Tiêm kích Yak-130M đổi vai, chia lửa cùng Su-57 trong thế trận phòng không Nga

Từ máy bay huấn luyện đến nền tảng tác chiến đa nhiệm

Thông tin do hãng thông tấn TASS đăng tải ngày 24/7/2026 cho thấy Moscow đang tìm cách tăng cường năng lực đối phó các mối đe dọa không người lái trên không và trên biển bằng một nền tảng có chi phí vận hành thấp hơn so với các tiêm kích hiện đại. Động thái này cũng phản ánh xu hướng xây dựng hệ thống phòng không nhiều lớp của Nga, trong đó các loại máy bay được phân công xử lý những nhóm mục tiêu khác nhau thay vì phụ thuộc hoàn toàn vào các tiêm kích thế hệ mới.

Yak-130M được trang bị radar BRLS-130R, hệ thống ngắm quang - điện tử SOLT-130K, tổ hợp phòng vệ điện tử cùng gói vũ khí mở rộng, cho phép thực hiện nhiều nhiệm vụ như chống UAV, tuần tra không phận, tấn công hạng nhẹ và bảo đảm an ninh hàng hải trong mọi điều kiện thời tiết.

Nếu như tiêm kích Su-57 được cho là sẽ đảm nhận vai trò đánh chặn tầm xa, Yak-130M có thể trở thành lớp phòng thủ cấp thấp hơn trong mạng lưới phòng không nhiều tầng. Cách bố trí này giúp tăng tính linh hoạt trong tác chiến, đồng thời dành các tiêm kích hiện đại cho những nhiệm vụ có yêu cầu cao hơn.

Mở rộng khả năng không chiến

Sau chuyến bay thử nghiệm đầu tiên của Yak-130M hôm 25/6, Nga đã thực hiện chương trình hiện đại hóa, không chỉ bổ sung vũ khí mà còn thay đổi đáng kể năng lực tác chiến của mẫu máy bay này.

TASS cho biết hơn một nửa số trang thiết bị trên Yak-130M đã được thay mới. Sau nâng cấp, máy bay có thể đảm nhiệm các nhiệm vụ chiến đấu, tấn công và đột kích, trong khi vẫn giữ nguyên chức năng huấn luyện phi công.

Điều này cho phép Yak-130M vừa phục vụ công tác đào tạo, vừa tham gia tuần tra không phận, yểm trợ hỏa lực tầm gần, tấn công hạng nhẹ, đánh chặn UAV và thực hiện các nhiệm vụ phòng không cục bộ.

Một trong những thay đổi đáng chú ý là việc tích hợp radar BRLS-130R cùng hệ thống quang - điện tử SOLT-130K. Radar mới giúp máy bay phát hiện và theo dõi mục tiêu - năng lực mà phiên bản Yak-130 tiêu chuẩn vốn không được thiết kế để thực hiện. Trong khi đó, SOLT-130K bổ sung kênh trinh sát thụ động, hỗ trợ phát hiện, nhận dạng mục tiêu và dẫn bắn chính xác.

Yak-130M được trang bị tổ hợp phòng vệ điện tử Prezident-S130 và hệ thống liên lạc KSS-130. Theo đánh giá, các hệ thống này có thể rút ngắn thời gian từ phát hiện mục tiêu đến khai hỏa, đồng thời cho phép máy bay tiếp nhận dữ liệu từ radar mặt đất, các sở chỉ huy phòng không và mạng lưới chỉ huy - kiểm soát.

Yak-130M cũng được tích hợp tên lửa không đối không R-77-1 và R-74M, mở rộng đáng kể năng lực tác chiến trên không. R-77-1 là biến thể thuộc họ tên lửa R-77, sử dụng đầu dò radar chủ động và được NATO định danh là AA-12 Adder, cho phép tấn công mục tiêu ngoài tầm nhìn. Trong khi đó, R-74M là phiên bản nâng cấp của dòng R-73 (AA-11 Archer theo phân loại của NATO), sử dụng đầu dò hồng ngoại và được thiết kế cho các cuộc không chiến tầm ngắn với khả năng khóa mục tiêu ở góc lệch lớn.

Đối với nhiệm vụ đánh chặn UAV hạng nặng, R-77-1 có thể được sử dụng để tiêu diệt mục tiêu từ khoảng cách xa trước khi tiếp cận trực quan, còn R-74M phù hợp cho giai đoạn tấn công ở cự ly gần sau khi mục tiêu được xác nhận bằng cảm biến quang - điện tử hoặc quan sát trực tiếp.

Theo đánh giá của giới phân tích, sự kết hợp giữa hệ thống cảm biến mới và các loại tên lửa không đối không giúp Yak-130M phù hợp với nhiệm vụ đánh chặn UAV hạng nặng. So với các UAV thương mại cỡ nhỏ, những UAV hạng nặng thường có tín hiệu radar, hồng ngoại và hình ảnh rõ hơn, giúp máy bay đánh chặn được trang bị radar dễ dàng phát hiện và bám bắt mục tiêu.

