Hài hòa lợi ích, rủi ro chia sẻ

Mối liên kết giữa HTX và doanh nghiệp là mối quan hệ cộng sinh mang lại lợi ích cho các bên tham gia. Thông qua liên kết, doanh nghiệp bảo đảm nguồn nguyên liệu ổn định, giảm chi phí vận hành, phía HTX cũng mở rộng hoạt động sản xuất kinh doanh và lợi ích cho các thành viên. Mối quan hệ này không chỉ mang lại giá trị kinh tế mà còn tạo nền tảng vững chắc cho sự phát triển dài hạn của hai bên trong chuỗi giá trị.

Tuy nhiên, ông Phùng Quốc Lượng, Giám đốc Hợp tác xã Dịch vụ kinh doanh Đồng Thái (xã Vật Lại, TP Hà Nội) cho biết, gần đây nhiều HTX không mặn mà khi liên kết với doanh nghiệp thu mua do bị ép giá.

“Việc HTX bị doanh nghiệp ép giá thu mua thấp hơn giá thị trường là nguyên nhân chính khiến liên kết gữa 2 bên thiếu bền vững. Đơn cử như HTX của chúng tôi, cách đây vài năm khi đưa sản phẩm OCOP 4 sao là khoai lang Đồng Thái của HTX vào siêu thị, ban đầu thì việc thanh toán diễn ra theo đúng thỏa thuận trên hợp đồng, tức là 10 ngày thanh toán 1 lần. Nhưng một thời gian sau, siêu thị viện nhiều lý do khác nhau để chậm thanh toán cho HTX, nhiều khi còn gây khó khăn khi thanh toán, dẫn đến cả tháng mới thanh toán được 1 lần, nên chúng tôi rất e ngại, không muốn hợp tác liên kết”, ông Lượng chia sẻ.

Ông Lượng cũng cho biết thêm, HTX là mô hình kinh tế do nhiều thành viên cùng nhau vận hành, vốn chủ sở hữu nhỏ, lại không có tài sản thế chấp nên rất khó vay vốn ngân hàng. Vì vậy, việc bán hàng xong rất cần phải được thu hồi vốn lại, trả cho các thành viên lấy đó làm nguồn lực để quay vòng đầu tư sản xuất.

“Các điều khoản trên hợp đồng liên kết giữa HTX và doanh nghiệp thu mua thiếu tính ràng buộc pháp lý, nhiều khi sản phẩm của chúng tôi đáp ứng đầy đủ các tiêu chuẩn nhưng khi mang đến siêu thị, họ lại lấy nhiều lý do khác nhau để ép giá hoặc không thu mua hoặc chỉ thu mua một phần. Nếu doanh nghiệp không thu mua hết, chúng tôi lại phải mất công mang về, những tổn thất chi phí đó các thành viên của HTX lại phải chia nhau ra chịu. Nếu doanh nghiệp thực hiện đúng cam kết trên hợp đồng, nhất là các điều khoản và thời gian thanh toán thì HTX sẵn sàng phối hợp để tạo ra những sản phẩm chất lượng nhất”, ông Lượng cho hay. 

Thực tế cho thấy, giá cả thị trường thường biến động, khó đoán định. Khi giá tăng cao, dẫn đến một số bên (HTX, doanh nghiệp) muốn điều chỉnh các cam kết trong hợp đồng. Ngược lại, khi giá thấp, HTX và doanh nghiệp đều chịu rủi ro, nếu không có cơ chế chia sẻ rủi ro rõ ràng, liên kết rất dễ đứt gãy, 2 bên thiếu niềm tin vào nhau.

Bà Vũ Thị Lệ Thủy, Giám đốc HTX 3T nông sản Cao Phong (Phú Thọ) cho rằng, điều mà HTX mong muốn không chỉ là hợp đồng tiêu thụ, mà là 1 cơ chế hợp tác dài hạn, ổn định và cam kết 2 chiều.

“Hợp đồng liên kết cần có thời hạn đủ dài để 2 bên yên tâm đầu tư, nâng cấp vùng nguyên liệu, công nghệ và tiêu chuẩn chất lượng. Đồng thời, cần có các điều khoản rõ ràng để xử lý khi thị trường biến động mạnh, tránh tình trạng đơn phương chấm dứt hợp tác. Khi giá thị trường giảm sâu hoặc xảy ra yếu tố bất khả kháng, cần có thỏa thuận về mức chia sẻ thiệt hại giữa các bên, thay vì để 1 bên gánh chịu toàn bộ rủi ro. Ngược lại, khi thị trường thuận lợi, lợi ích cũng cần được phân bổ hợp lý. Chỉ khi rủi ro và lợi ích được chia sẻ công bằng, liên kết mới bền vững. Ngoài ra, cần có sự đồng hành của cơ quan quản lý trong việc hướng dẫn khung hợp đồng mẫu, cơ chế hòa giải nhanh khi có tranh chấp, cũng như khuyến khích các mô hình liên kết dài hạn thông qua chính sách phù hợp”, bà Lệ Thủy nói.

