AI lần đầu “cầm lái” F-16 trong thử nghiệm của Không quân Mỹ

Không quân Mỹ đã đưa chương trình VENOM (Viper Experimentation and Next-gen Operations Model) vào giai đoạn thử nghiệm bay có người lái, đánh dấu bước tiến mới trong nỗ lực phát triển máy bay chiến đấu có khả năng vận hành với sự hỗ trợ của trí tuệ nhân tạo (AI). Trong các cuộc thử nghiệm mới nhất tại Căn cứ Không quân Eglin, bang Florida, một máy bay F-16 Fighting Falcon được cải tiến đã có thể thực hiện một số hoạt động bay dưới sự điều khiển tự động của tác nhân AI. Phi công vẫn có mặt trong buồng lái để giám sát hoạt động của hệ thống và sẵn sàng can thiệp khi cần thiết.

Cột mốc này được Mỹ công bố ngày 16/7/2026. Đây là kết quả của nhiều tháng cải tiến máy bay, tích hợp hệ thống và kiểm tra trên mặt đất, đồng thời mở ra giai đoạn mới trong quá trình đưa công nghệ tự hành từ môi trường mô phỏng và phòng thí nghiệm lên máy bay chiến đấu thực tế.

Bước tiến mới của máy bay chiến đấu tích hợp AI

Các chuyến bay thử nghiệm đã xác nhận khả năng của các tác nhân AI trong việc điều khiển máy bay trong điều kiện thực tế. Trước đó, chương trình đã hoàn tất quá trình cải tiến phần cứng, tích hợp phần mềm và tiến hành các cuộc kiểm tra mặt đất trên diện rộng.

Việc chuyển từ thử nghiệm mặt đất sang hoạt động tự hành trên không được xem là bước quan trọng trong quá trình đánh giá khả năng của các hệ thống AI trên máy bay chiến đấu. Về lâu dài, công nghệ này có thể hỗ trợ nhiều nhiệm vụ như giành ưu thế trên không, tấn công, chế áp hệ thống phòng không đối phương (SEAD) và phối hợp tác chiến trong môi trường có mức độ cạnh tranh cao.

Mục tiêu của chương trình không đơn thuần là để AI thay thế phi công. Thay vào đó, Không quân Mỹ đang tìm cách phát triển những hệ thống tự hành có thể đảm nhận một số nhiệm vụ được lựa chọn, giúp giảm tải công việc cho con người, rút ngắn thời gian ra quyết định và nâng cao khả năng sống sót của lực lượng trong môi trường tác chiến phức tạp.

F-16 trở thành “phòng thí nghiệm bay”

Để phục vụ chương trình VENOM, những chiếc F-16 được lựa chọn làm nền tảng thử nghiệm đã trải qua cải tiến đáng kể. Các máy bay được trang bị máy tính chuyên dụng, thiết bị đo đạc bay tiên tiến, cảm biến bổ sung và kiến trúc phần mềm được thiết kế để hỗ trợ các tác nhân bay tự hành.

Những cải tiến này biến F-16 thành một “phòng thí nghiệm bay”, cho phép các kỹ sư đánh giá hoạt động của các thuật toán AI trong điều kiện thực tế. Phi công vẫn có mặt trong buồng lái để giám sát hệ thống và có thể can thiệp nếu phát hiện tình huống bất thường.

Giai đoạn thử nghiệm bay đầu tiên bắt đầu vào tháng 6/2026. Khi đó, các máy bay cải tiến thực hiện các chuyến bay có người lái nhằm kiểm tra mức độ an toàn và khả năng hoạt động của những nâng cấp phần cứng, phần mềm.

Các kỹ sư lần lượt đánh giá hiệu suất máy bay, khả năng tích hợp với hệ thống điện tử hàng không, hoạt động của hệ thống điều khiển bay và khả năng vận hành tổng thể. Chỉ sau khi các cuộc kiểm tra này hoàn tất, chương trình mới chuyển sang giai đoạn thử nghiệm trong đó AI được trao quyền tự động điều khiển máy bay trong một số giai đoạn của chuyến bay.

Chương trình VENOM bắt nguồn từ những nghiên cứu trước đó của Cơ quan Dự án Nghiên cứu Tiên tiến Quốc phòng Mỹ (DARPA), trong đó có chương trình Tiến hóa Không chiến (ACE).

