Hợp nhất hai luật, quy trách nhiệm với dự án đầu tư công kém hiệu quả

Thống nhất quản lý nguồn lực ngân sách, giảm chi phí tuân thủ

Bộ trưởng Bộ Tài chính Ngô Văn Tuấn, thừa ủy quyền của Thủ tướng Chính phủ, trình bày Tờ trình về định hướng xây dựng dự án Luật Ngân sách nhà nước (hợp nhất).

Theo Chính phủ, việc xây dựng dự án Luật được triển khai thực hiện Kết luận số 18-KL/TW của Ban Chấp hành Trung ương Đảng, trên cơ sở rà soát những vướng mắc trong quản lý đầu tư công và ngân sách nhà nước. Dự án Luật dự kiến hợp nhất Luật Ngân sách nhà nước và Luật Đầu tư công hiện hành, nhằm tạo cơ chế quản lý tài chính công đồng bộ, thống nhất.

Chính phủ cho biết, Luật Ngân sách nhà nước năm 2025 và Luật Đầu tư công năm 2024, được sửa đổi, bổ sung năm 2025, đã có nhiều điều chỉnh quan trọng, thể chế hóa các nghị quyết, kết luận của Đảng, đẩy mạnh phân cấp, phân quyền, đáp ứng yêu cầu tổ chức chính quyền địa phương 2 cấp và tháo gỡ nhiều điểm nghẽn trong đầu tư công.

Tuy nhiên, việc cùng tồn tại hai luật vẫn phát sinh những bất cập, nhất là sự giao thoa về thẩm quyền, hồ sơ, trình tự, thời hạn giữa lập dự toán ngân sách và kế hoạch đầu tư công. Một số quy định về phân bổ, giao dự toán, kế hoạch vốn, chuyển nguồn và thời hạn chuyển nguồn chưa thống nhất; việc gắn kết giữa Kế hoạch tài chính 5 năm và Kế hoạch đầu tư công trung hạn chưa chặt chẽ.

Vì vậy, Chính phủ cho rằng việc hợp nhất hai luật là cần thiết, qua đó giảm trình tự, thủ tục, thời gian và chi phí tuân thủ, đồng thời nâng cao hiệu quả huy động, quản lý và sử dụng nguồn lực ngân sách, phục vụ mục tiêu tăng trưởng.

Dự thảo Luật được xây dựng theo quan điểm kế thừa tối đa các quy định còn phù hợp của hai luật hiện hành, đồng thời tinh giản để phù hợp với yêu cầu hợp nhất. Dự thảo dự kiến gồm 10 chương, 102 điều, trong đó các quy định về đầu tư công được lồng ghép vào các chương, điều tương ứng; nội dung đặc thù về chương trình, nhiệm vụ, dự án đầu tư công được bố trí thành một chương riêng.

Một định hướng quan trọng là hợp nhất Kế hoạch tài chính 5 năm và dự toán ngân sách nhà nước với Kế hoạch đầu tư công. Theo đó, Kế hoạch đầu tư công trung hạn được hợp nhất vào Kế hoạch tài chính 5 năm; kế hoạch đầu tư công hằng năm được hợp nhất vào dự toán ngân sách hằng năm; đồng thời thống nhất nguyên tắc, tiêu chí, định mức chi cho cả chi thường xuyên và chi đầu tư.

Dự thảo cũng đồng bộ quyền hạn, trách nhiệm của Quốc hội, Chính phủ, Thủ tướng Chính phủ, các bộ, ngành, HĐND và UBND các cấp trong toàn bộ quá trình đầu tư, từ lập, thẩm định, quyết định, phân bổ vốn đến tổ chức thực hiện, quản lý, sử dụng và đánh giá hiệu quả sau đầu tư.

Đáng chú ý, Chính phủ đề xuất giao Chính phủ quy định chi tiết nhiều nội dung để tăng tính chủ động, linh hoạt trong điều hành, như tiêu chí phân loại dự án nhóm A, B, C; trình tự, thủ tục quyết định chủ trương và quyết định đầu tư; gia hạn thời gian bố trí vốn; theo dõi, kiểm tra, đánh giá dự án và hệ thống thông tin, cơ sở dữ liệu về đầu tư công.

Bên cạnh đó, dự thảo sửa đổi một số quy định về quản lý ngân sách, trong đó có phân bổ, sử dụng số tăng thu; sử dụng dự phòng, dự trữ tài chính và nguồn tăng thu để ứng phó, khắc phục tình trạng khẩn cấp vì lợi ích quốc gia; thu hẹp phạm vi chuyển nguồn và đơn giản hóa quy trình, thủ tục, giảm số lượng báo cáo.

Chính phủ đề nghị Quốc hội cho ý kiến về các định hướng này để tiếp tục hoàn thiện dự án Luật Ngân sách nhà nước (hợp nhất), trình Quốc hội xem xét, thông qua tại Kỳ họp thứ 2.

