Lấy dữ liệu hóa đơn điện tử làm trung tâm để so sánh, đối chiếu

Trong bối cảnh toàn cầu hóa và hội nhập kinh tế quốc tế ngày càng sâu rộng, nền kinh tế Việt Nam đang có những bước phát triển mạnh mẽ. Sự bùng nổ của công nghệ số, thương mại điện tử, kinh tế nền tảng và các mô hình kinh doanh mới đang làm thay đổi sâu sắc phương thức sản xuất, kinh doanh và tiêu dùng của xã hội.

Song song với đó, hệ thống thanh toán cũng có nhiều thay đổi căn bản. Các phương thức thanh toán không dùng tiền mặt phát triển mạnh, dòng tiền trong nền kinh tế được luân chuyển thông qua hệ thống ngân hàng, trung gian thanh toán, ví điện tử, cổng thanh toán trực tuyến và nhiều nền tảng công nghệ khác.

Ông Đặng Ngọc Minh, Phó Cục trưởng Cục Thuế cho biết, thực tế hiện nay nhiều hoạt động kinh doanh được thực hiện hoàn toàn trên môi trường số, giao dịch phát sinh nhanh, quy mô lớn và có tính xuyên biên giới. Vì vậy, nếu chỉ dựa vào phương thức quản lý truyền thống chủ yếu dựa trên kê khai thuế, hồ sơ kế toán và công tác hậu kiểm thì trong một số trường hợp chưa phản ánh đầy đủ bản chất của các giao dịch kinh tế.

Theo ông Minh, việc nghiên cứu và từng bước triển khai phương thức quản lý thuế dựa trên phân tích dòng tiền đang trở thành xu hướng tất yếu. Thời gian qua, ngành thuế đã triển khai nhiều giải pháp hiện đại hóa công tác quản lý, trong đó việc áp dụng hóa đơn điện tử đã tạo ra nguồn dữ liệu rất lớn về các giao dịch kinh tế trong toàn bộ nền kinh tế.

Tuy nhiên, dù nguồn dữ liệu này cơ bản đáp ứng cho công tác quản lý nếu người nộp thuế tuân thủ đúng quy định, thực tế vẫn còn nhiều tổ chức, cá nhân phát sinh giao dịch thường xuyên, giá trị lớn thông qua tài khoản ngân hàng, nền tảng số, trung gian thanh toán, đơn vị vận chuyển… nhưng không thực hiện qua hệ thống hóa đơn điện tử hoặc kê khai đầy đủ.

Thời gian tới, cơ quan thuế sẽ lấy dữ liệu hóa đơn điện tử làm trung tâm để so sánh, đối chiếu với các dòng tiền khác của người nộp thuế. Từ đó, xác định nghĩa vụ thuế thực tế phát sinh, phân tích rủi ro và thực hiện kiểm tra khi cần thiết.

“Vấn đề đặt ra là để quản lý hiệu quả thì dữ liệu dòng tiền phải đáp ứng điều kiện ‘Đúng - Đủ - Sạch - Sống’. Khi đó, dữ liệu mới là căn cứ vững chắc, điều kiện tiên quyết và công cụ hiệu quả cho công tác quản lý thuế”, ông Minh nhấn mạnh.

Cần phân loại rủi ro, tránh kiểm tra dàn trải

Trước xu hướng quản lý thuế theo dòng tiền, nhiều ý kiến cho rằng, điều quan trọng là phải phân loại đối tượng rủi ro rõ ràng thay vì áp dụng kiểm tra dàn trải với toàn bộ doanh nghiệp.

Ông Lê Văn Tuấn, Giám đốc Công ty TNHH Kế toán Thuế Keytas cho biết, dòng tiền tài khoản là dữ liệu minh bạch và dễ dàng thu thập từ ngân hàng. Khi có dấu hiệu trốn thuế, cơ quan thuế có quyền yêu cầu ngân hàng hoặc chủ doanh nghiệp, hộ kinh doanh sao kê tài khoản để xác minh, đối chiếu dòng tiền, từ đó phát hiện các khoản chưa thực hiện đầy đủ nghĩa vụ thuế.

Theo ông Tuấn, cơ quan thuế hiện có đầy đủ công cụ và dữ liệu để phân loại người nộp thuế theo từng nhóm: nhóm có rủi ro cao về thuế và nhóm tuân thủ tốt chính sách thuế.

