AI - Động lực mới cho năng suất lao động?
VOV.VN - AI được kỳ vọng tạo động lực mới cho năng suất lao động, giúp doanh nghiệp nâng cao hiệu quả sản xuất, kinh doanh và góp phần nâng sức cạnh tranh của nền kinh tế Việt Nam. Vậy Việt Nam phải biến công nghệ thành năng lực sản xuất thực tế như thế nào?
Việt Nam cần động lực tăng trưởng mới
Công nghệ AI có thể thay đổi năng suất Việt Nam thế nào, đó là câu hỏi đang được đặt ra hiện nay. Trong nhiều thập kỷ, tăng trưởng kinh tế giúp Việt Nam cải thiện thu nhập và nâng cao vị thế trong khu vực. Khi dư địa từ các động lực truyền thống thu hẹp, năng suất lao động trở thành yếu tố quyết định chất lượng tăng trưởng.
Mô hình dựa nhiều vào vốn đầu tư, tài nguyên, lao động giá rẻ và gia công xuất khẩu từng tạo động lực lớn cho nền kinh tế. Nhưng những lợi thế này không còn đủ cho phát triển dài hạn, buộc doanh nghiệp phải tạo ra nhiều giá trị hơn trên cùng một đơn vị nguồn lực.
Tại hội thảo chuyên đề về chiến lược phát triển kinh tế, TS. Lê Duy Bình, Giám đốc Economica Việt Nam nhận định: “Việt Nam sẽ rất khó đạt mục tiêu trở thành nước phát triển, thu nhập cao vào năm 2045 nếu tiếp tục dựa chủ yếu vào những động lực từng phát huy hiệu quả trong giai đoạn trước. Các động lực truyền thống như khai thác tài nguyên, mở rộng vốn đầu tư, lao động chi phí thấp và gia công xuất khẩu đang dần bộc lộ giới hạn rõ rệt”.
Nghị quyết số 19-NQ/TW về đổi mới mô hình phát triển đặt trọng tâm vào chuyển từ tăng trưởng dựa nhiều vào số lượng sang nâng cao chất lượng, hiệu quả và sức cạnh tranh. Khoa học công nghệ, đổi mới sáng tạo và chuyển đổi số được xác định là những động lực quan trọng của mô hình tăng trưởng mới.
Công nghệ AI có thể tạo ra thay đổi bởi phạm vi ứng dụng không chỉ giới hạn ở tự động hóa. Khả năng xử lý dữ liệu lớn, phân tích và tối ưu hóa quy trình cho phép AI tham gia sâu hơn vào sản xuất, kinh doanh và quản trị.
Tuy nhiên, công nghệ tự thân không tạo ra năng suất. PGS.TS Trần Đình Thiên, nguyên Viện trưởng Viện Kinh tế Việt Nam, từng nhấn mạnh tại các diễn đàn khoa học, khoa học công nghệ không thể tồn tại như một phong trào hình thức mà phải được chuyển hóa thành năng lực sản xuất thực tiễn.
Doanh nghiệp Việt trước bài toán hấp thụ công nghệ
Từ định hướng chính sách đến hiệu quả thực tế vẫn còn khoảng cách. Phần lớn doanh nghiệp Việt Nam là doanh nghiệp nhỏ và vừa, trong khi nguồn lực cho công nghệ, dữ liệu và nhân sự chất lượng cao còn hạn chế. Không ít doanh nghiệp tiếp cận được công cụ số nhưng chưa xác định công nghệ cần giải quyết vấn đề nào trong hoạt động sản xuất, kinh doanh.
Đây là điểm khác biệt giữa việc “có công nghệ” và “sử dụng công nghệ để tăng năng suất”. Nếu dữ liệu chưa chuẩn hóa, quy trình quản trị chưa thay đổi và người lao động chưa có kỹ năng phù hợp, hiệu quả công nghệ sẽ hạn chế.
Bàn về năng lực hấp thụ của khối doanh nghiệp nội trước làn sóng đổi mới, tại hội thảo về chuyển đổi số và năng lực cạnh tranh doanh nghiệp, TS. Võ Trí Thành, chuyên gia kinh tế, cho rằng thách thức lớn của Việt Nam hiện nay không nằm ở việc tiếp cận công nghệ mà ở năng lực hấp thụ của nền kinh tế.
Năng lực hấp thụ không chỉ là khả năng triển khai công nghệ, mà còn là khả năng tổ chức lại quy trình, chuẩn hóa dữ liệu, đào tạo nhân lực và thay đổi phương thức quản trị. Nếu thiếu những điều kiện này, AI có thể chỉ được sử dụng ở một số khâu riêng lẻ, thay vì nâng năng suất trên toàn bộ chuỗi hoạt động.
Để công nghệ trở thành động lực tăng năng suất, cần sự tham gia đồng bộ của Nhà nước, doanh nghiệp và giáo dục. Nhà nước cần hoàn thiện khung pháp lý, tạo điều kiện thử nghiệm có kiểm soát đối với công nghệ mới và thúc đẩy xây dựng hệ thống dữ liệu dùng chung.
Giáo dục và đào tạo cũng phải theo kịp thị trường lao động. Khi AI đảm nhiệm ngày càng nhiều công việc lặp lại, người lao động cần tăng khả năng phân tích, sáng tạo, giải quyết vấn đề và sử dụng công cụ số.
Với doanh nghiệp, bài toán là lựa chọn công nghệ phù hợp với nhu cầu thực tế, thay vì chạy theo xu hướng. Đầu tư dữ liệu, quản trị và đào tạo nhân sự cần đi cùng ứng dụng AI để công nghệ trở thành năng lực cạnh tranh.
Thách thức lớn nhất là công nghệ có thực sự được chuyển hóa thành năng suất và năng lực cạnh tranh hay không. Đây sẽ là yếu tố quan trọng trong quá trình chuyển đổi mô hình tăng trưởng.
Tuần lễ Công nghiệp và Công nghệ Việt Nam 2026: Từ điện hóa đến AI và tự động hóa
VOV.VN - Với chủ đề “Công nghệ dẫn dắt – Công nghiệp chuyển mình – Bứt phá vươn xa”, sáng nay 9/9, Tuần lễ Công nghiệp và Công nghệ Việt Nam 2026 (VITW 2026) chính thức khai mạc với hơn 2.000 gian hàng của các doanh nghiệp trong nước và quốc tế.
