Trước áp lực sinh tồn khốc liệt, đâu là "phao cứu sinh" để các doanh nghiệp trụ vững, và họ cần phải thay đổi chiến lược như thế nào để vượt qua giai đoạn đầy thách thức này?

Bão giá vật liệu xây dựng, doanh nghiệp gồng mình bù lỗ

Tiếp đà tăng của năm 2025, trong quý 1 năm nay, giá vật liệu xây dựng tăng khoảng 30% so với cuối năm ngoái, gây áp lực lớn lên chi phí xây dựng. Các loại cát, đá, xi măng, nhựa đường tăng cao, đặc biệt cát xây dựng tăng gấp đôi ở một số khu vực.

Theo tính toán của các doanh nghiệp, trong tổng giá trị công trình, chi phí vật liệu đầu vào chiếm 60%, chi phí nhân công chiếm 20%. Do đó, các công trình xây dựng dân dụng và hạ tầng với giá trị khoảng 10 tỉ đồng thì có thể phải bù lỗ lên tới vài trăm triệu đồng.

Còn đối với các công trình thực hiện bằng nguồn vốn ngân sách Nhà nước, hợp đồng trọn gói, đơn giá cố định, giá cả thị trường của các loại vật liệu tăng cao khiến cho các doanh nghiệp xây dựng lỗ nặng. Một số doanh nghiệp đã giảm nhân công, hoạt động cầm chừng để chờ đợi giá vật liệu “hạ nhiệt” hoặc xin điều chỉnh kinh phí.

Ông Nguyễn Xuân Mạnh, Trưởng phòng kỹ thuật, Công ty TNHH xây dựng công trình Hoàng Hà cho biết: "Nguồn vật tư rất khan hiếm và đắt đỏ. Từ sắt thép, cát, đá, sỏi, nhân công gần như đều tăng gấp đôi hết. Lãnh đạo doanh nghiệp đã chấp nhận làm dù phải bù lỗ, mà bù lỗ rất nhiều. Xác định như vậy nên chúng tôi đã phải sắp xếp nguồn tài chính và tập kết vật tư trong nhiều ngày, nhiều tháng để đáp ứng đúng tiến độ. Đây là việc rất khó khăn và thiệt hại rất lớn đối với doanh nghiệp".

Không chỉ ngành xây dựng, chuyên gia tài chính Nguyễn Quang Huy, CEO Khoa Tài chính - Ngân hàng, Trường Đại học Nguyễn Trãi phân tích, đối với các ngành khác như cơ khí, dệt may, nhựa, chế biến hay sản xuất công nghiệp, chi phí nguyên vật liệu thường chiếm tỷ trọng lớn trong giá thành sản phẩm. Khi giá đầu vào tăng mạnh, trong khi khả năng điều chỉnh giá bán còn hạn chế, biên lợi nhuận của doanh nghiệp sẽ bị thu hẹp đáng kể. Không ít doanh nghiệp dù vẫn duy trì đơn hàng nhưng hiệu quả kinh doanh và dòng tiền đã chịu áp lực lớn hơn trước.

"Điều đáng lưu ý là rủi ro hiện nay không chỉ nằm ở mức giá cao, mà nằm ở sự biến động khó lường của thị trường nguyên liệu. Điều này khiến doanh nghiệp gặp khó trong việc xây dựng kế hoạch sản xuất, kiểm soát giá vốn, dự báo lợi nhuận và quản trị tồn kho. Trong bối cảnh đó, những doanh nghiệp có năng lực quản trị tốt, chủ động chuỗi cung ứng và kiểm soát hiệu suất hiệu quả sẽ có lợi thế rõ rệt hơn" - ông Nguyễn Quang Huy cho biết.

Từ ứng phó ngắn hạn sang thích ứng dài hạn

Thực tế, trước những biến động về giá nguyên vật liệu, Chính phủ đã có nhiều động thái kịp thời nhằm hỗ trợ các doanh nghiệp như chia sẻ của TS. Nguyễn Quốc Việt là Phó Viện trưởng Viện Nghiên cứu Kinh tế và Chính sách (VEPR): "Chính phủ cũng đã điều hành linh hoạt để có những bước đột phá trong các chính sách của mình. Ví dụ như những chính sách làm giảm chi phí nguyên vật liệu, nhất là xăng dầu trong bối cảnh khi mà diễn biến tình hình chuỗi cung ứng xăng dầu trên thế giới bị ảnh hưởng nghiêm trọng, để kìm nén tác động tiêu cực của tăng giá xăng dầu vào các chi phí.

