Hàng trăm nghìn DN “sống trên giấy”: Gỡ nút thắt để doanh nghiệp được “khai tử”

Từ những vướng mắc về thủ tục và chi phí phát sinh khi doanh nghiệp ngừng hoạt động nhưng chưa thể hoàn tất giải thể được đề cập ở bài trước, câu chuyện đặt ra ở góc độ quản lý là làm thế nào để doanh nghiệp có thể rời thị trường đúng quy định, trong khi cơ quan quản lý vẫn bảo đảm kỷ luật thuế.

“Khai sinh” thuận lợi, “khai tử” cũng phải thông thoáng

Theo luật sư Trương Thanh Đức, Giám đốc Công ty Luật ANVI, quyền tự do kinh doanh của doanh nghiệp gồm ba giai đoạn: thành lập, hoạt động và chấm dứt hoạt động. Tuy nhiên, trong khi thủ tục thành lập doanh nghiệp đã được cải cách theo hướng đơn giản hóa, khâu chấm dứt hoạt động vẫn còn nhiều vướng mắc.

“Không phải doanh nghiệp không có ý thức chấp hành pháp luật mà nhiều trường hợp thực tế là không thể hoàn tất thủ tục. Vì vậy, thực tế có nhiều doanh nghiệp đã ngừng hoạt động nhưng vẫn tồn tại trên giấy tờ 5 năm, 10 năm, thậm chí lâu hơn”, luật sư Trương Thanh Đức nói.

Theo ông, việc kéo dài thời gian chấm dứt hoạt động khiến thuế, tiền chậm nộp và các nghĩa vụ tài chính tiếp tục phát sinh. Càng để lâu, doanh nghiệp càng có nguy cơ thiếu hồ sơ, giấy tờ, trong khi việc xử lý trở nên phức tạp hơn.

Từ thực tế đó, luật sư Trương Thanh Đức cho rằng cần có giải pháp mang tính đột phá đối với những doanh nghiệp đã ngừng hoạt động trên thực tế trong nhiều năm nhưng không thể hoàn tất thủ tục pháp lý.

“Có thể nghiên cứu chính sách xử lý riêng đối với các doanh nghiệp đã ngừng hoạt động 5 năm, 10 năm để giải quyết dứt điểm các nghĩa vụ tồn đọng. Tuy nhiên, cần phân biệt những trường hợp gặp vướng mắc khách quan với các doanh nghiệp cố tình vi phạm pháp luật, gian lận hoặc trốn thuế”, ông Đức đề xuất.

Về lâu dài, ông cho rằng thủ tục chấm dứt hoạt động doanh nghiệp cần được sửa đổi theo hướng đơn giản và khả thi hơn, tương xứng với những cải cách đã thực hiện đối với thủ tục thành lập doanh nghiệp.

Quản lý theo rủi ro để giảm chi phí tuân thủ

Từ câu chuyện thủ tục giải thể, ông Nguyễn Quang Huy, CEO Khoa Tài chính Ngân hàng, Đại học Nguyễn Trãi, cho rằng một nền kinh tế năng động không chỉ cần một “cánh cửa vào” thuận lợi mà cũng cần một “lối ra” minh bạch, có trật tự.

“Trong một nền kinh tế năng động, doanh nghiệp không chỉ cần một ‘cánh cửa vào’ thuận lợi mà cũng cần một ‘lối ra’ minh bạch, có trật tự”, ông Huy nhận định.

Theo ông, đóng mã số thuế vẫn phải được kiểm soát chặt vì đây là bước xác nhận doanh nghiệp đã hoàn thành các nghĩa vụ về thuế, hóa đơn và trách nhiệm liên quan. Tuy nhiên, kiểm soát chặt không có nghĩa là áp dụng cùng một quy trình cho mọi doanh nghiệp.

“Điều quan trọng là kiểm soát đúng đối tượng, đúng mức độ rủi ro và có thời hạn xử lý rõ ràng”, ông Huy nói.

Một hướng cải cách được vị chuyên gia đề xuất là tăng cường quản lý thuế dựa trên rủi ro. Doanh nghiệp có lịch sử tuân thủ tốt, không còn nghĩa vụ tài chính và không có dấu hiệu bất thường có thể được xử lý theo quy trình đơn giản.

Ngược lại, những trường hợp có dấu hiệu rủi ro cần được kiểm tra đầy đủ. Theo ông Huy, cách làm này vừa bảo đảm kỷ cương, vừa tránh sử dụng nguồn lực quản lý cho những hồ sơ ít rủi ro.

Song song với đó, hệ thống điện tử liên thông giữa đăng ký kinh doanh, thuế và các cơ quan liên quan cần được hoàn thiện. Doanh nghiệp phải biết hồ sơ đang ở đâu, còn thiếu gì, ai xử lý và thời hạn hoàn thành thế nào.

“Khi mỗi yêu cầu đều rõ căn cứ và có điểm kết thúc, chi phí tuân thủ sẽ giảm đáng kể”, ông Huy nhận định.

