LTS: Trong các phần trước của loạt bài “Giảm phát thải, nâng tầm gạo Việt”, nhóm phóng viên đã nêu rõ sự quyết tâm của ngành lúa gạo ĐBSCL đang bước vào chặng đường xây dựng hệ thống chứng nhận đủ độ tin cậy để khẳng định giá trị hạt gạo phát thải thấp của Việt Nam trên thị trường quốc tế. Không chỉ dừng lại ở mục tiêu giảm chi phí hay giảm phát thải trong sản xuất, Đề án 1 triệu ha lúa chất lượng cao còn hướng tới hình thành thương hiệu “Gạo Việt xanh phát thải thấp” với quy trình minh bạch, có khả năng truy xuất và được thị trường quốc tế chấp nhận.

Trong phần cuối của loạt bài, nhóm phóng viên làm rõ vai trò của hợp tác xã, doanh nghiệp, cơ quan quản lý cùng hệ thống công cụ đánh giá số trong quá trình xây dựng chuỗi sản xuất lúa gạo xanh, minh bạch và nâng cao vị thế hạt gạo Việt Nam trên thị trường toàn cầu.

Công cụ “ViRiCert” do Hiệp hội Ngành hàng lúa gạo Việt Nam phối hợp cùng Viện Nghiên cứu Lúa Quốc tế xây dựng, hướng tới hỗ trợ hợp tác xã, doanh nghiệp và nông dân quản lý quy trình canh tác theo hướng bền vững. Công cụ này đồng thời là nền tảng phục vụ chứng nhận nhãn hiệu “Gạo Việt xanh, phát thải thấp”.

Từ năm 2024, nhãn hiệu “Gạo Việt xanh, phát thải thấp” đã được triển khai thí điểm. Đến nay, khoảng 70.000 tấn gạo mang nhãn hiệu này đã được xuất khẩu sang Nhật Bản, Châu Âu và một số thị trường khác.

Ông Lê Thanh Tùng, Phó Chủ tịch kiêm Tổng Thư ký Hiệp hội Ngành hàng lúa gạo Việt Nam cho biết, từ những lô gạo xuất khẩu sang các thị trường đã cho thấy đây là tín hiệu tốt đối với sản phẩm gạo chất lượng cao, thân thiện môi trường. Việc đánh giá được thực hiện thông qua ứng dụng điện thoại với 10 tiêu chí cốt lõi, bao quát toàn bộ quy trình từ làm đất, gieo sạ, quản lý nước, phân bón, thuốc bảo vệ thực vật đến thu hoạch và quản lý rơm rạ.

Theo ông Tùng, công cụ “ViRiCert” không chỉ phục vụ chứng nhận mà còn hỗ trợ thay đổi phương thức tập huấn cho nông dân. Thay vì đào tạo dàn trải toàn bộ quy trình, hệ thống sẽ giúp xác định chính xác “điểm nghẽn” của từng hợp tác xã, từng vùng sản xuất như khó khăn trong quản lý nước, san phẳng mặt ruộng hay giảm lượng giống gieo sạ để có nội dung tập huấn phù hợp, sát thực tế hơn.

Thời gian tới Hiệp hội Ngành hàng lúa gạo Việt Nam sẽ tiếp tục phối hợp với Viện Nghiên cứu Lúa Quốc tế và các địa phương hoàn thiện bộ tiêu chí, đăng ký sở hữu trí tuệ cho nhãn hiệu “Gạo Việt xanh, phát thải thấp”, đồng thời hỗ trợ tích hợp nền tảng này với hệ thống cấp mã số vùng trồng, hướng tới mục tiêu 1 triệu tấn gạo mang nhãn hiệu “Gạo Việt xanh, phát thải thấp.

“Công cụ ViRiCert tích hợp các công cụ quản trị, thống kế, quản lý dữ liệu, mục tiêu của nó làm chứng nhận, tiền đề cho gạo Việt xanh, phát thải thấp. Hiện nay chúng ta đang có chứng nhận cho hai cấp, một là HTX tham gia và trong Đề án 1 triệu ha có giấy chứng nhận tuân thủ quy trình. Hoặc HTX và doanh nghiệp có liên kết với nhau để đưa gạo này vào thị trường thì HTX này được cộng thêm 10 điểm, công cụ vừa đánh giá, vừa khích lệ, vừa tạo ra định hướng để chúng ta tổ chức liên kết cũng như thực hiện chương trình này cách bền vững hơn”, ông Lê Thanh Tùng nhấn mạnh.

Công ty Cổ phần Nông nghiệp Công nghệ cao Trung An ở TP. Cần Thơ đang triển khai thực hiện Đề án 1 triệu ha lúa chất lượng cao, phát thải thấp tại nhiều địa phương khu vực ĐBSCL nhằm từng bước đáp ứng các tiêu chuẩn ngày càng khắt khe của thị trường nhập khẩu đối với sản phẩm gạo chất lượng cao, thân thiện môi trường.

Ông Phạm Thái Bình, Chủ tịch HĐQT Công ty Cổ phần Nông nghiệp Công nghệ cao Trung An cho biết, việc áp dụng các công cụ đo đếm, quản lý dữ liệu và quy trình sản xuất phát thải thấp là yêu cầu cần thiết và mang lại lợi ích thiết thực cho cả nông dân lẫn doanh nghiệp. Trong đó, hiệu quả rõ nhất là giảm chi phí sản xuất thông qua giảm lượng giống gieo sạ, giảm vật tư đầu vào và nâng cao giá trị hạt gạo khi đáp ứng tiêu chuẩn phát thải thấp.

