Mùa hè 2026 đặt lưới điện trước áp lực lớn. Để tháo gỡ, giải pháp phát triển điện mặt trời mái nhà tại tỉnh Lào Cai đang mang lại hiệu quả cao. Tuy nhiên, việc khai thác tối đa nguồn năng lượng này đòi hỏi tư duy quy hoạch thực chất, sát với đặc thù từng ngành nghề.

Quả ngọt từ sự chủ động lắp đặt điện mặt trời mái nhà

Dưới tác động của biến đổi khí hậu, sự ổn định của lưới điện vùng cao luôn bị đe dọa bởi thời tiết cực đoan. Nhận thức điều đó và từng thấm thía cảnh mất điện do thiên tai chia cắt, nhiều hộ gia đình ở tỉnh Lào Cai đã chủ động tự đảm bảo nguồn năng lượng bằng hệ thống điện mặt trời mái nhà.

Không chỉ phát huy tác dụng ở quy mô hộ gia đình, giải pháp lắp đặt điện mặt trời mái nhà đang chứng minh hiệu quả trực tiếp tại các cơ sở kinh doanh. Gia đình anh Bùi Văn Liêm tại xã Mậu A (tỉnh Lào Cai) đã đầu tư gần 200 triệu đồng che phủ mái phòng khám nha khoa bằng các tấm pin mặt trời. Quyết định này giúp anh nhận về những giá trị thiết thực vượt ra ngoài tờ hóa đơn tiền điện hằng tháng.

"Từ khi lắp hệ thống điện mặt trời mái nhà này thì mình thấy có rất nhiều lợi ích mang lại. Mỗi tháng hỗ trợ giảm bớt được rất nhiều tiền điện. Thứ hai nữa là hỗ trợ làm mát mái ở trên, đỡ phải lợp thêm một lớp tôn xốp. Mất điện cũng không lo bởi vì mình vẫn sử dụng được nguồn điện tích trữ ở trong bình," anh Liêm chia sẻ.

Ở quy mô công nghiệp nhẹ trên địa bàn tỉnh Lào Cai, Công ty Cổ phần An Tiến Industry cũng vừa đưa vào vận hành hệ thống điện mặt trời mái nhà với công suất 1,7 Megawatt nhằm giảm tải cho dây chuyền sản xuất hạt nhựa và bột đá.

Đánh giá về tính khả thi của bài toán đầu tư điện mặt trời mái nhà, ông Phạm Văn Cường, Trưởng phòng Kỹ thuật của công ty cho biết: "Hiệu quả mang lại từ hệ thống năng lượng mặt trời theo như khảo sát lúc đầu rơi vào khoảng 12 đến 15% lượng điện tiêu thụ hàng tháng. Chi phí đầu tư hợp lý và khả năng hoàn vốn cũng rất nhanh."

Rào cản công nghệ đối với điện mặt trời mái nhà tại tỉnh Lào Cai

Lợi ích kinh tế từ hệ thống điện mặt trời mái nhà là rất rõ ràng. Dù vậy, tại một địa phương có tỷ trọng công nghiệp chiếm tới 70% như tỉnh Lào Cai, năng lượng mặt trời không phải là giải pháp có thể áp dụng đồng loạt cho mọi ngành nghề.

Thực tế, đã có nhiều đơn vị khảo sát lắp đặt điện mặt trời mái nhà tại Công ty TNHH Phốt pho vàng Việt Nam – doanh nghiệp tiêu thụ tới 180 triệu kWh điện mỗi năm tại tỉnh Lào Cai, nhưng đều phải bỏ cuộc. Rào cản lớn nhất chính là sự lệch pha giữa công nghệ sản xuất công nghiệp nặng và nguồn năng lượng tái tạo.

Ông Đỗ Cao Mạnh, Phó Giám đốc công ty lý giải: "Với điện mặt trời mái nhà thì chỉ cung cấp cho sinh hoạt được thôi chứ không thể cung cấp cho lò điện được. Vì dòng điện không ổn định nên không thể chuyển đổi để chạy lò. Hiện cũng chưa có nhà máy nào dùng điện mặt trời để chạy được lò luyện kim."

