Từ mảnh vườn nhỏ đến tư duy liên kết

Sau hơn 12 năm gắn bó với cây bưởi, ông Nguyễn Văn Thanh, chủ vườn sinh thái Hà Thanh ở xã Trị An, TP Đồng Nai vẫn duy trì cách làm quen thuộc của nhiều nhà vườn: tự sản xuất, tự chăm sóc rồi tự tìm mối tiêu thụ.

Vườn bưởi rộng 3,5ha của gia đình ông hiện đã đạt chuẩn VietGAP, cho năng suất trung bình 25 - 30 tấn/ha mỗi năm.

Những năm gần đây, ông Thanh chủ động chuyển sang ứng dụng chế phẩm sinh học IMO nhằm tiết giảm chi phí phân bón, thuốc bảo vệ thực vật và nâng cao chất lượng trái.

Nhờ hướng canh tác sinh học này, áp lực chi phí đầu vào giảm đáng kể trong bối cảnh giá vật tư nông nghiệp liên tục leo thang. Tuy nhiên, điều khiến ông trăn trở nhất vẫn là đầu ra thiếu ổn định.

Dù sản phẩm đạt chất lượng tốt, vườn bưởi của gia đình nhiều năm qua vẫn chủ yếu phụ thuộc vào thương lái.

Cách bán này nhanh gọn, thuận tiện theo mùa vụ nhưng giá cả bấp bênh, nhà vườn thường xuyên rơi vào cảnh bị ép giá, khiến hiệu quả kinh tế không cao.

Thực tế của gia đình ông Thanh cũng là tình trạng chung của đại bộ phận nhà vườn hiện nay. Không ít nông dân có thể làm ra trái cây chất lượng, nhưng do thiếu liên kết sản xuất và chưa được hướng dẫn quy trình đạt chuẩn xuất khẩu, việc canh tác vẫn mang tính chất manh mún, "mạnh ai nấy làm".

"Mình cũng kỳ vọng làm sao các cấp chính quyền, các nhà khoa học và đặc biệt là các doanh nghiệp xuất nhập khẩu liên kết tốt với bà con nông dân, hướng dẫn cho bà con nông dân về mặt kỹ thuật để làm sao chất lượng sản phẩm đầu ra đạt được tiêu chuẩn xuất khẩu”, ông Thanh kỳ vọng. 

Thời gian gần đây, Câu lạc bộ Doanh nông Việt Nam đang trở thành một trong những đầu mối thúc đẩy liên kết vùng nguyên liệu và xây dựng chuỗi tiêu thụ nông sản bài bản tại các tỉnh phía Nam.

Hướng đi này không chỉ nhắm đến mục tiêu xuất khẩu mà còn ổn định đầu ra cho thị trường nội địa giàu tiềm năng.

Tại Đồng Nai, Câu lạc bộ đã phối hợp cùng ngành nông nghiệp địa phương tổ chức khảo sát thực tế vùng trồng bưởi với sự tham gia của đầy đủ các mắt xích trong chuỗi giá trị.

Từ cơ quan quản lý, viện nghiên cứu, chuyên gia kỹ thuật đến doanh nghiệp xuất khẩu và hệ thống bán lẻ đều cùng ngồi lại để tìm giải pháp nâng chất vùng nguyên liệu.

Nhiều đơn vị bán lẻ lớn cùng các chợ đầu mối tại TP.HCM đã trực tiếp khảo sát, đánh giá vùng trồng và làm việc với nông dân.

Song song đó, doanh nghiệp xuất khẩu cũng đưa đội ngũ kỹ thuật xuống tận vườn để hướng dẫn quy trình sản xuất theo tiêu chuẩn mới.

Theo bà Trần Thị Minh Hà, Chủ tịch Câu lạc bộ Doanh nông Việt Nam, từ các hoạt động kết nối này, nhiều doanh nghiệp đã cam kết đồng hành cùng nhà vườn nhằm nâng tỷ lệ trái đạt chuẩn xuất khẩu từ khoảng 20-25% lên 50-60% trong thời gian tới.

Quan trọng hơn, mô hình này không chỉ dừng ở Đồng Nai mà đang được mở rộng sang nhiều địa phương khác ở phía Nam, hình thành những vùng nguyên liệu ổn định cho cả xuất khẩu lẫn tiêu thụ trong nước.

