Đô thị hóa nhanh đặt ra yêu cầu đổi mới mô hình thôn, tổ dân phố

Hiện cả nước đang đẩy mạnh thực hiện việc sắp xếp, tổ chức lại thôn, tổ dân phố theo Nghị định 185 của Chính phủ. Đây được đánh giá là bước đi cần thiết nhằm tinh gọn bộ máy, nâng cao hiệu quả quản lý ở cơ sở. Tuy nhiên, trong bối cảnh tốc độ đô thị hóa diễn ra mạnh mẽ, nhiều chuyên gia cho rằng việc tổ chức thôn, tổ dân phố cần được tính toán kỹ lưỡng để phù hợp với thực tiễn phát triển.

Theo báo cáo của TP Hà Nội, tỷ lệ đô thị hóa của thành phố tính đến năm 2024 đạt trên 49%; mục tiêu đến năm 2030 đạt khoảng 55-65% và đến năm 2035 đạt từ 60-70%. Trong khi đó, TP Hồ Chí Minh cũng đặt mục tiêu đến năm 2030 tỷ lệ đô thị hóa đạt trên 50%.

Phường Hoàng Liệt, TP Hà Nội, là một trong những địa bàn tập trung nhiều khu chung cư của Thủ đô. Ngay khu vực hồ Linh Đàm là sự hiện diện của 12 tòa tháp chung cư, với khoảng 9.000 - 10.000 căn hộ, dân số ước tính từ 30.000 đến hơn 40.000 người. Mật độ dân cư lớn khiến nơi đây trở thành một trong những khu đô thị đông đúc nhất Hà Nội.

Các chuyên gia nhận định, nếu không có những điều chỉnh phù hợp, mô hình thôn, tổ dân phố hiện nay có thể gặp khó khăn trong việc đáp ứng yêu cầu quản trị tại các khu vực đô thị mới, chung cư cao tầng và những địa bàn có tốc độ gia tăng dân số cơ học cao.

PGS.TS Bùi Thị An, nguyên Đại biểu Quốc hội khóa XIII, Chủ tịch Hội Nữ trí thức Hà Nội cho rằng Hà Nội là địa phương có nhiều loại hình dân cư và không gian sống khác nhau như khu phố cổ, chung cư cao tầng, vùng ven đô, nông thôn và miền núi. Vì vậy, việc áp dụng một mô hình quản trị thống nhất cho tất cả các địa bàn sẽ khó đạt hiệu quả.

Theo bà An, mỗi loại hình dân cư có những yêu cầu quản lý riêng. Khu chung cư cần chú trọng quản trị dân cư số, bảo đảm an ninh trật tự và phòng cháy chữa cháy; khu vực nông thôn tập trung vào hòa giải, quản lý đất đai và môi trường; còn các khu đô thị mới phải giải quyết bài toán kết nối cộng đồng và quản lý biến động dân số.

Từ thực tế đó, bà đề xuất phân nhóm mô hình quản trị gồm thôn, làng và tổ dân phố truyền thống; tổ dân phố tại các khu chung cư cao tầng; địa bàn đặc thù vùng ven đô và miền núi. Đồng thời, cần đánh giá toàn diện tác động xã hội của việc sắp xếp thôn, tổ dân phố và dự báo xu hướng phát triển dân cư trong tương lai để xây dựng cơ chế quản lý phù hợp.

Bà An cũng cho rằng quy định tối đa 5 người hoạt động không chuyên trách tại thôn, tổ dân phố có thể chưa phù hợp với những địa bàn đông dân cư, đặc biệt là các khu chung cư quy mô lớn. Theo bà, tinh gọn bộ máy không đồng nghĩa với việc cắt giảm nhân sự một cách cơ học mà cần cho phép bố trí linh hoạt số lượng và chức danh theo quy mô dân số, tính chất địa bàn.

Từ kinh nghiệm nhiều năm làm công tác cơ sở, ông Vũ Thành Vĩnh, thành viên Hội đồng tư vấn Dân chủ - Pháp luật thuộc Ủy ban MTTQ Việt Nam TP Hà Nội cho rằng việc xác định quy mô thôn, tổ dân phố không nên chỉ dựa trên số lượng hộ dân.

Theo ông, có những địa bàn nằm trên các tuyến giao thông trọng điểm hoặc khu vực phát triển dịch vụ, kinh tế ban đêm với khối lượng công việc quản lý rất lớn dù số hộ dân không nhiều. Ngược lại, nhiều khu chung cư có dân số đông nhưng ít phát sinh các vấn đề về trật tự đô thị, môi trường và an sinh xã hội.