“Các hành vi trốn thuế rất dễ để lại dấu hiệu nhận biết, đặc biệt trong thời đại công nghệ số khi việc phát hiện vi phạm trở nên dễ dàng hơn bao giờ hết”, ông Lê Văn Tuấn nhấn mạnh.

Cục Thuế nêu rõ 4 nhóm đối tượng bị tạm hoãn xuất cảnh do nợ thuế

VOV.VN - Phó Cục trưởng Cục Thuế, ông Mai Sơn cho biết thời gian gần đây có tình trạng người nộp thuế bị tạm hoãn xuất cảnh do nợ thuế với số tiền nhỏ, từ đó đặt ra nhiều băn khoăn về tính phù hợp của biện pháp quản lý này.

Cùng quan điểm, bà Lê Thị Yến, Giám đốc Công ty TNHH Tư vấn thuế Hà Nội cho rằng, quản lý thuế qua dòng tiền là xu hướng tất yếu trong bối cảnh chuyển đổi số. Tuy nhiên, để chính sách đi vào đời sống, điều quan trọng không chỉ là cơ quan thuế có thêm dữ liệu, mà là dữ liệu đó phải được phân loại, diễn giải và sử dụng đúng. Bởi không phải mọi dòng tiền đi vào tài khoản đều là doanh thu chịu thuế. Thực tế có nhiều khoản như tiền vay, tiền góp vốn, tiền thu hộ, chi hộ, hoàn tiền, chuyển khoản nội bộ, đặt cọc hoặc ký quỹ. Nếu không có hướng dẫn rõ ràng, hộ kinh doanh và doanh nghiệp nhỏ rất dễ có tâm lý lo ngại rằng cứ có tiền vào tài khoản là bị tính thuế.

“Cần tiếp cận chính sách này theo tinh thần hỗ trợ và chuyển đổi, không phải chỉ là kiểm soát và xử phạt. Nhà nước cần có lộ trình, phân loại đối tượng, hỗ trợ công cụ kê khai đơn giản, chi phí thấp, đồng thời áp dụng quản lý rủi ro thay vì kiểm tra đại trà. Nhóm tuân thủ tốt cần được giảm phiền hà; nhóm có rủi ro cao mới cần kiểm tra sâu”, bà Yến nói.

Theo các chuyên gia, nếu triển khai đúng cách, quản lý thuế qua dòng tiền không chỉ giúp Nhà nước thu đúng, thu đủ mà còn góp phần nâng cao tính minh bạch của doanh nghiệp, giúp doanh nghiệp dễ tiếp cận vốn và phát triển bền vững hơn. Ngược lại, nếu triển khai quá nhanh, thiếu hướng dẫn và thiếu phân loại, chính sách tốt có thể tạo cú sốc tuân thủ đối với khu vực hộ kinh doanh và doanh nghiệp nhỏ.

Về phía doanh nghiệp và hộ kinh doanh, đây cũng là thời điểm phải thay đổi tư duy quản lý. Không thể tiếp tục vận hành bằng cảm tính, bằng sổ tay rời rạc hoặc sử dụng lẫn lộn tài khoản cá nhân với tài khoản kinh doanh.

Để triển khai hiệu quả quản lý thuế theo dòng tiền, lãnh đạo Cục Thuế cho biết, cần có sự phối hợp, chia sẻ dữ liệu giữa các cơ quan và đơn vị như Ngân hàng Nhà nước Việt Nam, các ngân hàng thương mại, trung gian thanh toán, đơn vị vận chuyển…

Theo ông Đặng Ngọc Minh, cơ chế phối hợp và chia sẻ dữ liệu cần được quy định rõ ràng, thực hiện thường xuyên, tự động và theo thời gian thực. Khi đó, dữ liệu hóa đơn cùng thông tin dòng tiền từ nhiều nguồn sẽ tạo nên hệ sinh thái dữ liệu về dòng tiền của người nộp thuế hoặc nhóm người nộp thuế.

“Việc này không chỉ giúp phát hiện sớm rủi ro, xác định đúng nghĩa vụ thuế thực tế phát sinh để chống thất thu ngân sách, mà còn góp phần nâng cao tính minh bạch của nền kinh tế, tạo môi trường kinh doanh công bằng, lành mạnh”, ông Minh nhấn mạnh.