Nếu con gian lận thi cử, cha mẹ nên ứng xử thế nào?

Vụ gian lận trong kỳ thi tốt nghiệp THPT tại Tuyên Quang đang thu hút sự quan tâm của dư luận khi cơ quan chức năng đã làm rõ nhiều trường hợp vi phạm và tiếp tục mở rộng điều tra. Bên cạnh việc xử lý theo quy định, câu chuyện cũng đặt ra một vấn đề khác: cha mẹ nên ứng xử thế nào nếu con mình là người mắc sai lầm? Nên trách phạt, bao che hay đồng hành để con nhận ra lỗi và sửa sai?

Đừng biến 5 phút tức giận thành nhiều năm con không dám nói thật

Theo TS.BS Trần Thị Hồng Thu, Chuyên gia sức khỏe tâm thần, trong khoảnh khắc gian lận, nhiều đứa trẻ không nghĩ đến đúng - sai. Các em chỉ nghĩ: “Mình không được phép thất bại”.

“Đằng sau hành vi ấy thường là nỗi sợ điểm thấp, sợ bị so sánh, sợ mất thành tích hoặc làm cha mẹ thất vọng. Một số em thiếu kiến thức, quản lý thời gian kém, thấy bạn bè cùng gian lận nên tự thuyết phục rằng: “Ai cũng làm, mình làm một lần chắc không sao”, bác sĩ Thu cho biết.

Nghiên cứu về động cơ gian lận cho thấy nguy cơ tăng lên khi học sinh tập trung vào việc tránh thất bại hơn là thực sự làm chủ kiến thức; việc nhìn thấy bạn bè gian lận cũng liên quan mạnh với hành vi làm theo.

Do đó vị chuyên gia này cho biết, gian lận cần bị gọi đúng tên là sai, nhưng muốn ngăn hành vi tái diễn, người lớn phải tìm được nỗi sợ đang đứng phía sau cái sai đó.

Với một học sinh gian lận bị phát hiện, điều tổn thương nhất với mỗi bạn là cảm giác mình là một đứa trẻ xấu. Nhiều em không chỉ sợ bị kỷ luật mà còn sợ mất niềm tin của cha mẹ, bị giáo viên và bạn bè coi thường, hoặc bị gắn nhãn “đứa gian dối”. Khi đó, cảm giác có lỗi rất dễ biến thành sự xấu hổ và phủ định toàn bộ giá trị bản thân.

Bác sĩ Thu cho biết, trong tâm lý học phân biệt rõ cảm giác “mình đã làm một việc sai” có thể thúc đẩy sửa chữa; còn suy nghĩ “mình là người xấu” thường dẫn đến né tránh, che giấu, tức giận hoặc buông xuôi. Vì vậy, vị chuyên gia khuyên, trong trường hợp này, cha mẹ hãy phê bình hành vi, nhưng đừng kết án con người của trẻ.

Ngoài ra, phản ứng của cha mẹ là điều quan trọng nhất giúp con “mở lòng” bộc bạch với cha mẹ. “Vì thế phản ứng đầu tiên nên là giữ bình tĩnh, xác minh sự việc và nói rõ: “Bố mẹ rất nghiêm túc về chuyện này. Con cần chịu trách nhiệm, nhưng trước hết bố mẹ muốn nghe chính xác điều gì đã xảy ra”. Mặt khác, cha mẹ không nên lập tức chửi mắng, đánh đập, gọi con là “đồ gian dối”, so sánh với người khác, bêu xấu con trước họ hàng hoặc tìm cách bao che, xin điểm cho con. Bởi chỉ cần 5 phút cha mẹ tức giận sẽ khiến đứa trẻ đó nhiều năm không còn dám nói thật”, bác sĩ Thu chia sẻ.

Tuy nhiên, bác sĩ Thu cũng lưu ý, bình tĩnh không đồng nghĩa cha mẹ dung túng cho sự việc này. Cha mẹ vẫn cần để con chấp nhận hậu quả từ nhà trường, đồng thời tìm hiểu áp lực, sự chuẩn bị và quyết định sai lầm đã dẫn con đến hành vi đó.

Phê bình hành vi, nhưng đừng kết án con người của trẻ

Theo chuyên gia sức khỏe tâm thần, nếu con vướng vào gian lận thi cử, việc cha mẹ trừng phạt quá nặng có thể khiến trẻ sợ bị phát hiện hơn, nhưng chưa chắc khiến trẻ trở nên trung thực hơn.

“Khi bị làm nhục hoặc đe dọa, trẻ thường học được một bài học rất khác đó là lần sau phải che giấu kỹ hơn. Các nghiên cứu cho thấy cách nuôi dạy hung hăng, kiểm soát và trừng phạt khắc nghiệt có liên quan đến hành vi nói dối nhiều hơn; ngược lại, môi trường tôn trọng và hỗ trợ quyền tự chủ giúp thanh thiếu niên cảm thấy an toàn hơn khi nói thật”, bác sĩ Thu nói.

Do đó vị chuyên gia này khuyên cha mẹ cần cho con biết hậu quả rõ ràng của việc gian lận như chấp nhận hủy bài, học lại phần kiến thức và lập kế hoạch cho kỳ thi sau…  Tức là kỷ luật hiệu quả phải tạo ra trách nhiệm, không tạo ra sự nhục nhã.

“Gian lận thi cử là hành vi sai trái. Con đã làm sai, nhưng cuộc đời con chưa hỏng. Một bài thi có thể bị hủy. Một thành tích có thể mất đi. Niềm tin của mọi người cũng có thể bị tổn thương. Nhưng tất cả vẫn có thể được xây dựng lại bằng sự trung thực và những hành động đúng đắn từ hôm nay”, bác sĩ Thu nói.

Do đó vị chuyên gia khuyên điểm số cho biết kết quả của một kỳ thi. Cách trẻ đứng dậy sau sai lầm mới cho biết bạn ấy sẽ trở thành người như thế nào trong tương lai. Dũng cảm không nằm ở việc trẻ chưa từng mắc lỗi mà nằm ở việc dám nói thật, chấp nhận hậu quả, xin lỗi, học lại phần kiến thức mình đã bỏ qua và bước vào kỳ thi tiếp theo bằng chính năng lực của mình. Bố mẹ sẽ đồng hành, nhưng trẻ phải tự thực hiện phần trách nhiệm của mình.

Tách kỳ thi tốt nghiệp THPT và tuyển sinh đại học: Chống được gian lận thi cử?

VOV.VN - Việc nhập hay tách 2 kỳ thi tốt nghiệp THPT và tuyển sinh đại học một lần nữa "nóng" trở lại sau sai phạm tại trường THPT Chuyên Tuyên Quang. Tuy nhiên, nếu tách kỳ thi tốt nghiệp THPT và tuyển sinh đại học liệu có chống được gian lận thi cử?