Khơi thông điểm nghẽn thể chế: Để cán bộ không còn sợ "làm nhiều, sai nhiều"

Điểm nghẽn từ thể chế và nỗi lo "đứng trước vành móng ngựa"

Sinh thời, Bác Hồ đã căn dặn: "Cán bộ là gốc của mọi công việc", "muôn việc thành công hay thất bại đều do cán bộ tốt hay kém"… Trong bối cảnh hiện nay, tinh thần "dám nghĩ, dám làm" của đội ngũ cán bộ càng trở nên cấp thiết. 

Theo PGS.TS Nguyễn Viết Thông, nguyên Phó Trưởng ban Tuyên giáo Trung ương, nguyên Tổng Thư ký Hội đồng Lý luận Trung ương, trải qua 96 năm, đội ngũ cán bộ của chúng ta đã có bước trưởng thành vượt bậc nhưng vẫn còn đó những bất cập mang tính thời điểm. Đại hội XIII của Đảng đã đề ra một chủ trương rất mới nhằm tạo động lực phát triển là khuyến khích cán bộ thực hiện tinh thần "sáu dám" bao gồm dám nghĩ, dám nói, dám làm, dám chịu trách nhiệm, dám đương đầu với khó khăn thử thách và hành động vì lợi ích chung.

Tuy nhiên, thực tiễn cho thấy khi đi vào cuộc sống, chủ trương này bước đầu diễn ra chậm chạp, thậm chí làm xuất hiện những khuyết điểm mới như tình trạng né tránh, đùn đẩy trách nhiệm hoặc nói không đi đôi với làm, làm không đến nơi đến chốn. Lý giải nguyên nhân sâu xa của hiện tượng này, PGS.TS Nguyễn Viết Thông thẳng thắn chỉ rõ rằng nguyên nhân cốt lõi nằm ở việc chúng ta chưa hoàn thiện thể chế và chưa có cơ chế đủ mạnh để bảo vệ những người dám dấn thân. 

“Thực tế nhiều cán bộ nghĩ rằng nếu làm ít thì khuyết điểm chỉ dừng lại ở mức không hoàn thành nhiệm vụ, nhưng nếu làm nhiều trong bối cảnh hệ thống pháp luật chưa đầy đủ thì rất dễ dẫn đến rủi ro pháp lý nghiêm trọng”, PGS.TS Nguyễn Viết Thông nhấn mạnh.

Chính vì vậy, theo PGS.TS Nguyễn Viết Thông, vấn đề vướng mắc nhất hiện nay là phải làm sao để thể chế hóa được tinh thần "sáu dám", tạo ra hành lang pháp lý an toàn để mọi người có thể yên tâm cống hiến. 

Thiết lập cơ chế bảo vệ cán bộ "đúng người, đúng bản chất"

Nhằm giải quyết triệt để những vấn đề nêu trên, ngày 22/8/2026, Bộ Chính trị đã ban hành Nghị quyết số 24-NQ/TW về phát huy tính tiên phong, gương mẫu, tinh thần đổi mới, dám nghĩ, dám làm, dám chịu trách nhiệm của đội ngũ cán bộ, đảng viên trong kỷ nguyên mới. Đây được xem là văn kiện quan trọng tạo nền tảng cho sự thay đổi về chất trong công tác cán bộ.

Theo PGS.TS Hà Quý Quỳnh, Chủ nhiệm Ủy ban Kiểm tra Đảng ủy Viện Hàn lâm Khoa học và Công nghệ Việt Nam, Nghị quyết này mang ý nghĩa đặc biệt với bốn mục tiêu cốt lõi. Trước hết là khơi dậy mạnh mẽ tinh thần tiên phong và dám chịu trách nhiệm vì lợi ích chung của toàn Đảng bộ. Kế tiếp là việc hoàn thiện thể chế pháp luật một cách đồng bộ, minh bạch và có tính khả thi cao để thực hiện hiệu quả Nghị quyết trong thực tế. Mục tiêu quan trọng khác là khắc phục triệt để tình trạng e ngại, sợ sai, tạo chuyển biến rõ nét về kỷ luật và lấy kết quả công việc làm thước đo chủ yếu. Đặc biệt, Nghị quyết hướng tới thiết lập cơ chế kiểm soát quyền lực và quản trị rủi ro nhằm bảo vệ cán bộ đúng người, đúng việc và đúng bản chất sự việc.

