Đại biểu cần hội đủ 3 yếu tố cốt lõi

Tọa đàm “Hành trang và kỹ năng của đại biểu dân cử trong kỷ nguyên mới” do Báo Đại biểu Nhân dân tổ chức, ĐBQH hoạt động chuyên trách tại Ủy ban Kinh tế và Tài chính Phan Đức Hiếu cho rằng, trong bối cảnh đất nước đứng trước nhiều cơ hội và thách thức đang đặt ra những yêu cầu mới cho ĐBQH, cụ thể, đại biểu cần hội đủ ba yếu tố cốt lõi: chuyên môn, thông tin; kỹ năng và tinh thần. 

ĐBQH Phan Đức Hiếu phân tích, kỹ năng là quan trọng nhưng không mang tính quyết định; vấn đề thông tin, chuyên môn và sự mạnh dạn trong hành động mới là yếu tố then chốt. Phân tích sâu hơn về khía cạnh hành động, ĐBQH Phan Đức Hiếu nêu ba quan điểm chính. Trước hết là sự quyết đoán bởi trong bối cảnh mọi thứ diễn ra rất nhanh, nếu không quyết đoán, chần chừ, có thể sẽ mất cơ hội.

Đối với các đại biểu hoạt động chuyên trách, vừa là ĐBQH vừa đóng vai trò tham mưu cho Ủy ban Thường vụ Quốc hội, cần có tầm nhìn rộng hơn. Các quyết sách chiến lược đòi hỏi sự tham mưu phải trung thực, đầy đủ, dựa trên nền tảng thông tin và chuyên môn vững chắc, có tham vấn và phải quyết đoán.

Cùng với đó, đại biểu phải nắm chắc chủ trương của Đảng và Nhà nước trong hoàn thiện thể chế. Thay đổi lớn nhất trong hoạt động của Quốc hội hiện nay là các quyết sách lớn không dừng ở việc đo đếm bằng số lượng, mà phải được đánh giá bằng lợi ích mà người dân và doanh nghiệp được hưởng từ những quyết sách.

Cũng tại tọa đàm, Phó Chủ nhiệm Ủy ban Khoa học, Công nghệ và Môi trường của Quốc hội Trần Văn Khải cho rằng, trong kỷ nguyên số, ĐBQH phải trang bị cho mình một số kỹ năng sau để có thể thích ứng. 

Về dữ liệu và bằng chứng, đại biểu cần biết tìm nguồn dữ liệu chuẩn, đọc hiểu chỉ số, đặt câu hỏi về phương pháp, đối chiếu đa nguồn để tránh “ảo giác thông tin”; từ đó biến dữ liệu thành lập luận rõ ràng, có căn cứ theo mạch vấn đề - tác động - lựa chọn chính sách.

Trong tác nghiệp trên nền tảng số của Quốc hội, ĐBQH cần thành thạo hệ thống quản lý văn bản/hồ sơ, chữ ký số; đồng thời biết tra cứu dự án luật, theo dõi kiến nghị cử tri và việc thực hiện nghị quyết sau giám sát, chất vấn.

Về an toàn thông tin và tuân thủ pháp luật, ĐBQH phải thực hành “vệ sinh số” (mật khẩu, xác thực đa lớp, quản trị thiết bị, phân loại tài liệu) đồng thời nắm chắc các yêu cầu về bảo vệ dữ liệu cá nhân, bí mật nhà nước và an ninh mạng khi xử lý hồ sơ, tiếp xúc cử tri hoặc sử dụng công cụ số/AI. Kinh nghiệm quốc tế cũng cho thấy an ninh mạng là một ưu tiên nổi bật trong chuyển đổi số nghị viện.

Trong tương tác và truyền thông với cử tri trong môi trường số, đại biểu cần lắng nghe có phương pháp, trả lời có kỷ luật, đồng thời công khai quy trình tiếp nhận và xử lý kiến nghị.

Đối với AI và tư duy đổi mới, AI có thể hỗ trợ tổng hợp và soạn thảo, nhưng đại biểu phải kiểm chứng, trích dẫn và chịu trách nhiệm cuối cùng, không “ủy quyền tư duy” cho AI.