Ông Phạm Thái Bình đánh giá, các cơ quan chuyên môn, ngành nông nghiệp và các tổ chức quốc tế đã xây dựng tương đối đầy đủ quy trình, tiêu chí và công cụ phục vụ triển khai Đề án 1 triệu ha lúa chất lượng cao, phát thải thấp. Vấn đề còn lại là tổ chức thực hiện đồng bộ, quyết liệt và mở rộng quy mô sản xuất thực tế. Đây không chỉ là giải pháp nâng cao giá trị ngành hàng lúa gạo mà còn là hướng đi mang tính đột phá để tăng khả năng cạnh tranh của gạo Việt Nam trên thị trường quốc tế trong thời gian tới.

Đề án 1 triệu ha lúa chất lượng cao, phát thải thấp là chủ trương đúng đắn và bước đầu cho thấy hiệu quả rõ nét sau gần hai năm triển khai. Gói kỹ thuật do Viện Nghiên cứu lúa quốc tế (IRRI) phối hợp với các nhà khoa học Việt Nam xây dựng là những tiến bộ kỹ thuật tiên tiến, phù hợp với điều kiện sản xuất lúa tại ĐBSCL hiện nay.

Ông Cao Đức Phát, nguyên Bộ trưởng Bộ NN và PTNT cho biết, từ những mô hình thí điểm tại Cần Thơ cho thấy, những nông dân áp dụng đúng và đầy đủ quy trình kỹ thuật đều đạt hiệu quả rõ rệt, đặc biệt trong giảm chi phí sản xuất, nâng cao chất lượng hạt gạo và giảm tác động đến môi trường. Việc xây dựng cơ chế xác nhận sản phẩm lúa gạo phát thải thấp là cần thiết nhằm khẳng định chất lượng, độ an toàn và tính thân thiện môi trường của sản phẩm.

Ông Cao Đức Phát cho biết, xu hướng tiêu dùng gạo chất lượng cao gắn với tiêu chí phát thải thấp đang dần hình thành khi người tiêu dùng và doanh nghiệp nhập khẩu không chỉ quan tâm đến chất lượng mà còn chú trọng yếu tố thân thiện môi trường và phát triển bền vững. Tuy nhiên điều quan trọng nhất trong quá trình xác nhận là phải bảo đảm tính minh bạch, nghiêm túc và giữ uy tín cho hệ thống chứng nhận. Đồng thời hệ thống đánh giá và xác nhận cần liên thông với tiêu chuẩn quốc tế để nâng cao khả năng cạnh tranh của gạo Việt Nam trên thị trường thế giới.

Nguyên Thứ trưởng Bộ Nông nghiệp và Môi trường Trần Thanh Nam cho rằng, công cụ ViRiCert là công cụ hữu ích, không chỉ hỗ trợ quản lý mà còn góp phần đào tạo, tập huấn để hợp tác xã và nông dân hiểu rõ hơn quy trình kỹ thuật, thực hành đúng các tiêu chí của Đề án 1 triệu ha lúa.

Theo ông Trần Thanh Nam, công cụ ViRiCert cần sớm được “chính thức hóa” về mặt pháp lý, có thể theo hướng công nhận là tiến bộ kỹ thuật hoặc sản phẩm khoa học công nghệ để tạo cơ sở triển khai rộng rãi. Đồng thời, cần xây dựng bộ hồ sơ gửi các cơ quan chuyên môn của Bộ nhằm hoàn thiện hành lang pháp lý, kết hợp với hệ thống truy xuất nguồn gốc để nâng cao tính minh bạch và uy tín sản phẩm lúa gạo phát thải thấp của Việt Nam.

Nguyên Thứ trưởng Bộ Nông nghiệp và Môi trường Trần Thanh Nam nhấn mạnh, hiệu quả lớn nhất của mô hình lúa phát thải thấp là giúp nông dân giảm chi phí sản xuất, nâng cao giá trị hạt gạo và từng bước xây dựng thương hiệu gạo chất lượng cao, thân thiện môi trường. Tuy nhiên, để thành công, yếu tố quyết định vẫn là tư duy quản trị của hợp tác xã và sự chủ động của người dân, thay vì trông chờ hoàn toàn vào hỗ trợ của Nhà nước.

Đề án 1 triệu ha lúa chất lượng cao, phát thải thấp không chỉ là giải pháp thích ứng với biến đổi khí hậu mà còn mở ra cơ hội tái định vị thương hiệu gạo Việt Nam theo hướng xanh, minh bạch và có trách nhiệm hơn với môi trường. Khi quy trình sản xuất từng bước được số hóa, quản lý chặt chẽ và hình thành hệ thống chứng nhận đủ độ tin cậy, hạt gạo Việt Nam sẽ không còn cạnh tranh chủ yếu bằng sản lượng hay giá thành mà bằng chất lượng, mức phát thải thấp và khả năng truy xuất nguồn gốc rõ ràng.

Từ những cánh đồng ở ĐBSCL, hành trình xây dựng thương hiệu “Gạo Việt xanh phát thải thấp” đang mở ra hướng đi mới cho ngành hàng lúa gạo Việt Nam phát triển bền vững hơn, giá trị hơn và đủ sức cạnh tranh trên thị trường quốc tế.

Số hóa cơ giới hóa nông nghiệp, nâng cao hiệu quả sản xuất lúa gạo vùng ĐBSCL

VOV.VN - Bản đồ thích nghi cơ giới hóa đã được xây dựng nhằm hỗ trợ đánh giá mức độ phù hợp của các loại máy theo điều kiện cụ thể của từng địa bàn.