“Chìa khóa” tạo sự liên kết bền vững

Tuy nhiên, cũng phải nói rằng, để có cơ chế hợp tác liên kết dài hạn và chặt chẽ giữa HTX với doanh nghiệp thu mua thì về phía HTX cũng phải có những cam kết rõ ràng về việc tuân thủ tiêu chuẩn sản phẩm, bảo đảm chất lượng ổn định, giao hàng đúng tiến độ. Sự liên kết dài hạn muốn bền vững lâu dài, cần chuyển từ quan hệ mua – bán sang cùng nhau đồng hành; từ bao tiêu sản phẩm sang cùng đầu tư và phát triển; từ hợp tác mùa vụ sang hợp tác chiến lược.

Theo ông Phạm Kim Tiến, Giám đốc HTX Nông nghiệp Sen Quê Bác (Nghệ An), khi nói đến việc kết nối giữa HTX và doanh nghiệp, điều quan trọng không phải là doanh nghiệp có sẵn sàng hợp tác hay không, mà là HTX đã sẵn sàng, đủ tin cậy để doanh nghiệp lựa chọn hay chưa.

“Lâu nay, trong bức tranh nông nghiệp của chúng ta, HTX được coi là đơn vị yếu thế, cần sự hỗ trợ hoặc giải cứu từ phía doanh nghiệp. Tuy nhiên, thực tiễn cho thấy niềm tin không xây dựng dựa trên sự cảm thông, mà phải dựa trên năng lực thực chất. Mối liên kết giữa HTX và doanh nghiệp thường được ví như cái bắt tay sinh tồn, nhưng để thực sự bền vững, câu chuyện không chỉ dừng lại ở việc hỗ trợ tiêu thụ, mà mỗi HTX cần phải tự nâng chuẩn chính mình để trở thành đối tác tin cậy, thông qua sự chuyên nghiệp trong quản trị, minh bạch dữ liệu, tài chính..., khả năng thích ứng linh hoạt với biến động của thị trường. Nếu HTX không đáp ứng được các yếu tố cốt lõi này, thì mọi nỗ lực liên kết chỉ mang tính chất ngắn hạn, thiếu bền vững và dễ dàng đứt gãy”, ông Tiến nói.

Sức mạnh của HTX không ở quy mô riêng lẻ mà chính là sự liên kết chặt chẽ giữa các cá nhân để giải quyết những bài toán mà một cá nhân không thể tự thực hiện, GS.TS Hoàng Văn Cường, Ủy viên Ủy ban Tài chính – Ngân sách của Quốc hội khóa XV cho rằng, nếu HTX hoạt động riêng lẻ sẽ rất manh mún, việc hợp tác, liên kết với doanh nghiệp sẽ giúp tối ưu hóa nguồn lực, ứng dụng khoa học công nghệ hiện đại, tạo sức mạnh cạnh tranh lớn để chinh phục thị trường.

“Nhà nước cần tập trung vào việc giúp HTX nâng cao năng lực quản trị, năng lực nghiên cứu và khả năng tương tác với thị trường. Có các chính sách đặc thù để thu hút các doanh nghiệp có tầm tham gia vào chuỗi liên kết với tư cách là đầu kéo. Những doanh nghiệp này khi đầu tư vào quá trình sản xuất của HTX sẽ giúp nâng cao năng lực sản xuất và chia sẻ rủi ro. Mô hình HTX chỉ thực sự hiệu quả khi giải quyết được bài toán liên kết thực chất, làm gia tăng giá trị cho từng thành viên và có sự đồng hành của các doanh nghiệp đầu kéo”, GS Cường nhấn mạnh.  

Chuyển đổi số và đảm bảo an toàn thông tin cho khu vực kinh tế tập thể, hợp tác xã

VOV.VN - Việc ứng dụng khoa học công nghệ, số hóa quy trình sản xuất và tiêu thụ sản phẩm hiện nay là nhu cầu tất yếu của khu vực kinh tế tập thể, hợp tác xã trong bối cảnh nền kinh tế đang chuyển dịch mạnh mẽ.