“Vòm vàng”: Lá chắn phòng thủ hay cuộc đua mới trong không gian?

Trong bối cảnh Mỹ vừa tuyên bố dự án “Vòm vàng” đã vượt qua giai đoạn thử nghiệm ban đầu, phía Nga đã chỉ trích gay gắt chương trình lá chắn tên lửa này của Mỹ, cho rằng hệ thống “Vòm vàng” sẽ khơi mào một cuộc chạy đua vũ trang trong không gian.

Kỳ vọng của Mỹ vào hệ thống “Vòm vàng”

“Vòm vàng” được Mỹ kỳ vọng không phải là một hệ thống đánh chặn đơn lẻ, mà là một mạng lưới phòng thủ nhiều tầng, kết nối các radar, vệ tinh cảnh báo sớm, hệ thống chỉ huy và các phương tiện đánh chặn trên mặt đất cũng như trong không gian. Nó cũng tương tự hệ thống “Vòm sắt” của Israel nhưng ở một cấp độ cao hơn.

Điểm khác biệt lớn nhất nằm ở phạm vi mối đe dọa mà hệ thống hướng tới. Các lá chắn hiện có của Mỹ chủ yếu được thiết kế để đối phó một số lượng hạn chế tên lửa đạn đạo. Trong khi đó, “Vòm vàng” hướng tới mục tiêu phát hiện và đánh chặn tên lửa đạn đạo liên lục địa, tên lửa siêu vượt âm, tên lửa hành trình và những phương tiện tấn công thế hệ mới, kể cả khi chúng tiếp cận từ những hướng khó dự báo.

Washington đặc biệt kỳ vọng các cảm biến và thiết bị đánh chặn trên quỹ đạo sẽ giúp phát hiện tên lửa ngay từ giai đoạn phóng, khi mục tiêu còn tương đối chậm và dễ nhận diện hơn. Dữ liệu từ nhiều lớp cảm biến sẽ được hợp nhất để rút ngắn thời gian cảnh báo và lựa chọn phương án đánh chặn phù hợp.

Về chiến lược, chính quyền Tổng thống Trump cho rằng hệ thống này sẽ củng cố khả năng bảo vệ lãnh thổ Mỹ và làm giảm hiệu quả đòn tấn công của đối phương. Tuy nhiên, “Vòm vàng” cũng phải được hiểu là sự kết hợp giữa những năng lực đã có và những công nghệ còn đang phát triển, chứ chưa phải một lá chắn hoàn chỉnh có thể bảo vệ tuyệt đối nước Mỹ.

Thách thức đối với “Vòm vàng”

Theo công bố của phía Mỹ, dự án “Vòm vàng” vừa vượt qua giai đoạn thử nghiệm đầu tiên, mở đường cho 12 công ty tham gia chương trình bước vào giai đoạn kiểm chứng công nghệ trên không gian. Có thể nói kết quả này là một bước tiến quan trọng, nhưng chưa đủ để khẳng định tính khả thi của toàn bộ hệ thống.

12 công ty tham gia đã vượt qua bước đánh giá thiết kế và công nghệ ban đầu, qua đó được chuyển sang giai đoạn chứng minh thiết bị có thể hoạt động trong môi trường không gian. Đây chủ yếu là bước sàng lọc các phương án phát triển thiết bị đánh chặn đặt trên quỹ đạo, chưa phải cuộc thử nghiệm đánh chặn tên lửa hoàn chỉnh trong điều kiện tác chiến thực tế.

Thách thức đầu tiên là kỹ thuật. Một tên lửa có thể chỉ mất vài phút ở giai đoạn phóng, vì vậy hệ thống phải phát hiện, phân loại, ra quyết định và đưa thiết bị đánh chặn đến đúng vị trí trong thời gian rất ngắn. “Vòm vàng” còn phải phân biệt đầu đạn thật với mồi bẫy, mảnh vỡ và các vật thể khác, đồng thời theo dõi những tên lửa siêu vượt âm có khả năng thay đổi quỹ đạo.

