Sản xuất lúa gạo bền vững, nâng cao phúc lợi cho nông dân ĐBSCL

Đề án phát triển bền vững 1 triệu ha lúa chuyên canh chất lượng cao, phát thải thấp gắn với tăng trưởng xanh vùng Đồng bằng sông Cửu Long đến năm 2030 đang được các địa phương trong vùng triển khai, thực hiện. Qua thời gian triển khai, Đề án đã chứng minh hiệu quả, nâng cao năng suất, chất lượng, giảm phát thải khí nhà kính, tăng thu nhập cho người dân.

Là một trong những địa phương sản xuất lúa lớn nhất vùng ĐBSCL, hàng năm sản lượng lúa của An Giang đạt gần 9 triệu tấn, đóng góp quan trọng vào an ninh lương thực quốc gia và xuất khẩu của Việt Nam. Tuy nhiên, sản xuất lúa của An Giang cũng đang chịu những tác động từ biến đổi khí hậu và yêu cầu của các thị trường nhập khẩu về tiêu chuẩn xanh trong canh tác.

Sau 2 năm triển khai Đề án phát triển bền vững 1 triệu ha lúa chuyên canh chất lượng cao, phát thải thấp gắn với tăng trưởng xanh vùng Đồng bằng sông Cửu Long tại An Giang, bước chuyển quan trọng thấy rõ khi các mô hình giảm lượng giống xuống dưới 80 kg/ha, tiết kiệm chi phí 3,24 triệu đồng/ha và nâng lợi nhuận thêm 4,37 triệu đồng/ha, đây là minh chứng rõ ràng cho hiệu quả sản xuất lúa chất lượng cao, phát thải thấp.

Ông Trần Thanh Hiệp, Phó Giám đốc Sở NN&MT tỉnh An Giang cho biết, các tiêu chí của Đề án 1 triệu hecta ngày càng được áp dụng sâu hơn, từ giảm giống, giảm phân bón, giảm thuốc bảo vệ thực vật đến quản lý nước theo phương pháp tưới ngập khô xen kẽ và thu gom rơm rạ. Cùng với đó, mô hình huy động sự tham gia của doanh nghiệp, hợp tác xã và nông dân. Trong giai đoạn 2024-2025, các mô hình của tỉnh An Giang đã giảm chi phí từ 3,3-5 triệu đồng/ha, lợi nhuận tăng thêm khoảng 3,6–9,3 triệu đồng/ha; lượng phát thải khí nhà kính giảm khoảng 7,56-8,11 tấn CO2 tương đương/ha. Đây là những kết quả rất quan trọng để thuyết phục nông dân thay đổi tập quán sản xuất. 

Theo ông Trần Thanh Hiệp, trong Đề án 1 triệu hecta, diện tích liên kết tiêu thụ lúa gạo theo chuỗi giá trị được duy trì và mở rộng. Tính từ đầu năm 2026 đến nay, tổng diện tích liên kết sản xuất và bao tiêu lúa gạo theo chuỗi trên địa bàn đạt trên 103.000 hecta, với sự tham gia đồng hành của 29 doanh nghiệp xuất khẩu và 38 hợp tác xã và nhiều hộ nông dân sản xuất quy mô lớn, xuất khẩu sang các thị trường khó tính như Mỹ, Châu Âu, Hàn Quốc.

Vĩnh Long xác định Đề án 1 triệu hecta lúa nhằm cơ cấu lại ngành hàng lúa gạo theo hướng nâng cao chất lượng, giá trị gia tăng và phát triển bền vững, đến năm 2030 địa phương sẽ có khoảng 50.000 ha lúa chất lượng cao, phát thải thấp. Hiện nay, tỷ lệ cơ giới hóa khâu làm đất và thu hoạch tại các vùng triển khai Đề án 1 triệu hecta đạt 100%; lợi nhuận bình quân tăng khoảng 14%, tương đương 5,1-6,5 triệu đồng/ha so với canh tác ngoài mô hình; mức giảm phát thải ước tính trên 20%. 

Ông Văn Hữu Huệ, Phó Giám đốc Sở NN&MT tỉnh Vĩnh Long cho biết, canh tác lúa chất lượng cao, phát thải thấp không chỉ mang lại lợi ích về môi trường mà còn góp phần giảm chi phí, nâng cao hiệu quả sản xuất và thu nhập cho người nông dân.

