Tinh gọn bộ máy là khởi đầu của quản trị hiện đại

Trong cuộc trao đổi với phóng viên Báo điện tử Tiếng nói Việt Nam, TS Trương Quốc Việt, Học viện Hành chính và Quản trị công đã phân tích những yêu cầu đặt ra trong quá trình tiếp tục hoàn thiện tổ chức bộ máy, phân định rõ thẩm quyền giữa các cấp chính quyền và nâng cao hiệu quả quản trị nhà nước trong giai đoạn mới.

PV: Tại kết luận Hội nghị Trung ương 3 khóa XIV về chính quyền địa phương 2 cấp đưa ra yêu cầu tiếp tục hoàn thiện tổ chức bộ máy từ Trung ương đến cấp xã theo hướng tinh gọn, rõ chức năng, rõ thẩm quyền, rõ trách nhiệm. Theo TS, yêu cầu này đặt ra những đòi hỏi gì đối với quá trình hoàn thiện bộ máy và vì sao đây được xem là nhiệm vụ trọng tâm trong giai đoạn hiện nay?

TS Trương Quốc Việt: Tôi cho rằng cần nhìn vấn đề này ở hai bình diện. Thứ nhất, sau một năm vận hành mô hình tổ chức tổng thể của hệ thống chính trị và chính quyền địa phương hai cấp, thực tiễn đã chứng minh chủ trương tinh gọn bộ máy là đúng đắn, có cơ sở chính trị, pháp lý và thực tiễn rất rõ. Chúng ta đã giảm tầng nấc trung gian, rút ngắn khoảng cách từ quyết sách đến thực thi, tạo điều kiện để chính quyền gần dân hơn, phản ứng nhanh hơn trước yêu cầu của đời sống xã hội. Điểm sáng nổi bật là sự chuyển động từ cả hai phía: người dân cảm nhận rõ hơn tinh thần phục vụ, trách nhiệm và sự gần dân của chính quyền; còn cán bộ, công chức cũng chủ động, năng động hơn và tự nâng cao năng lực để đáp ứng yêu cầu công việc trong mô hình mới.

Nhưng thứ hai, và đây mới là điểm căn cốt, sắp xếp tổ chức không phải đích đến cuối cùng. Đích đến là một bộ máy vận hành thông suốt, có năng lực kiến tạo phát triển và phục vụ nhân dân tốt hơn. Những bất cập về thể chế, phân quyền, nguồn lực, chất lượng cán bộ, chuyển đổi số, nhất là ở cấp xã, là những vấn đề khó tránh khỏi trong giai đoạn chuyển đổi sang mô hình mới. Vì vậy, tiếp tục hoàn thiện bộ máy hiện nay chính là “tinh chỉnh” cấu trúc để nâng cấp năng lực vận hành của cả hệ thống. Bộ máy phải tinh gọn nhưng không được rỗng chức năng; phân quyền nhưng không được mờ trách nhiệm; gần dân nhưng phải đủ thẩm quyền và công cụ để giải quyết việc của dân. Nói ngắn gọn, đây là bước chuyển từ đổi mới mô hình tổ chức sang nâng cao năng lực quản trị thực chất.

PV: Kết luận yêu cầu tiếp tục hoàn thiện tổ chức bộ máy theo hướng rõ thẩm quyền, rõ trách nhiệm, không chồng chéo, không bỏ sót nhiệm vụ. Đối với những lĩnh vực liên ngành, giao thoa, phải thực hiện nguyên tắc: một việc có một cơ quan chủ trì, một đầu mối chịu trách nhiệm chính, một nguồn dữ liệu dùng chung, một quy trình phối hợp liên thông và một cơ chế kiểm tra, giám sát rõ ràng. Nguyên tắc này có ý nghĩa như thế nào trong việc nâng cao hiệu lực, hiệu quả quản lý nhà nước trong giai đoạn hiện nay, thưa TS?

TS Trương Quốc Việt: Đây là một nguyên tắc rất đúng và rất trúng với yêu cầu quản trị hiện nay. Bởi các vấn đề công bây giờ không còn đơn tuyến, không giới hạn trong một phòng, một ngành hay một cấp. Từ đất đai, môi trường, an sinh xã hội, đầu tư công đến dịch vụ hành chính đều có tính liên ngành, liên cấp, liên thông dữ liệu. Nếu một việc có nhiều nơi cùng tham gia nhưng không có cơ quan chủ trì, không có đầu mối chịu trách nhiệm chính rất dễ rơi vào tình trạng “ai cũng có phần nhưng không ai chịu trách nhiệm đến cùng”. Càng nhiều cơ quan chịu trách nhiệm, thì càng không có ai chịu trách nhiệm cụ thể.