Dưới góc độ một nhà nghiên cứu, PGS.TS Hà Quý Quỳnh nhấn mạnh rằng khoa học vốn là lĩnh vực của sự khám phá cái mới và thử nghiệm những vấn đề chưa có lời giải sẵn. Do đó, việc dấn thân đầu tư trí tuệ và dám nghĩ dám làm chính là kim chỉ nam cho mọi hoạt động nghiên cứu khoa học. Việc có một cơ chế bảo vệ rõ ràng sẽ là động lực cực lớn cho các nhà khoa học phát huy tối đa năng lực sáng tạo.

Theo PGS.TS Hà Quý Quỳnh, để chuyển hóa tinh thần Nghị quyết 24 thành những sản phẩm cụ thể, Đảng ủy Viện Hàn lâm Khoa học và Công nghệ Việt Nam đã xác định rõ các nhóm giải pháp trọng tâm. Trong đó, giải pháp trước hết là đề cao trách nhiệm nêu gương của cấp ủy và người đứng đầu, trong đó mỗi đơn vị phải lựa chọn ít nhất một việc khó hoặc một điểm nghẽn có ý nghĩa đột phá để tập trung giải quyết dứt điểm.

Giải pháp tiếp theo là thực hiện rà soát các quy chế nội bộ để cụ thể hóa cơ chế giao quyền và quản trị rủi ro dựa trên kết quả cuối cùng. Theo đó, Viện Hàn lâm Khoa học và Công nghệ Việt Nam sẽ trung rà soát các quy chế, quy trình nội bộ liên quan đến đề xuất, xét chọn, phê duyệt, tổ chức thực hiện và đánh giá nhiệm vụ khoa học và công nghệ, quản lý tài chính, tài sản, đầu tư, mua sắm, đấu thầu, hợp tác quốc tế, chuyển giao và thương mại hóa kết quả nghiên cứu, phân cấp phân quyền, kiểm tra giám sát, quản trị rủi ro, ưu tiên khoán đến sản phẩm cuối cùng trong nghiên cứu khoa học.

Thứ ba, lấy những nhiệm vụ khoa học công nghệ lớn, khó và có ý nghĩa chiến lược làm không gian hành động để rèn luyện bản lĩnh dám nghĩ, dám làm. Cơ chế giao quyền cho người chịu trách nhiệm đến cùng, ưu tiên việc tạo điều kiện để cán bộ trẻ, nhà khoa học trẻ tham gia.

Việc đổi mới mạnh mẽ công tác cán bộ cũng được nhấn mạnh với việc lấy sản phẩm hiệu quả và năng lực giải quyết việc khó làm thước đo đánh giá quan trọng nhất. Cùng với đó là đẩy mạnh chuyển đổi số và xây dựng dữ liệu quản trị để đảm bảo các quyết định đổi mới đều có căn cứ khoa học và kiểm soát được rủi ro, nhân rộng mô hình tốt. Công tác kiểm tra giám sát cũng cần được thực hiện theo hướng phòng ngừa từ sớm nhằm đảm bảo nguyên tắc bảo vệ đúng người nhưng không tạo ra vùng an toàn cho các sai phạm.

Để hiện thực hóa các giải pháp trên, PGS.TS Hà Quý Quỳnh cho biết, Viện Hàn lâm triển khai ngay kế hoạch hành động phân công rõ đầu mối, thời hạn và cơ chế giám sát gắn trực tiếp với trách nhiệm cá nhân người đứng đầu. Viện cũng tiến hành chỉnh sửa hệ thống văn bản nhằm tạo môi trường pháp lý thuận lợi nhất cho cán bộ. Cuối cùng, việc xây dựng cơ sở dữ liệu nội bộ về các sáng kiến và bài học thử nghiệm sẽ giúp tháo gỡ rủi ro và nhân rộng các mô hình đạt kết quả xuất sắc trong toàn đơn vị.

Lấy nhân dân làm trung tâm, lấy hiệu quả thực tiễn làm thước đo

VOV.VN - Dân là gốc, con người là trung tâm của phát triển. Đổi mới phương thức lãnh đạo, cầm quyền của Đảng vì thế không chỉ ở việc đưa nghị quyết vào cuộc sống, mà phải chuyển hóa chủ trương thành chính sách, hành động và những kết quả thực chất, nâng cao chất lượng cuộc sống của nhân dân.