Một việc tôi cho rằng chính phủ cũng đã làm khá tốt là hỗ trợ doanh nghiệp trong việc giảm các chi phí tuân thủ thông qua việc quyết liệt với 8 nghị quyết để giảm các thủ tục hành chính, các điều kiện kinh doanh và yêu cầu của chính phủ là những nghị quyết này phải có thực thi ngay, ngay lập tức có thể làm giảm các chi phí liên quan đến các hoạt động của các doanh nghiệp".

Trước bối cảnh hiện nay, PGS.TS Nguyễn Thường Lạng, Viện Thương mại và Kinh tế Quốc tế cho rằng, bên cạnh hỗ trợ của các cơ quan chức năng, bản thân các doanh nghiệp cũng cần chủ động ứng phó: "Để doanh nghiệp có thể vượt qua, đầu tiên là sự liên kết giữa các doanh nghiệp với nhau trong một chuỗi. Doanh nghiệp nào thuận lợi có điều kiện nên hỗ trợ doanh nghiệp khác. Mạng lưới doanh nghiệp hỗ trợ nhau. Thứ hai, những doanh nghiệp mà khó thì cần có kiến nghị để có thể là hỗ trợ về tài khóa, về thuế, về lãi suất.

Thứ ba là nên xây dựng chuỗi cung ứng ở trong nước nội địa để làm sao cho khuyến khích hình thành các chuỗi cung ứng giá thấp chẳng hạn. Và phải có biện pháp đối với doanh nghiệp, tối ưu hóa cơ cấu, tiết kiệm chi phí quản lý, tiết kiệm chi phí năng lượng, phải chuyển đổi mô hình từ việc sử dụng quá nhiều người lao động, tinh giảm bộ máy, tiết kiệm chi phí quản lý".

Đồng quan điểm, theo chuyên gia tài chính Nguyễn Quang Huy, các doanh nghiệp cần chuyển từ tư duy ứng phó ngắn hạn sang nâng cao năng lực thích ứng dài hạn. Trọng tâm đầu tiên là quản trị dòng tiền, tối ưu tồn kho và kiểm soát chặt chi phí vận hành nhằm bảo đảm thanh khoản ổn định.

Theo chuyên gia Nguyễn Quang Huy: "Doanh nghiệp cần đẩy mạnh chuyển đổi số trong quản trị sản xuất, logistics và chuỗi cung ứng để nâng cao khả năng dự báo, tối ưu vận hành và giảm chi phí trung gian. Việc ứng dụng công nghệ vào kiểm soát định mức tiêu hao nguyên vật liệu, quản trị dữ liệu sản xuất hay tự động hóa quy trình sẽ giúp doanh nghiệp nâng cao hiệu quả sử dụng đầu vào trong bối cảnh chi phí ngày càng gia tăng.

Một giải pháp quan trọng khác là thúc đẩy chuyển đổi xanh, tiết kiệm năng lượng và tối ưu quy trình sản xuất. Trong dài hạn, doanh nghiệp nào giảm được mức tiêu hao nguyên vật liệu trên mỗi đơn vị sản phẩm sẽ tạo ra lợi thế cạnh tranh rất lớn, đặc biệt khi các tiêu chuẩn môi trường và phát triển bền vững ngày càng được thị trường quốc tế coi trọng".

Ngoài ra, cũng theo ông Huy, doanh nghiệp cũng cần nâng cao tỷ lệ nội địa hóa, đa dạng hóa nguồn cung và nghiên cứu nguyên liệu thay thế nhằm giảm phụ thuộc vào một thị trường hoặc một nhóm nhà cung cấp nhất định. Đây được xem là giải pháp quan trọng để tăng tính chủ động và hạn chế rủi ro đứt gãy chuỗi cung ứng.

Trong bối cảnh mới, thách thức về giá nguyên vật liệu cũng là cơ hội để doanh nghiệp tái cấu trúc theo hướng hiện đại, bền vững và hiệu quả hơn. Doanh nghiệp nào thích ứng nhanh, kiểm soát tốt chi phí, đầu tư công nghệ và chủ động chuỗi cung ứng sẽ có nhiều cơ hội nâng cao năng lực cạnh tranh trong giai đoạn tới.

Giá vật liệu tăng, lao động “nhảy việc”, doanh nghiệp xây dựng khó giữ tiến độ

VOV.VN - Nền kinh tế Việt Nam trong quý I/2026 tiếp tục duy trì đà tăng trưởng tích cực với nhiều tín hiệu phục hồi rõ nét từ sản xuất công nghiệp và đầu tư công. Tuy nhiên, áp lực từ chi phí đầu vào, thị trường lao động và dòng vốn vẫn đang tác động đáng kể đến hoạt động của doanh nghiệp xây dựng.