Bồi dưỡng đại biểu cần chuyển sang các tình huống thực tiễn

Tại tọa đàm "Từ lá phiếu tín nhiệm đến nghị trường hành động", PGS.TS Bế Trung Anh, ĐBQH hoạt động chuyên trách tại Ủy ban Công tác đại biểu của Quốc hội cho rằng, Quốc hội là nơi thảo luận, tranh luận các vấn đề. Để ĐBQH có thể nói được ở nghị trường thì họ phải có thông tin. Ngày nay, thông tin có thể tiếp cận từ nhiều nguồn, đặc biệt là từ các cơ sở dữ liệu của Chính phủ. Trong bối cảnh Chính phủ đang đẩy mạnh chuyển đổi số, nếu đại biểu không theo kịp, không có năng lực tiếp cận và khai thác thông tin thì sẽ gặp khó khăn.

“Với ba chức năng cơ bản là lập pháp, giám sát và quyết định các vấn đề quan  trọng, đại biểu trước hết phải có năng lực thu thập và phân tích thông tin để có thể tranh luận tại nghị trường. Người dân không kỳ vọng vào một đại biểu chỉ “biết” mà phải biết hiểu biết đó thành những đóng góp cụ thể vào việc xây dựng chính sách", PGS.TS Bế Trung Anh nhận xét.

Vì thế, PGS.TS Bế Trung Anh cho rằng, công tác bồi dưỡng đại biểu cần thay đổi. Trước đây, việc bồi dưỡng chủ yếu mang tính lý thuyết thì hiện nay cần chuyển sang các tình huống thực tiễn. “Trước đây, chúng ta thường nói đến “Quốc hội đồng hành với Chính phủ”. Tuy nhiên, nay khái niệm “đồng hành” cần được hiểu theo cách, đồng hành không phải là chấp thuận nhanh mọi đề xuất, mà là cùng Chính phủ vận hành trên cơ sở dữ liệu, trên cơ sở các chỉ báo thực tế. Hiện nay, hoạt động của Chính phủ dựa trên dữ liệu. Vì vậy, Quốc hội cũng cần thích ứng và hoạt động giám sát chính là một hình thức “đồng hành”.

Dẫn chứng về việc giám sát chính sách chi tiêu công, PGS.TS Bế Trung Anh cho rằng, nếu để cuối năm mới phát hiện những vướng mắc trong chi tiêu công thì đã muộn, không thể điều chỉnh. Ngược lại, nếu Quốc hội thực hiện giám sát song song với quá trình triển khai, ngay sau quý I đã có thể chỉ ra nguyên nhân vì sao giải ngân chậm, từ đó kịp thời điều chỉnh chính sách, đó mới là giám sát theo đúng nghĩa “đồng hành”.

Theo PGS.TS Bế Trung Anh, để làm được điều này cần thay đổi cách thức bồi dưỡng đại biểu. Không thể tiếp tục cách làm đơn lẻ như trước, mà cần xây dựng một hệ sinh thái hỗ trợ đại biểu. Hệ sinh thái này bao gồm dữ liệu, đội ngũ chuyên gia và các công cụ số.

Dữ liệu phải là dữ liệu số và phải có công cụ để xử lý dữ liệu đó. Đại biểu cần có sự hỗ trợ của các chuyên gia để phân tích dữ liệu, từ đó nâng cao chất lượng tranh luận tại nghị trường, đi đến cùng vấn đề và đưa ra giải pháp hiệu quả. Như vậy, công tác bồi dưỡng đại biểu cần chuyển từ “bồi dưỡng kiến thức” sang “phát triển năng lực”; từ tiếp cận nội dung sang tiếp cận tình huống thực tiễn; từ hỗ trợ rời rạc sang xây dựng hệ sinh thái toàn diện. Trong hệ sinh thái đó, đại biểu có thể tiếp cận dữ liệu, xử lý thông tin và đưa ra các lập luận, quyết định dựa trên cơ sở dữ liệu, chứ không chỉ dựa trên ý chí.

“Điều quan trọng không phải là đại biểu biết nhiều đến đâu, mà là khả năng biến những điều mình biết thành hành động cụ thể, mang lại lợi ích cho người dân. Vì vậy, khoảng cách cần được rút ngắn không chỉ là khoảng cách địa lý giữa cử tri và nghị trường, mà quan trọng hơn là khoảng cách giữa kỳ vọng của cử tri và năng lực hành động của đại biểu”, PGS.TS Bế Trung Anh nhận xét.

Cam kết trước cử tri không thể là “lời nói gió bay"

VOV.VN - Trong mỗi mùa bầu cử, lời cam kết trước cử tri thường được đưa ra với nhiều kỳ vọng nhưng lại khó kiểm chứng trong thực tế. Vì vậy, yêu cầu minh bạch hóa, công khai tiến độ thực hiện và tăng cường trách nhiệm giải trình trở thành điều kiện cần thiết để bảo đảm quyền lực nhà nước thực sự thuộc về nhân dân.