Tuy nhiên, quá trình triển khai vẫn còn những điểm nghẽn về hạ tầng thủy lợi, điều tiết nước tại một số vùng chưa đáp ứng yêu cầu canh tác giảm phát thải; sản xuất còn phân tán, năng lực của một số hợp tác xã còn hạn chế; chi phí chuyển đổi và khả năng tiếp cận nguồn lực của nông dân còn khó khăn.

Theo ông Văn Hữu Huệ, giai đoạn 2026-2030 tỉnh Vĩnh Long xác định tiếp tục phát triển vùng lúa chất lượng cao, phát thải thấp theo hướng có trọng tâm, phù hợp điều kiện từng vùng; Tổ chức lại vùng sản xuất và ưu tiên đầu tư hạ tầng thiết yếu, nhất là thủy lợi nội đồng, điều tiết nước và giao thông phục vụ cơ giới hóa; tăng cường vai trò của phụ nữ trong chuỗi giá trị lúa gạo bền vững; áp dụng đồng bộ các giải pháp giảm giống gieo sạ hợp lý, sử dụng phân bón cân đối, quản lý nước tiên tiến, quản lý dịch hại tổng hợp và thực hiện quy trình canh tác bền vững.

Đề án 1 triệu hecta lúa được tổ chức sản xuất theo hướng nâng cao chất lượng, giá trị gia tăng, hiệu quả sử dụng tài nguyên, giảm phát thải và phát triển bền vững. Những diện tích tham gia đề án chứng minh hiệu quả, lượng giống gieo sạ giảm 30-50%, phân bón hóa học giảm 20-30%, lượng nước tưới giảm 20-40%; năng suất tăng khoảng 5-12%, lợi nhuận của nông dân tăng khoảng 1,5-9,3 triệu đồng/ha/vụ và mức giảm phát thải khoảng 3-4 tấn ha. Cùng với đó, các địa phương, hợp tác xã và nông dân từng bước hình thành quy trình sản xuất lúa chất lượng cao, phát thải thấp, tạo ra dòng sản phẩm có sự khác biệt so với phương thức canh tác thông thường.

Giai đoạn đến 2030, trọng tâm của Đề án không chỉ là mở rộng diện tích mà phải nâng chất lượng vùng nguyên liệu, củng cố liên kết và bảo đảm đầu ra cho sản phẩm. Đây là cơ sở để ĐBSCL từng bước hình thành chuỗi giá trị lúa gạo chất lượng cao, phát thải thấp, đáp ứng tốt yêu cầu của thị trường trong nước và quốc tế. Ông Nguyễn Đỗ Anh Tuấn, Vụ trưởng Vụ Hợp tác Quốc tế, Bộ NN&MT cho hay: “Cộng đồng doanh nghiệp, hiệp hội ngành hàng cần tích cực tham gia xây dựng vùng nguyên liệu, liên kết sản xuất, chế biến, tiêu thụ, phát triển thị trường và tạo đầu ra ổn định cho gạo chất lượng cao, phát thải thấp. Các viện nghiên cứu và cơ sở khoa học cần đẩy mạnh chuyển giao công nghệ, hoàn thiện quy trình canh tác, đo lường phát thải và cung cấp bằng chứng khoa học phục vụ nhân rộng các mô hình hiệu quả”.

Trước những thách thức từ biến đổi khí hậu gia tăng, sản xuất xanh, phát thải thấp trở thành xu thế tất yếu, góp phần thúc đẩy chuyển đổi nông nghiệp bền vững. Tuy nhiên, muốn hiện thực hóa mục tiêu điều quan trọng hiện nay là nâng cao nhân thức, năng lực cho người dân, các hợp tác xã. Cùng với đó tháo gỡ điểm nghẽn về thủy lợi, logistics, nguồn lực, khi đó mới thực sự phát triển ngành lúa gạo bền vững, tạo sức cạnh tranh trên thị trường quốc tế.

Mở rộng Đề án 1 triệu ha lúa chất lượng cao phải bảo đảm lợi ích cho nông dân

VOV.VN - Đề án 1 triệu ha lúa chất lượng cao, phát thải thấp lên khoảng 1,6 triệu ha tại Đồng bằng sông Cửu Long đặt ra yêu cầu tăng nguồn lực đầu tư, tổ chức lại chuỗi giá trị và bảo đảm đầu ra. Chuyển đổi xanh chỉ bền vững khi giá trị hạt gạo tăng lên, chi phí sản xuất được cải thiện và nông dân được hưởng lợi.