“Việc sắp xếp và tổ chức thôn, tổ dân phố cần tính đến đặc điểm dân cư, tính chất địa bàn cũng như mức độ phức tạp trong công tác quản lý để bảo đảm hiệu quả hoạt động sau khi sáp nhập”, ông Vĩnh kiến nghị.

Hà Nội cần mô hình riêng cho chung cư và khu đô thị mới

Ở góc độ nghiên cứu xã hội học, PGS.TS Nguyễn Đức Chiện, Phó Viện trưởng Viện Xã hội học và Tâm lý học, Viện Hàn lâm Khoa học xã hội Việt Nam đặc biệt lưu ý đến xu hướng sáp nhập thôn, tổ dân phố khiến quy mô cộng đồng ngày càng mở rộng.

Theo ông, khi số lượng hộ dân tăng lên quá lớn, các mối quan hệ trực tiếp trong cộng đồng có nguy cơ bị suy giảm, làm giảm tính gắn kết xã hội cũng như khả năng tự điều chỉnh thông qua dư luận, phong tục và tập quán địa phương.

Ông cho rằng Hà Nội cần tính toán lại mô hình tổ chức để vừa đáp ứng yêu cầu tinh gọn bộ máy, vừa duy trì được tính cộng đồng - một đặc trưng quan trọng của xã hội Việt Nam.

Đặc biệt, đối với các khu chung cư và khu đô thị mới, dự thảo Nghị quyết về tổ chức và hoạt động của thôn, tổ dân phố mà TP Hà Nội đang lấy ý kiến vẫn chưa bao quát đầy đủ những mô hình cộng đồng đang phát triển rất nhanh. Thực tế cho thấy vai trò quản trị tại các chung cư chủ yếu thuộc về ban quản trị hoặc ban quản lý tòa nhà, trong khi tổ dân phố hoạt động tương đối mờ nhạt, thậm chí có lúc xảy ra chồng chéo về chức năng, nhiệm vụ.

"Nếu áp dụng nguyên mô hình tổ dân phố truyền thống vào chung cư hiện đại sẽ rất dễ xảy ra tình trạng 'vênh', khó vận hành hiệu quả", ông Chiện nhận định và đề xuất cần có những quy định đặc thù nhằm xác lập rõ mối quan hệ giữa tổ dân phố với ban quản trị chung cư.

Bên cạnh việc hoàn thiện mô hình tổ chức, PGS.TS Nguyễn Đức Chiện cũng kiến nghị xây dựng hệ tiêu chuẩn linh hoạt nhưng chặt chẽ đối với đội ngũ cán bộ cơ sở, kết hợp giữa tiêu chuẩn chuyên môn với kỹ năng thực tiễn.

Theo ông, bên cạnh lực lượng cán bộ hưu trí giàu kinh nghiệm, Hà Nội cần tạo điều kiện để những người trẻ có trình độ, năng lực công nghệ và khát vọng cống hiến tham gia công tác cộng đồng, góp phần tạo động lực mới cho mô hình tự quản ở cơ sở.

Trong bối cảnh Hà Nội đang đẩy mạnh chuyển đổi số, xây dựng đô thị thông minh và cộng đồng hạnh phúc, việc hoàn thiện mô hình tổ chức, hoạt động của thôn, tổ dân phố được đánh giá là nhiệm vụ khó nhưng có ý nghĩa đặc biệt quan trọng.

Các chuyên gia cho rằng các thành phố có tỷ lệ đô thị cao cần có lộ trình chuyển tiếp phù hợp đến năm 2030 để từng bước hoàn thiện mô hình quản trị cộng đồng hiện đại, hài hòa giữa yêu cầu quản lý nhà nước với việc phát huy vai trò tự quản của người dân. Nếu thực hiện hiệu quả, Hà Nội cũng như TP. HCM có thể trở thành địa phương tiên phong trong đổi mới quản trị cộng đồng ở cơ sở, đáp ứng yêu cầu phát triển đô thị trong giai đoạn mới.

Hà Nội đề xuất 5 người hoạt động tại mỗi tổ dân phố

VOV.VN - Hà Nội đang lấy ý kiến cho dự thảo nghị quyết về tổ chức, hoạt động của thôn, tổ dân phố. Theo đề xuất, mỗi thôn, tổ dân phố có thể bố trí tối đa 5 người hoạt động không chuyên trách gồm: Bí thư Chi bộ, Trưởng ban Công tác Mặt trận, Tổ trưởng tổ dân phố và 2 Tổ phó.