Tinh gọn bộ máy, mở ra cách tiếp cận quản trị mới

Việc vận hành mô hình chính quyền địa phương 2 cấp được xác định không chỉ là một bước tinh gọn tổ chức bộ máy, mà còn là sự chuyển đổi sâu sắc về tư duy quản trị. Ngay trong phát biểu nhậm chức, Thủ tướng Chính phủ Lê Minh Hưng đã nhấn mạnh định hướng xây dựng “Chính phủ hiện đại, kiến tạo và phục vụ nhân dân”, trong đó bộ máy phải “tinh, gọn, mạnh, hiệu năng, hiệu lực, hiệu quả”.

Điểm đáng chú ý là, tinh gọn trong giai đoạn này không đơn thuần là giảm đầu mối, mà là tái thiết cách thức vận hành của bộ máy theo hướng rõ trách nhiệm, nhanh hơn trong phản ứng và sát hơn với nhu cầu thực tiễn. Theo Thủ tướng, Chính phủ sẽ ưu tiên cao nhất cho việc hoàn thiện đồng bộ thể chế, rà soát, sửa đổi các quy định pháp luật, cắt giảm tối đa thủ tục hành chính, tháo gỡ các điểm nghẽn để khơi thông nguồn lực xã hội. Đây được xem là nền tảng để mô hình chính quyền 2 cấp vận hành trơn tru, tránh tình trạng chồng chéo, kéo dài quy trình xử lý công việc như trước đây.

Đáng chú ý, phương thức điều hành được yêu cầu đổi mới theo hướng hiện đại hơn. “Mỗi thành viên Chính phủ phải nói đi đôi với làm, điều hành bằng tư duy quản trị hiện đại, chủ động, linh hoạt trong mọi tình huống”, Thủ tướng Lê Minh Hưng nhấn mạnh.

Cùng với đó, Chính phủ xác định rõ yêu cầu chuyển mạnh từ “hành chính quản lý” sang “hành chính phục vụ”, lấy người dân và doanh nghiệp làm trung tâm. Không chỉ thay đổi cách làm, đây còn là sự thay đổi trong cách tiếp cận quyền lực công - từ quản lý sang kiến tạo và đồng hành.

Thực tế sau gần một năm triển khai mô hình chính quyền mới cho thấy những tín hiệu tích cực bước đầu. Đại biểu Hà Sỹ Huân (Đoàn đại biểu Quốc hội tỉnh Thái Nguyên) nhận định: “Có thể khẳng định rằng, mô hình chính quyền mới đã đáp ứng yêu cầu quản trị địa phương hiện đại, chuyên nghiệp và phục vụ tốt hơn cho người dân”.

Không chỉ dừng ở tổ chức bộ máy, mô hình này còn gắn với yêu cầu phân cấp, phân quyền mạnh mẽ hơn. Chính phủ xác định rõ nguyên tắc: việc gì địa phương làm tốt hơn, nhanh hơn, sát thực tiễn hơn thì giao cho địa phương. Qua đó, khơi dậy tinh thần chủ động, dám nghĩ, dám làm, dám chịu trách nhiệm của chính quyền cơ sở - cấp gần dân nhất.

Đặc biệt, năm 2026 được xác định là “năm nâng cao chất lượng cán bộ cơ sở”, cho thấy trọng tâm nằm ở cơ cấu và con người - yếu tố quyết định hiệu quả vận hành của bộ máy. Bên cạnh đó, việc công khai tiến độ xử lý công việc của các bộ, ngành thông qua Văn phòng Chính phủ và Cổng Thông tin điện tử Chính phủ là bước tiến quan trọng nâng cao tính minh bạch, trách nhiệm giải trình - những yếu tố cốt lõi của một nền quản trị hiện đại.

Nhận diện khó khăn để vận hành hiệu quả

Quá trình triển khai mô hình chính quyền 2 cấp cũng bộc lộ những khó khăn bước đầu, đòi hỏi nhìn nhận thẳng thắn để có giải pháp phù hợp.

Từ thực tiễn địa phương, đại biểu Hà Sỹ Huân chỉ ra một số vướng mắc trong việc sắp xếp trụ sở làm việc tại các xã miền núi sau sáp nhập: “Có những trụ sở xã được bố trí ở hai đến ba nơi làm việc cách nhau hơn 10km. Theo đó, đề nghị cần có cơ chế đặc thù để đảm bảo bộ máy hoạt động hiệu quả hơn”.