Theo ông, doanh nghiệp cũng cần chủ động ngay từ thời điểm quyết định ngừng kinh doanh, thay vì chờ đến khi muốn giải thể mới rà soát tình trạng thuế, hóa đơn, công nợ và sổ sách.

“Một môi trường kinh doanh tốt không chỉ khuyến khích doanh nghiệp bước vào thị trường, mà còn tạo điều kiện để họ rút lui một cách có trách nhiệm khi cần thiết”, ông Huy nói.

Cơ quan thuế: Hoàn thành nghĩa vụ, chấm dứt mã số thuế trong 3 ngày

Những đề xuất về cải cách thủ tục và quản lý theo rủi ro đang được đặt ra trong bối cảnh ngành thuế đã triển khai chiến dịch “Làm sạch mã số thuế” từ tháng 7, nhằm rà soát, chuẩn hóa dữ liệu, hoàn tất tình trạng pháp lý của doanh nghiệp đã chấm dứt hoạt động và hỗ trợ những doanh nghiệp có nhu cầu trở lại sản xuất, kinh doanh.

Bà Nguyễn Thị Thu, Trưởng ban Nghiệp vụ thuế, Cục Thuế, cho biết trong 8 tháng năm 2026, khoảng 95.000 mã số thuế đã được làm sạch, trên 3.000 mã số thuế được khôi phục.

Trong quá trình hướng dẫn, hỗ trợ người nộp thuế làm thủ tục, cơ quan thuế đồng thời rà soát, phát hiện các trường hợp lợi dụng pháp nhân doanh nghiệp để mua - bán hóa đơn bất hợp pháp hoặc trốn thuế. Từ đó, áp dụng biện pháp xử lý nghiêm.

Gần 95.000 doanh nghiệp/tổ chức chấm dứt mã số thuế: Cục Thuế nói gì?

VOV.VN - Trong 8 tháng, ngành Thuế xử lý 94.991 hồ sơ chấm dứt mã số thuế, nhưng gần 72.000 hồ sơ đã nộp từ các năm trước. Trong khi đó, số doanh nghiệp được cấp mới mã số thuế đạt 156.478, cao gấp 6,8 lần số đề nghị chấm dứt.

“Từ nay đến cuối năm, ngành thuế đã bố trí đầy đủ nguồn lực để hỗ trợ người nộp thuế. Mục tiêu đặt ra là khi người nộp thuế đã có hồ sơ đến cơ quan thuế, đã hoàn thành các nghĩa vụ với ngân sách nhà nước thì thời gian giải quyết chấm dứt hiệu lực mã số thuế chỉ trong vòng 3 ngày làm việc. Chúng tôi cũng đặt ra các mục tiêu cụ thể cho từng công chức thuế trong hỗ trợ người nộp thuế”, bà Thu nhấn mạnh.

Bà Thu lưu ý, khi tiến hành thủ tục chấm dứt hiệu lực mã số thuế hay khôi phục hoạt động, doanh nghiệp vẫn phải hoàn thành đầy đủ nghĩa vụ tài chính với ngân sách nhà nước theo đúng quy định. Điều này bảo đảm tính công bằng giữa người nộp thuế đã chấp hành và người nộp thuế đang hoạt động.

Cơ quan thuế đã ghi nhận, tổng hợp đầy đủ vướng mắc thực tế phát sinh liên quan đến nghĩa vụ kê khai tồn đọng cũng như các khoản nợ thuế của các doanh nghiệp đã bỏ địa chỉ kinh doanh từ lâu.

“Hiện nay, chúng tôi tích cực tổng hợp và đề xuất các giải pháp tháo gỡ trình các cấp có thẩm quyền xem xét. Mục tiêu là tạo cơ chế linh hoạt, thuận lợi nhất để doanh nghiệp hoàn thành nghĩa vụ, chính thức khép lại hoặc yên tâm quay trở lại hoạt động kinh doanh”, Trưởng ban Nghiệp vụ thuế nói.

Với gần 620.000 doanh nghiệp, tổ chức đang nằm trong diện rà soát, bài toán đặt ra không đơn thuần là “đóng” thêm hàng trăm nghìn mã số thuế. Quan trọng hơn là xây dựng một quy trình vừa bảo đảm kỷ luật thuế, vừa giúp những doanh nghiệp thực sự rời thị trường có thể kết thúc vòng đời pháp lý nhanh, rõ ràng và ít chi phí hơn.

Đây cũng là một phần của cải thiện môi trường kinh doanh: doanh nghiệp không chỉ cần thuận lợi khi gia nhập thị trường mà còn phải có một cơ chế minh bạch, khả thi khi buộc phải rời thị trường.

Bài viết cùng loạt bài:

Bài 1: Hàng trăm nghìn DN "sống trên giấy": Càng để lâu, chi phí giải thể càng lớn

Bài 2: Hàng trăm nghìn DN “sống trên giấy”: Gỡ nút thắt để doanh nghiệp được “khai tử”