nên giới hạn trong phạm vi cần thiết, sử dụng đúng mục đích đã thông báo và được đồng ý, không mở rộng sang mục đích khác nếu chưa được cá nhân cho phép. Đây là yêu cầu quan trọng trong bối cảnh các hệ thống AI có khả năng tiếp nhận và phân tích lượng dữ liệu rất lớn từ nhiều nguồn khác nhau.

Ông Hoàng Trung Hiếu cho rằng, một trong những xu hướng đáng chú ý trong thời gian tới là sự gia tăng về khối lượng dữ liệu lớn (big data) sẽ mở ra cơ hội cho AI trong việc phân tích, xử lý và trích xuất thông tin có giá trị từ nhiều nguồn dữ liệu khác nhau. 

Tuy nhiên, dữ liệu càng lớn thì nguy cơ lạm dụng hoặc xâm phạm dữ liệu càng cao. Vì vậy, pháp luật cần được cập nhật thường xuyên để theo kịp sự thay đổi của công nghệ. Các quy định mới phải đảm bảo tính minh bạch trong thu thập và xử lý dữ liệu, đồng thời mở rộng quyền kiểm soát dữ liệu cho người dùng. Điều này không chỉ củng cố lòng tin của cá nhân khi chia sẻ dữ liệu, mà còn khuyến khích các tổ chức triển khai AI một cách có đạo đức và trách nhiệm, đặc biệt trong vấn đề bảo vệ dữ liệu cá nhân, từ đó xây dựng môi trường công nghệ lành mạnh và an toàn cho xã hội.

AI sẽ tiếp tục được tích hợp sâu hơn vào hoạt động kinh doanh từ tự động hóa quy trình, phân tích dữ liệu và đưa ra dự đoán, qua đó giúp doanh nghiệp tối ưu hóa hoạt động và nâng cao hiệu suất. Tuy nhiên, lợi ích từ AI chỉ có thể được phát huy bền vững khi doanh nghiệp đặt bảo vệ dữ liệu cá nhân vào ngay từ khâu thiết kế và triển khai hệ thống. Thay vì coi tuân thủ pháp luật là một yêu cầu mang tính thủ tục, doanh nghiệp cần xây dựng cơ chế quản trị dữ liệu, phân quyền truy cập, kiểm soát rủi ro và đánh giá tác động phù hợp với từng loại dữ liệu và từng ứng dụng AI. Theo hướng này giúp doanh nghiệp hạn chế rủi ro pháp lý và góp phần tạo dựng niềm tin với khách hàng, đối tác và nhà đầu tư. Trong nền kinh tế số, niềm tin dữ liệu có thể trở thành một lợi thế cạnh tranh quan trọng.

 Một yếu tố khác được ông Hoàng Trung Hiếu nhấn mạnh là tăng cường hợp tác quốc tế và xây dựng hệ sinh thái AI toàn diện. Việt Nam cần chủ động học hỏi kinh nghiệm quốc tế, tiếp cận công nghệ tiên tiến và tham gia các chương trình, dự án hợp tác xuyên biên giới về dữ liệu và AI.

Song song với đó, xây dựng hệ sinh thái bao gồm các doanh nghiệp khởi nghiệp, trung tâm nghiên cứu, trường đại học và các cơ quan quản lý tạo ra môi trường năng động thúc đẩy đổi mới sáng tạo. Điều này không chỉ nâng cao năng lực nội tại mà còn gia tăng khả năng cạnh tranh của Việt Nam trên trường quốc tế. Một hệ sinh thái AI hiệu quả sẽ tạo điều kiện thuận lợi cho việc hình thành cộng đồng chuyên gia có hiểu biết sâu rộng về công nghệ, đóng góp vào việc phát triển bền vững nền kinh tế số.

Cảnh báo camera hành trình làm lộ thông tin riêng tư

VOV.VN - Việc sử dụng camera hành trình đang tiềm ẩn nhiều nguy cơ bị lộ lọt thông tin cá nhân, khi gần đây người dân Australia phát hiện có thể truy cập vào một hệ thống camera hành trình thông dụng để nghe các cuộc trò chuyện, xem hình ảnh và hành trình trong thời gian thực của các phương tiện khác.