Trong kịch bản tác chiến, Yak-130M có thể nhận dữ liệu mục tiêu từ các hệ thống giám sát mặt đất hoặc mạng lưới chỉ huy - kiểm soát trước khi sử dụng radar và hệ thống quang - điện tử trên máy bay để xác định, phân loại và tấn công mục tiêu. Thiết kế buồng lái hai chỗ ngồi cũng được cho là mang lại lợi thế trong các nhiệm vụ phức tạp. Một phi công có thể tập trung điều khiển máy bay, phi công còn lại sẽ đảm nhiệm việc vận hành cảm biến, duy trì liên lạc, nhận dạng mục tiêu và theo dõi việc tuân thủ các quy tắc khai hỏa.

Tập đoàn Rostec của Nga, cho biết Yak-130M có khả năng tấn công các mục tiêu trên không và mặt đất, bao gồm UAV hạng nặng, trong mọi điều kiện thời tiết, cả ngày lẫn đêm.

Đối với nhiệm vụ bảo đảm an ninh hàng hải, Yak-130M phải đối mặt với những thách thức khác. Các tàu mặt nước không người lái (USV) thường có diện tích phản xạ radar nhỏ, dễ bị che lấp bởi sóng biển và khó nhận diện hơn, đặc biệt vào ban đêm hoặc trong điều kiện thời tiết bất lợi.

Trong trường hợp này, hệ thống quang - điện tử và ảnh nhiệt SOLT-130K được đánh giá sẽ đóng vai trò quan trọng trong việc nhận dạng và theo dõi mục tiêu sau khi nhận dữ liệu ban đầu từ radar bờ biển, tàu chiến, máy bay tuần tra hoặc các hệ thống giám sát khác.

Hai loại tên lửa R-77-1 và R-74M chủ yếu phục vụ nhiệm vụ không đối không. Để tấn công USV, Yak-130M cần sử dụng các loại vũ khí không đối đất phù hợp. Rostec xác nhận máy bay sẽ được tích hợp thêm các loại vũ khí dẫn đường chính xác bằng vệ tinh và laser, song chưa công bố cụ thể loại đạn nào được thiết kế để đối phó với các mục tiêu mặt nước cỡ nhỏ có tốc độ cao.

Theo các nhà phân tích, việc đánh giá hiệu quả của toàn bộ chuỗi tác chiến - từ phát hiện mục tiêu trong điều kiện nhiễu sóng biển, nhận dạng, lựa chọn vũ khí đến dẫn bắn giai đoạn cuối - sẽ là một nội dung quan trọng trong quá trình thử nghiệm Yak-130M.

Phối hợp cùng Su-57 trong hệ thống phòng không

Yak-130M và Su-57 có thể đảm nhiệm hai vai trò bổ trợ trong hệ thống phòng không nhiều lớp của Nga thay vì cạnh tranh trực tiếp.

Trong mô hình này, Su-57 vẫn là nền tảng chủ lực cho các nhiệm vụ đánh chặn tầm xa nhờ sở hữu hệ thống cảm biến hiện đại, tốc độ cao, khả năng mang tải trọng lớn và đủ năng lực đối phó các mục tiêu trên không phức tạp. Trong khi đó, Yak-130M có thể đảm nhiệm các nhiệm vụ phòng không cục bộ, đánh chặn UAV, tuần tra không phận và bảo đảm an ninh hàng hải - những nhiệm vụ không nhất thiết phải sử dụng một tiêm kích thế hệ 5.

Cách phân bổ này, nếu được áp dụng, có thể giúp Nga duy trì các tiêm kích hiện đại cho những nhiệm vụ quan trọng hơn, đồng thời tạo thêm một lớp đánh chặn giữa các tổ hợp phòng không mặt đất và lực lượng tiêm kích tiền tuyến.

Kế hoạch triển khai máy bay Yak-130M thực hiện các nhiệm vụ đánh chặn UAV hạng nặng và đối phó với tàu mặt nước không người lái cho thấy Nga đang mở rộng đáng kể vai trò của mẫu máy bay này. Radar BRLS-130R, hệ thống ngắm SOLT-130K, hệ thống liên lạc KSS-130, tổ hợp phòng vệ Prezident-S130 cùng gói vũ khí mới được kỳ vọng sẽ tăng cường năng lực phòng không và tác chiến chính xác trong mọi điều kiện thời tiết.

Nga tính đưa Pantsir lên xe tự hành, dựng “lá chắn robot” chống UAV

VOV.VN - Nga đang thử nghiệm ý tưởng gắn hệ thống phòng không Pantsir lên phương tiện mặt đất tự hành, nhằm tăng khả năng cơ động và giảm nhu cầu bố trí kíp chiến đấu tại chỗ. Đây là nỗ lực mới của Moscow nhằm đối phó với các cuộc tấn công bằng UAV tầm xa.