Câu chuyện Na Uy trở thành cường quốc thủy sản và bài học gợi mở cho Việt Nam
VOV.VN - Bão lớn, mùa đông khắc nghiệt từng là thách thức với ngành thủy sản Na Uy nhưng bằng công nghệ, dữ liệu và AI, quốc gia này biến những bất lợi ấy thành lợi thế cạnh tranh và gợi mở nhiều bài học cho Việt Nam.
Từ biển cả khắc nghiệt đến những trang trại thông minh
Mùa đông khắc nghiệt, những cơn bão lớn thường xuyên và những con sóng cao luôn là phép thử đối với các trang trại nuôi cá ngoài khơi của Na Uy. Ở nơi con người không thể lúc nào cũng có mặt, chỉ một sự cố nhỏ cũng có thể dẫn đến những tổn thất lớn. Vì thế, thay vì phụ thuộc vào tự nhiên, người Na Uy lựa chọn thay đổi cách mình làm thủy sản.
Công nghệ được đưa vào ngay từ khâu thiết kế thiết bị. Những hệ thống nuôi phải đủ chắc chắn để hoạt động trong điều kiện sóng lớn, đồng thời đáp ứng các tiêu chuẩn quốc gia và quốc tế.
Ông Johan Holberg - Giám đốc nhà máy của công ty Scale AQ tại Việt Nam chuyên về công nghệ tích hợp cho ngành nuôi trồng thủy sản cho biết: “Ở Na Uy, điều kiện tự nhiên khắc nghiệt, với mùa đông lạnh giá và những cơn bão lớn thường xuyên. Chính vì vậy, chúng tôi chú trọng ứng dụng công nghệ để nâng cao sự an toàn, độ chắc chắn và khả năng chịu đựng của các thiết bị nuôi cá. Các thiết kế đều tuân thủ những tiêu chuẩn nghiêm ngặt của quốc gia và quốc tế, qua đó tạo ra những giải pháp có độ bền cao, tuổi thọ dài và khả năng thích ứng tốt với điều kiện môi trường khắc nghiệt”.
Na Uy cũng đưa công nghệ giám sát xuống dưới mặt nước. Nhờ vậy, hoạt động nuôi cá dần chuyển từ mô hình dựa nhiều vào quan sát và kinh nghiệm sang mô hình có thể đo lường và kiểm soát bằng dữ liệu. Một trong những lợi ích rõ rệt là giảm lượng thức ăn sử dụng cho mỗi kg cá được sản xuất, qua đó giảm chi phí cho người nuôi và tác động đến môi trường.
Quá trình số hóa ngành thủy sản Na Uy hiện đang là ứng dụng AI trong các khâu nuôi trồng và chế biến. Ví dụ, với ngành nuôi cá hồi, những dữ liệu được thu thập trong suốt vòng đời cá hồi đang được đưa vào để AI phân tích, từ đó hỗ trợ người nuôi tối ưu quy trình và dự báo chính xác hơn.
Ông Christian Valland Sivertsen - Giám đốc SalMar - tập đoàn nuôi cá hồi lớn thứ hai thế giới cho hay: “Tôi không nghĩ chúng ta có thể nói chính xác người nuôi cá hồi trong tương lai sẽ làm gì hay họ sẽ cần những kỹ năng nào, bởi AI đang thay đổi cách chúng ta làm việc rất nhanh chóng. Chúng ta cần phải thích ứng với điều đó’’.
Bài học gợi mở cho Việt Nam
Việt Nam có đường bờ biển dài và kinh nghiệm lâu năm trong nuôi cá, tôm. Theo các doanh nghiệp Na Uy, đây là lợi thế lớn nếu kết hợp với công nghệ để mở rộng nuôi cá ra vùng biển sâu và xa bờ hơn. Nhưng điều quan trọng hơn là thay đổi cách nhìn về sản lượng.
Na Uy cho rằng mục tiêu của Việt Nam không nên chỉ là sản xuất nhiều hơn, mà phải tạo ra sản lượng cao với chất lượng cao, đáp ứng yêu cầu ngày càng lớn của thị trường về tính bền vững.
Công nghệ cũng không nhất thiết bắt đầu bằng những hệ thống đắt tiền. Điều quan trọng trước tiên là hình thành thói quen đo lường, ghi nhận dữ liệu và cải tiến liên tục. Khi dữ liệu về môi trường nước, sức khỏe vật nuôi, thức ăn và sản lượng được thu thập đầy đủ, người nuôi mới có nền tảng để tiến tới tự động hóa và AI.
Và khi công nghệ đã đủ trưởng thành, những trang trại ở xa bờ có thể được giám sát, thậm chí điều khiển từ xa; quy mô sản xuất có thể lớn hơn mà không nhất thiết phải phụ thuộc tương ứng vào số lượng nhân công.
Ông Christian Valland Sivertsen - Giám đốc SalMar nhận định: “Tôi cho rằng ngành thủy sản Việt Nam đang làm rất tốt và đã đạt được những bước tiến dài. Tất nhiên, đầu tư là một phần quan trọng trong quá trình phát triển. Nhưng một trong những nguyên tắc của SalMar là công việc chúng ta làm hôm nay phải được cải thiện để ngày mai tốt hơn. Những cải tiến từng bước có thể chưa tạo ra thay đổi rõ rệt chỉ sau một tuần, nhưng nếu nhìn lại theo từng tháng, từng năm, chúng ta sẽ thấy sự tiến bộ”.
Từ một ngành từng phụ thuộc gần như hoàn toàn vào tự nhiên, thủy sản Na Uy giờ đây được vận hành bằng khoa học, dữ liệu và công nghệ - một hành trình không diễn ra trong một sớm một chiều, mà được xây dựng qua từng cải tiến nhỏ, bền bỉ qua nhiều năm.
Với Việt Nam, bài học có lẽ không phải là sao chép mô hình của Na Uy, mà là tận dụng những lợi thế sẵn có của mình để đi cùng một hướng: có biển rộng nhưng phải làm chủ công nghệ; có sản lượng nhưng phải nâng cao chất lượng; có dữ liệu nhưng phải biến dữ liệu thành năng lực cạnh tranh.
Gia tăng sự hiện diện sản phẩm thủy sản Việt ngay trên sân nhà
VOV.VN - Bộ Công Thương phối hợp với Hiệp hội Chế biến và Xuất khẩu thủy sản Việt Nam tổ chức “Chương trình kết nối cung - cầu thủy sản nội địa tại Vietfish 2026” ngày 20/8 tại TP.HCM.