“Các doanh nghiệp cũng sẵn sàng ký hợp tác chiến lược ngay tại hội nghị kết nối tiêu thụ nông sản ngày 29/5 tới ở Đồng Nai. Đấy là những kết quả mà tôi cho rằng rất tốt trong việc thực hiện kết nối từ nhà nước, nhà nông, doanh nghiệp đến các kênh tiêu thụ, rồi các quỹ đầu tư, các hệ thống, thậm chí là các đơn vị phân bón. Họ cũng tham gia cùng chúng tôi để đưa ra những sản phẩm phù hợp cho vùng trồng bưởi, cải thiện chất lượng bưởi cho thời gian tới”, bà Hà cho biết thêm.

Áp lực chuẩn hóa từ những "thẻ bài" kỹ thuật

Theo Thứ trưởng Bộ Nông nghiệp và Môi trường Hoàng Trung, việc ký Nghị định thư xuất khẩu bưởi và chanh sang Trung Quốc vừa qua không chỉ mở thêm thị trường tiêu thụ mà còn tạo động lực để ngành nông nghiệp tái tổ chức sản xuất theo hướng hiện đại, chuyên nghiệp.

Trong bối cảnh toàn ngành nông nghiệp đặt mục tiêu xuất khẩu khoảng 74-75 tỷ USD trong năm 2026, việc mở cửa thêm cho bưởi và chanh được xem là bước tiến chiến lược. Việt Nam hiện sở hữu khoảng 106.000ha bưởi với sản lượng gần 1 triệu tấn/năm và hơn 44.000ha chanh với sản lượng gần 700.000 tấn.

Tuy nhiên, Thứ trưởng Hoàng Trung, khẳng định việc ký kết Nghị định thư mới chỉ là bước khởi đầu. Thách thức lớn nhất hiện nay nằm ở năng lực tổ chức lại vùng nguyên liệu để đáp ứng đồng bộ các yêu cầu kỹ thuật từ nước bạn.

Điều này đồng nghĩa người trồng không thể tiếp tục sản xuất theo kiểu tự phát. Các tiêu chuẩn về kiểm dịch thực vật, an toàn thực phẩm, mã số vùng trồng, cơ sở đóng gói, nhật ký canh tác và truy xuất nguồn gốc sẽ trở thành điều kiện bắt buộc.

Riêng với thị trường Trung Quốc, Việt Nam hiện phải kiểm soát nghiêm ngặt tới 68 đối tượng kiểm dịch thực vật đối với quả bưởi và chanh. Vì vậy, Bộ đang rốt ráo thúc đẩy xây dựng các vùng nguyên liệu tập trung, chuẩn hóa quy trình kỹ thuật và số hóa hệ thống truy xuất nguồn gốc.

Định hướng này không chỉ phục vụ riêng thị trường Trung Quốc. Việc hoàn thiện mã số vùng trồng, xây dựng thương hiệu vững chắc cho bưởi da xanh, bưởi năm roi chính là nền móng để trái cây Việt tiếp cận các thị trường khó tính bậc nhất như Mỹ, EU hay Úc trong tương lai.

“Quan trọng nhất bây giờ là tổ chức triển khai Nghị định thư như thế nào. Tức là các địa phương, doanh nghiệp và người dân phải cùng bắt tay vào làm ngay, đặc biệt là tuân thủ các yêu cầu kỹ thuật, xây dựng mã số vùng trồng, cơ sở đóng gói và truy xuất nguồn gốc. Đây cũng là một quá trình chúng ta tổ chức lại sản xuất theo một hướng mới hơn, theo vùng nguyên liệu lớn, tập trung. Sau này không chỉ đi thị trường Trung Quốc mà còn có thể đi nhiều thị trường khác”, Thứ trưởng Hoàng Trung nhấn mạnh.

Từ những mảnh vườn nhỏ lẻ, sự chuyển dịch sang liên kết vùng đang mở ra hướng đi sinh kế bền vững cho nông dân phía Nam.

Khi tư duy sản xuất được chuẩn hóa, trái bưởi Việt sẽ có đủ tự tin để bước sâu vào các thị trường lớn toàn cầu.

Địa phương phải hoàn tất rà soát việc cấp mã số vùng trồng trước 30/5

VOV.VN - Khi thị trường đã mở cửa nhưng mã số vùng trồng vẫn chậm, hồ sơ còn ách tắc, nhiều địa phương lúng túng sau phân cấp, Thứ trưởng Bộ Nông nghiệp – Môi trường Hoàng Trung yêu cầu các tỉnh khẩn trương cấp mã số, hoàn thiện hồ sơ trước ngày 30/5, không để ảnh hưởng đến hoạt động xuất khẩu và sinh kế của nông dân.