Các chuyên gia phân tích thêm, lò điện công nghiệp cần nguồn điện ổn định 24/7 để duy trì nhiệt độ cực cao. Trong khi đó, điện mặt trời mái nhà lại phụ thuộc hoàn toàn vào thời tiết. Muốn dùng ổn định, doanh nghiệp buộc phải đầu tư hệ thống pin lưu trữ khổng lồ với chi phí đắt đỏ.

Đồng thời, một nghịch lý đang diễn ra tại các khu công nghiệp tỉnh Lào Cai: Vào mùa hè, để giảm áp lực cho lưới điện, các nhà máy công nghiệp nặng thường phải tiết giảm sản xuất vào giờ cao điểm – vốn cũng là lúc nắng gắt và hệ thống điện mặt trời mái nhà dồi dào nhất. Khi máy móc "chạy không tải" đúng lúc trời nắng tốt, lượng điện sạch làm ra bị bỏ phí, khiến thời gian hoàn vốn bị kéo dài.

Đánh thức dư địa điện mặt trời mái nhà tại tỉnh Lào Cai

Trong lúc các ngành công nghiệp nặng vẫn bắt buộc phải dựa vào nguồn điện truyền thống, yêu cầu cấp thiết đặt ra là: Các cơ quan, hộ dân và các cơ sở sản xuất nhẹ cần đẩy nhanh việc đầu tư điện mặt trời mái nhà để chia sẻ gánh nặng với hệ thống điện tỉnh Lào Cai và quốc gia.

Tính đến nay, toàn tỉnh Lào Cai mới có hơn 400 doanh nghiệp và hộ gia đình tự đầu tư điện mặt trời mái nhà, tổng công suất hơn 14 Megawatt. Con số này là quá khiêm tốn so với định mức 1.000 Megawatt mà Bộ Công Thương đã phân bổ cho địa phương. Tiềm năng phát triển điện mặt trời mái nhà là khổng lồ, nhưng để lấp đầy khoảng trống này không thể làm theo phong trào.

Ông Hoàng Chí Hiền, Giám đốc Sở Công Thương tỉnh Lào Cai nhấn mạnh sự cần thiết của quy hoạch: "Không phải trên địa bàn của chúng ta tất cả đều có thể lắp được vì nó có phân vùng. Dọc theo trục từ phía nam Bát Xát qua thành phố Lào Cai, Bảo Thắng là khu vực có tỉ lệ nắng cao. Những địa bàn khó như Bắc Hà, Sa Pa chưa chắc đã phù hợp. Cho nên cần có đơn vị tư vấn hỗ trợ để làm sao cho việc đầu tư điện mặt trời mái nhà đạt hiệu quả cao nhất".

Tận dụng bức xạ tự nhiên, trang bị thêm hệ thống lưu trữ để phát triển điện mặt trời mái nhà đang là một xu thế tất yếu. Từ con số 14 Megawatt hiện tại vươn tới quy mô 1.000 Megawatt của toàn tỉnh Lào Cai là một chặng đường dài. Khai thác khoảng trống ấy bằng tư duy quy hoạch thực chất, sát với điều kiện tự nhiên và đặc thù công nghệ của từng ngành nghề sẽ là cách triển khai hiệu quả nhất. Qua đó, biến mỗi dự án điện mặt trời mái nhà trở thành một mảnh ghép vững chắc bảo vệ an ninh năng lượng quốc gia.

Khởi công dự án đưa điện về thôn Nả Háng

VOV.VN - Sáng 16/4, Công ty Điện lực Lào Cai chính thức khởi công dự án đưa điện về thôn Nả Háng, xã Chế Tạo. Đây là nỗ lực quan trọng nhằm xóa bỏ tình trạng "3 không" tại bản vùng sâu đặc biệt khó khăn, giúp bà con dân tộc Mông tại Lào Cai ổn định cuộc sống và thực hiện tốt sứ mệnh gìn giữ rừng đặc dụng.