Một vấn đề đáng chú ý khác là áp lực ngày càng lớn đối với đội ngũ cán bộ cấp xã. Khi chính quyền cấp huyện không còn, cấp xã trở thành lực lượng chủ đạo thực thi nhiệm vụ, trong khi khối lượng công việc tăng lên đáng kể. “Công chức cấp xã không chỉ làm việc chuyên sâu một lĩnh vực mà chuyển sang đa lĩnh vực, đa nhiệm vụ. Điều này đặt ra yêu cầu rất cao về năng lực, trong khi chế độ đãi ngộ chưa thực sự tương xứng”, đại biểu Hà Sỹ Huân nêu rõ.

Theo ông Huân, mức phụ cấp hiện nay còn thấp, tạo ra khoảng cách đáng kể so với cấp tỉnh, từ đó ảnh hưởng đến động lực làm việc và khả năng thu hút, giữ chân nhân lực chất lượng.

Ở góc nhìn khác, đại biểu Phạm Khánh Phong Lan (Đoàn đại biểu Quốc hội thành phố Hồ Chí Minh) cho rằng, cần nhìn nhận thực tế đây là giai đoạn chuyển tiếp với nhiều khó khăn. “Vạn sự khởi đầu nan”, bà nói và nhấn mạnh áp lực rất lớn đang dồn lên chính quyền cơ sở. Theo đại biểu, sau khi sáp nhập, quy mô địa bàn tăng lên nhưng biên chế không tăng, thậm chí có những bộ phận bị cắt giảm.

“Diện tích tăng nhưng biên chế làm việc không tăng. Có những vị trí “một người phải làm nhiều việc”, từ chuyên môn đến quản lý, trong khi yêu cầu ngày càng cao”, đại biểu Phong Lan nêu.

Nữ đại biểu cũng chỉ ra thực tế trong lĩnh vực y tế và an toàn thực phẩm, khi nhiều chức năng được gộp lại nhưng nhân lực không đáp ứng kịp: “Một biên chế… vừa lo phòng mạch, vừa lo nhà thuốc, vừa lo an toàn thực phẩm. Điều này cho thấy áp lực đa nhiệm đang trở thành thách thức rõ nét ở cấp cơ sở”.

Tuy nhiên, các ý kiến đều thống nhất rằng những khó khăn này là tất yếu trong quá trình chuyển đổi và cần được tiếp cận với tinh thần xây dựng, hoàn thiện dần trong thực tiễn. Từ đó, nhiều kiến nghị đã được đưa ra nhằm hoàn thiện mô hình chính quyền địa phương 2 cấp. Trong đó, đáng chú ý là việc cần rà soát, điều chỉnh biên chế gắn với quy mô dân số và địa bàn; cải thiện chế độ tiền lương, phụ cấp tương xứng với tính chất đa nhiệm của cán bộ cơ sở; đồng thời tiếp tục hoàn thiện thể chế, quy trình để giảm tải áp lực công việc.

Về phía Chính phủ, các giải pháp cũng đã được đặt ra rõ ràng. Thủ tướng yêu cầu đẩy mạnh phân cấp, phân quyền gắn với phân bổ nguồn lực hợp lý; nâng cao chất lượng đội ngũ cán bộ; đẩy mạnh chuyển đổi số, tái cấu trúc quy trình và khai thác dữ liệu để nâng cao hiệu quả giải quyết thủ tục hành chính. Đồng thời, việc đổi mới hoạt động thanh tra theo hướng không chỉ phát hiện sai phạm mà còn “phòng ngừa, cảnh báo, tổng kết thực tiễn, hoàn thiện thể chế” cũng góp phần tạo nền tảng cho quản trị hiện đại, giảm rủi ro trong quá trình vận hành.

Thủ tướng Lê Minh Hưng khẳng định, mục tiêu cao nhất là “phục vụ lợi ích của nhân dân”, lấy sự hài lòng của người dân, doanh nghiệp làm thước đo cho hiệu quả hoạt động của bộ máy. Trong hành trình đó, việc nhận diện đúng khó khăn, chủ động tháo gỡ và không ngừng hoàn thiện sẽ là chìa khóa để mô hình này phát huy hiệu quả, góp phần đưa đất nước bước vào giai đoạn phát triển mới với nền quản trị hiện đại, hiệu quả và gần dân hơn.

Chính phủ nhiệm kỳ mới có 14 bộ và 3 cơ quan ngang bộ

VOV.VN - Quốc hội khóa XVI vừa quyết định cơ cấu tổ chức của Chính phủ nhiệm kỳ Quốc hội khóa XVI có 14 bộ, 3 cơ quan ngang bộ.