ACE từng chứng minh rằng AI có thể thực hiện các thao tác bay nâng cao và đưa ra quyết định chiến thuật trong quá trình phối hợp với con người. VENOM tiếp tục mở rộng hướng nghiên cứu này bằng cách phát triển những máy bay chiến đấu được cải tiến lâu dài, cho phép tiến hành các cuộc thử nghiệm AI liên tục và thực hiện những nhiệm vụ bay tự hành ngày càng phức tạp.

Vì sao Mỹ lựa chọn F-16?

Việc lựa chọn F-16 Fighting Falcon làm nền tảng thử nghiệm mang ý nghĩa quan trọng. Được thiết kế ban đầu như một máy bay chiến đấu đa nhiệm hạng nhẹ, F-16 hiện vẫn là một trong những dòng tiêm kích có năng lực cao và được sử dụng rộng rãi nhất thế giới.

Nhờ động cơ phản lực đơn, F-16 có thể đạt tốc độ trên Mach 2 và thực hiện nhiều nhiệm vụ như giành ưu thế trên không, tấn công chính xác, yểm trợ đường không tầm gần, chế áp hệ thống phòng không đối phương, đánh chặn, trinh sát và phòng thủ lãnh thổ.

Các biến thể hiện đại của F-16 được trang bị radar mảng quét điện tử chủ động (AESA), hệ thống tác chiến điện tử tiên tiến, liên kết dữ liệu chiến thuật Link 16, hệ thống ngắm mục tiêu gắn trên mũ bay và nhiều loại vũ khí dẫn đường chính xác. Những trang bị này giúp F-16 tiếp tục duy trì năng lực tác chiến đáng kể trong biên chế của nhiều lực lượng không quân trên thế giới.

Tuy nhiên, lý do F-16 phù hợp với các nghiên cứu về AI không chỉ nằm ở khả năng chiến đấu. Máy bay được trang bị kiến trúc điều khiển bay điện tử (fly-by-wire), có khả năng cơ động cao và sở hữu hệ thống nhiệm vụ đã được kiểm chứng qua nhiều thập kỷ hoạt động.

Do đặc tính khí động học và các hệ thống chiến đấu của F-16 đã được nghiên cứu, kiểm chứng kỹ lưỡng, các kỹ sư có thể tập trung vào việc đánh giá hành vi của AI mà không phải đồng thời xác thực một thiết kế máy bay hoàn toàn mới. Cách tiếp cận này giúp giảm đáng kể rủi ro kỹ thuật, đồng thời tạo ra môi trường thử nghiệm thực tế và gần với điều kiện tác chiến trong tương lai.

Theo các chuyên gia quân sự, VENOM không chỉ là một chương trình trình diễn khả năng bay tự hành. Đây còn là chương trình phát triển công nghệ nhằm kiểm chứng phần mềm, kiến trúc an toàn, quy trình chứng nhận và các khái niệm phối hợp giữa con người với máy móc.

Những yếu tố này được xem là nền tảng cho thế hệ máy bay chiến đấu tiếp theo của Không quân Mỹ. Thay vì hướng tới việc thay thế hoàn toàn phi công, chương trình tập trung phát triển năng lực tự hành đáng tin cậy, cho phép máy bay thực hiện một số nhiệm vụ độc lập nhưng vẫn nằm trong cơ cấu chỉ huy và kiểm soát của con người.

USS George M. Neal: Tàu khu trục sở hữu “bộ não” tác chiến tối tân của Mỹ

VOV.VN - Hải quân Mỹ sắp bổ sung thêm một tàu khu trục tên lửa dẫn đường lớp Arleigh Burke Flight III, USS George M. Neal (DDG 131), nhằm tăng cường năng lực phòng không và phòng thủ tên lửa cho hạm đội.

Điều gì khiến "Pháo đài bay" B-17 trở thành cơn ác mộng của Đức Quốc xã?

VOV.VN - Không chỉ sở hữu hỏa lực mạnh và khả năng chịu đòn vượt trội, B-17 Flying Fortress còn là máy bay chủ lực trong chiến dịch ném bom chiến lược của Mỹ. Oanh tạc cơ này góp phần giúp Đồng minh giành ưu thế trên không, tạo bước ngoặt quan trọng trên chiến trường châu Âu trong Thế chiến II.