“Địa phương quyết, địa phương làm, địa phương chịu trách nhiệm”

Ông Nguyễn Hữu Toàn, Phó Chủ nhiệm Ủy ban Kinh tế và Tài chính của Quốc hội, trình bày báo cáo ý kiến, Ủy ban Kinh tế và Tài chính cơ bản tán thành sự cần thiết xây dựng Luật Ngân sách nhà nước (hợp nhất), cho rằng việc hợp nhất hai luật cần được đặt trong tổng thể đổi mới cơ chế quản lý ngân sách nhà nước và đầu tư công, thực sự khắc phục tình trạng giao thoa, bất cập, chồng chéo, đồng thời thống nhất quy trình lập dự toán, phân bổ, thực hiện và quyết toán ngân sách gắn với đầu tư công.

Dự thảo cần tiếp tục đẩy mạnh phân cấp, phân quyền, gắn với phân định rõ thẩm quyền và trách nhiệm theo nguyên tắc “địa phương quyết, địa phương làm, địa phương chịu trách nhiệm”, bảo đảm nguồn lực được phân cấp tương xứng với nhiệm vụ.

Một nội dung được Ủy ban Kinh tế và Tài chính cơ bản nhất trí là tích hợp kế hoạch đầu tư công 5 năm vào kế hoạch tài chính 5 năm; thống nhất quy trình phân bổ, giao dự toán chi ngân sách với giao kế hoạch đầu tư công hằng năm. Cơ quan thẩm tra cũng đồng tình chủ trương Ủy ban Thường vụ Quốc hội ban hành một nghị quyết chung về tiêu chí, định mức phân bổ ngân sách, đồng bộ giữa chi đầu tư phát triển và chi thường xuyên.

Về phân cấp, đa số ý kiến đồng tình giao UBND cấp tỉnh quyết định chuyển nguồn chi đầu tư công đối với các dự án sử dụng vốn ngân sách Trung ương. Theo Ủy ban, cơ chế này sẽ tăng tính chủ động, linh hoạt trong điều hành, góp phần nâng tỷ lệ giải ngân và hiệu quả sử dụng vốn. Tuy nhiên, cần quy định rõ điều kiện, phạm vi, trách nhiệm của UBND và cơ chế báo cáo, giám sát của HĐND để bảo đảm công khai, minh bạch.

Đáng chú ý, Ủy ban Kinh tế và Tài chính nhấn mạnh cơ chế kiểm soát, đánh giá hiệu quả đầu tư công là nội dung mới quan trọng. Cơ quan thẩm tra đề nghị dự thảo bổ sung hệ thống tiêu chí đánh giá hiệu quả kinh tế - xã hội; làm rõ trách nhiệm của cơ quan quyết định đầu tư, chủ đầu tư; thực hiện đánh giá sau khi dự án hoàn thành, đưa vào khai thác và công khai kết quả. Đồng thời, cần xác định trách nhiệm đối với những dự án không đạt mục tiêu hoặc có hiệu quả thấp.

Với số tăng thu trong quá trình chấp hành ngân sách, đa số ý kiến thống nhất tăng quyền chủ động cho Chính phủ và UBND các cấp. Tuy nhiên, chỉ được sử dụng khi xác định chắc chắn nguồn tăng thu, tiết kiệm chi, tránh ứng trước dự toán và phải ưu tiên đầy đủ các nhiệm vụ chi, góp phần giảm bội chi.

Đặc biệt, Ủy ban đề nghị thu hẹp phạm vi chuyển nguồn ngân sách nhà nước, trong bối cảnh số chi chuyển nguồn những năm qua lớn và có xu hướng tăng. Việc này nhằm tăng kỷ luật, kỷ cương tài chính, nâng tính minh bạch của số liệu thu, chi, bội chi và nhu cầu vay, đồng thời sử dụng ngân sách tiết kiệm, hiệu quả hơn.

Ủy ban Kinh tế và Tài chính đề nghị Quốc hội tập trung thảo luận về tính khả thi của dự thảo trong mô hình chính quyền địa phương 2 cấp, cơ chế bảo đảm an toàn tài chính, sử dụng nguồn tăng thu, dự phòng, chuyển nguồn, điều chỉnh dự toán và đặc biệt là các giải pháp nâng cao hiệu quả sử dụng nguồn lực công.

Thu ngân sách nhà nước vượt 1,1 triệu tỷ đồng sau 4 tháng

VOV.VN - Thu ngân sách Nhà nước 4 tháng đầu năm 2026 ước tăng 15,2% so với cùng kỳ năm trước. Chi ngân sách Nhà nước ước tăng 11,6%, đảm bảo các nhu cầu phát triển kinh tế - xã hội, quốc phòng, an ninh, quản lý Nhà nước, thanh toán các khoản nợ đến hạn cũng như chi trả kịp thời cho các đối tượng theo quy định.