Ý nghĩa sâu xa của nguyên tắc này là thiết kế lại trách nhiệm công trong bộ máy nhà nước. Một cơ quan chủ trì để không chồng chéo; một đầu mối chịu trách nhiệm để không đùn đẩy; một nguồn dữ liệu dùng chung để chống cát cứ thông tin; một quy trình liên thông để chống ách tắc; và một cơ chế giám sát rõ ràng để chống lạm quyền, tùy tiện.

Muốn thực hiện được, trước hết phải rà soát lại chức năng, nhiệm vụ theo từng lĩnh vực; xây dựng bản đồ thẩm quyền và trách nhiệm; chuẩn hóa quy trình xử lý công việc trên nền tảng số; kết nối dữ liệu giữa Trung ương, tỉnh và xã theo nguyên tắc đúng, đủ, sạch, sống, thống nhất, dùng chung. Đồng thời, cần chuyển mạnh sang giám sát dựa trên dữ liệu số, lưu vết quá trình xử lý công việc và lấy mức độ hài lòng, quyền lợi hợp pháp của người dân, doanh nghiệp làm thước đo cuối cùng. Thêm nữa, đội ngũ cán bộ, công chức viên chức cần có tư duy hệ thống, tư duy liên ngành khi xem xét, nhìn nhận và xử lý các công việc. Khi đó, bộ máy không chỉ gọn hơn, tinh hơn mà còn minh bạch hơn, trách nhiệm hơn và phục vụ nhân dân, phục vụ xã hội tốt hơn.

PV: Kết luận cũng đưa ra yêu cầu phân định rõ vai trò, chức năng, nhiệm vụ, thẩm quyền và phương thức quản trị của từng cấp chính quyền. Thưa TS, việc này cần thực hiện như thế nào để vừa phát huy tính chủ động của địa phương, vừa bảo đảm sự thống nhất trong quản lý?

TS Trương Quốc Việt: Muốn phân định đúng vai trò, chức năng và thẩm quyền giữa các cấp chính quyền thì không chỉ đọc được sơ đồ tổ chức, mà phải nhìn thấu được phương thức và kết quả vận hành của cả hệ thống quản trị. Trung ương làm đúng vai trò kiến tạo: ban hành thể chế, chiến lược, tiêu chuẩn, quy chuẩn và thiết kế cơ chế kiểm soát quyền lực.  

"Cần thiết kế “bản đồ thẩm quyền” và “bản đồ ngân sách và trách nhiệm pháp lý” thật rõ: Việc nào cấp nào quyết, ai chủ trì, ai phối hợp, ai chịu trách nhiệm cuối cùng, nguồn lực ở đâu và kiểm soát bằng cơ chế nào".

Cấp tỉnh làm đúng vai trò điều phối: tổ chức không gian phát triển, phân bổ nguồn lực, hỗ trợ chuyên môn, kiểm tra kết quả. Cấp xã làm đúng vai trò thực thi: chủ động, trực tiếp quản trị toàn diện địa bàn, cung ứng dịch vụ công, xử lý các vấn đề phát sinh hằng ngày của người dân và doanh nghiệp.

Điểm mấu chốt là phân quyền phải đi cùng điều kiện thực hiện. Không có phân quyền thực chất nếu quyền không đi cùng nguồn lực, công cụ và trách nhiệm giải trình. Giao thêm việc cho cấp xã mà năng lực cán bộ không tăng, không bảo đảm ngân sách, hạ tầng số, dữ liệu, quy trình và cơ chế bảo vệ cán bộ dám nghĩ, dám làm thì phân quyền rất dễ trở thành áp lực hành chính.

Ngược lại, nếu phân quyền mà thiếu tiêu chuẩn chung, thiếu dữ liệu dùng chung và thiếu kiểm soát thì có thể dẫn đến cục bộ, tùy tiện. Vì vậy, cần thiết kế “bản đồ thẩm quyền” và “bản đồ ngân sách và trách nhiệm pháp lý” thật rõ: việc nào cấp nào quyết, ai chủ trì, ai phối hợp, ai chịu trách nhiệm cuối cùng, nguồn lực ở đâu và kiểm soát bằng cơ chế nào. Khi làm được như vậy, địa phương sẽ chủ động hơn nhưng toàn hệ thống vẫn thống nhất, kỷ cương và minh bạch. 

Nghị quyết Hội nghị lần thứ 3 Ban Chấp hành Trung ương Đảng khóa XIV

VOV.VN - Thay mặt Ban Chấp hành Trung ương Đảng, Tổng Bí thư, Chủ tịch nước Tô Lâm đã ký ban hành Nghị quyết số 17 Hội nghị lần thứ 3 Ban Chấp hành Trung ương Đảng khóa XIV.