Trong 4 tháng đầu năm 2026, tổng kim ngạch xuất nhập khẩu của Bắc Ninh đạt khoảng 64,8 tỷ USD; giá trị sản xuất công nghiệp vượt mốc 1 triệu tỷ đồng; chỉ số sản xuất công nghiệp tăng hơn 19% so với cùng kỳ. Đây vẫn là nhóm số liệu thuộc hàng cao nhất cả nước nếu nhìn ở cấp địa phương. Tuy nhiên, phía sau tốc độ tăng trưởng đó, áp lực về hạ tầng, chất lượng tăng trưởng và khả năng tham gia sâu hơn của doanh nghiệp nội địa vào chuỗi sản xuất đang hiện ra ngày càng rõ.

Nhiều năm qua, Bắc Ninh là một trong những địa phương hưởng lợi lớn nhất từ làn sóng đầu tư điện tử vào miền Bắc. Sự hiện diện của Samsung cùng hệ sinh thái doanh nghiệp vệ tinh đã kéo theo tốc độ đô thị hóa rất nhanh tại các khu vực công nghiệp trọng điểm. Tại Yên Phong, Quế Võ hay Nếnh, không khó để thấy sự thay đổi chỉ trong vài năm gần đây. Dọc các tuyến đường kết nối khu công nghiệp, nhà trọ, hàng quán và dịch vụ dân sinh phát triển nhanh theo tốc độ tăng lao động cơ học. Cuối giờ chiều, nhiều tuyến đường thường xuyên ken dày xe container, xe đưa đón công nhân và phương tiện vận tải phục vụ sản xuất.

Hiện toàn tỉnh Bắc Ninh có khoảng 645 nghìn lao động làm việc trong các khu công nghiệp, trong đó hơn 21 nghìn lao động nước ngoài. Quy mô lao động lớn giúp duy trì năng lực sản xuất công nghiệp, nhưng đồng thời cũng tạo sức ép ngày càng lớn lên giao thông, nhà ở xã hội, trường học và hạ tầng đô thị tại các khu vực phát triển công nghiệp nhanh. Một số doanh nghiệp trong lĩnh vực điện tử cho biết việc tuyển kỹ sư tự động hóa, kỹ thuật sản xuất hay nhân lực công nghệ hiện khó hơn đáng kể so với vài năm trước. Chi phí thuê đất công nghiệp và vận hành cũng không còn thấp như giai đoạn đầu bùng nổ FDI.

Những thay đổi này cho thấy Bắc Ninh đang bước vào giai đoạn mà bài toán phát triển không còn đơn thuần là mở rộng quy mô công nghiệp, mà là nâng chất lượng tăng trưởng và khả năng tạo ra nhiều giá trị hơn từ nền công nghiệp đã có.

Trong hơn 1 triệu tỷ đồng giá trị sản xuất công nghiệp của Bắc Ninh trong 4 tháng đầu năm 2026, khu vực FDI đóng góp hơn 940 nghìn tỷ đồng. Điều đó phản ánh vai trò rất lớn của doanh nghiệp nước ngoài đối với nền kinh tế địa phương, nhưng cũng cho thấy cấu trúc tăng trưởng hiện nay vẫn phụ thuộc mạnh vào khu vực này. Xuất khẩu có thể rất lớn, nhưng nếu doanh nghiệp nội địa vẫn đứng ngoài các khâu giá trị cao thì tốc độ tăng trưởng sẽ khó bền vững trong dài hạn.

Hiện phần lớn doanh nghiệp trong nước vẫn chủ yếu tham gia ở các khâu có giá trị gia tăng chưa cao như bao bì, linh kiện đơn giản hoặc dịch vụ hỗ trợ. Theo đại diện một doanh nghiệp công nghiệp hỗ trợ tại Quế Võ, khó khăn lớn nhất hiện nay không còn là vốn đầu tư ban đầu, mà là khả năng đáp ứng các tiêu chuẩn kỹ thuật và quản trị sản xuất của chuỗi cung ứng toàn cầu. “Muốn tham gia chuỗi cung ứng điện tử phải theo được tiêu chuẩn rất cao về chất lượng và năng lực giao hàng. Có doanh nghiệp mất vài năm vẫn chưa vượt qua được vòng đánh giá”, vị này cho biết.

Đây cũng là lý do nhiều địa phương công nghiệp hiện không còn đặt mục tiêu thu hút đầu tư bằng mọi giá, mà bắt đầu quan tâm nhiều hơn tới chất lượng dự án, hàm lượng công nghệ và khả năng lan tỏa sang khu vực doanh nghiệp trong nước.

Trong 4 tháng đầu năm 2026, Bắc Ninh thu hút trên 6,1 tỷ USD vốn đầu tư quy đổi; riêng FDI đứng thứ 4 cả nước. Toàn tỉnh cũng ghi nhận gần 2.907 doanh nghiệp thành lập mới. Dòng vốn vẫn tiếp tục chảy mạnh vào địa phương này, nhưng cuộc cạnh tranh hiện nay đã khác nhiều so với giai đoạn trước. Nếu trước đây, lợi thế chủ yếu nằm ở quỹ đất công nghiệp và tốc độ phát triển hạ tầng, thì hiện nay nhà đầu tư bắt đầu quan tâm nhiều hơn tới logistics, chất lượng nhân lực kỹ thuật, năng lực công nghiệp hỗ trợ và khả năng kết nối chuỗi cung ứng.

Điều đó khiến Bắc Ninh gần như không còn nhiều lựa chọn ngoài việc phải chuyển sang mô hình tăng trưởng dựa nhiều hơn vào năng suất, công nghệ và giá trị gia tăng. Quy mô địa giới sau sáp nhập tạo thêm không gian phát triển cho địa phương, nhưng áp lực lớn hiện nay không còn nằm ở việc có thêm bao nhiêu khu công nghiệp, mà là tạo ra được bao nhiêu giá trị trên nền công nghiệp đã hình thành sau nhiều năm tăng trưởng nóng.

Bắc Ninh vẫn đang nằm trong nhóm địa phương có tốc độ tăng trưởng công nghiệp mạnh nhất cả nước. Thu ngân sách 4 tháng đầu năm đạt hơn 41 nghìn tỷ đồng; công nghiệp, xuất khẩu và thu hút đầu tư tiếp tục duy trì đà tăng trưởng cao. Nhưng tăng trưởng càng lớn thì áp lực chuyển đổi mô hình phát triển càng rõ hơn.

Với Bắc Ninh lúc này, câu hỏi quan trọng có lẽ không còn là mở thêm bao nhiêu khu công nghiệp hay thu hút thêm bao nhiêu dự án. Điều đáng quan tâm hơn là doanh nghiệp và người lao động địa phương tham gia được đến đâu trong chuỗi giá trị công nghiệp đang tạo ra tại đây. Bởi trong giai đoạn tới, lợi thế cạnh tranh sẽ không còn nằm chủ yếu ở lao động giá rẻ hay mở rộng sản xuất bằng mọi giá, mà phụ thuộc nhiều hơn vào năng suất, công nghệ và năng lực của doanh nghiệp nội địa.

Cận cảnh hiện trạng đại công trường dự án sân bay Gia Bình ở Bắc Ninh

VOV.VN - Sau hơn 7 tháng triển khai thi công, hình hài đường cất hạ cánh, tháp không lưu ATC, nhà ga VIP sân bay bắt đầu được hiện rõ trên đại công trường dự án Cảng hàng không Gia Bình, tỉnh Bắc Ninh.