Thách thức thứ hai là quy mô. Để luôn có thiết bị đánh chặn ở vị trí phù hợp, Mỹ có thể phải triển khai một chòm vệ tinh rất lớn. Hệ thống này phải được phóng lên, thay thế, bảo trì và bảo vệ trước vũ khí chống vệ tinh hoặc các hoạt động gây nhiễu và tấn công mạng.

Thách thức thứ ba là khả năng tích hợp. Nhiều công nghệ riêng lẻ đã tồn tại, nhưng kết nối chúng thành một mạng lưới hoạt động đồng bộ, gần như tức thời trên phạm vi toàn cầu là bài toán rất phức tạp.

Cuối cùng là chi phí và tiến độ. Tổng thống Trump ban đầu đưa ra mức 175 tỷ USD, trong khi các đánh giá khác cho rằng riêng một hệ thống đánh chặn không gian có quy mô hạn chế cũng có thể tiêu tốn hàng trăm tỷ USD. Quốc hội Mỹ cũng yêu cầu Lầu Năm Góc làm rõ kiến trúc, lịch triển khai, chi phí và rủi ro của dự án.

Bước thử nghiệm đầu tiên cho thấy chương trình đang tiến lên, nhưng khoảng cách từ nguyên mẫu công nghệ đến một lá chắn hoạt động tin cậy vẫn còn rất xa.

Nguy cơ khơi mào cuộc chạy đua vũ trang trong không gian

Theo lập luận của Mỹ, đây là hệ thống phòng thủ nhằm bảo vệ lãnh thổ trước các loại tên lửa ngày càng hiện đại. Tuy nhiên, trong chiến lược hạt nhân, phòng thủ và tấn công có mối liên hệ rất chặt chẽ. Nếu Nga hoặc Trung Quốc cho rằng lá chắn của Mỹ có thể làm suy yếu khả năng đáp trả hạt nhân của họ, hai nước này có thể tìm cách khôi phục thế cân bằng.

Phản ứng có thể diễn ra theo nhiều hướng: tăng số lượng đầu đạn và tên lửa để làm quá tải hệ thống; phát triển thêm tên lửa siêu vượt âm, mồi bẫy và phương tiện mang nhiều đầu đạn; hoặc triển khai năng lực chống vệ tinh, gây nhiễu và tấn công mạng nhằm vô hiệu hóa các mắt xích trên quỹ đạo.

Vì vậy, nhiều chuyên gia cho rằng nguy cơ không chỉ là đưa thêm vũ khí lên không gian. “Vòm vàng” còn có thể kích thích một cuộc chạy đua giữa lá chắn và các phương tiện xuyên thủng lá chắn. Chi phí để chế tạo thêm tên lửa hoặc mồi bẫy đôi khi thấp hơn nhiều so với chi phí xây dựng và duy trì một lớp đánh chặn trên quỹ đạo.

Một nguy cơ khác là tính toán sai lầm trong khủng hoảng. Các vệ tinh phục vụ “Vòm vàng” có thể đồng thời đảm nhiệm cảnh báo, theo dõi và hỗ trợ tác chiến. Đối phương có thể coi chúng là mục tiêu cần vô hiệu hóa sớm, làm tăng khả năng xung đột.

Tuy nhiên, cũng có quan điểm tại Mỹ cho rằng cuộc cạnh tranh này thực tế đã bắt đầu, bởi Nga và Trung Quốc đều phát triển vũ khí siêu vượt âm và năng lực chống vệ tinh. Theo cách nhìn đó, “Vòm vàng” là phản ứng trước môi trường an ninh đã thay đổi chứ không phải nguyên nhân duy nhất tạo ra chạy đua vũ trang.

Mỹ chi 955 triệu USD chế tạo 18 vệ tinh theo dõi tên lửa cho lá chắn "Vòm Vàng"

VOV.VN - Lực lượng Không gian Mỹ đã trao hợp đồng trị giá tối đa 955 triệu USD cho L3Harris Technologies chế tạo 18 vệ tinh theo dõi tên lửa, nhằm tăng cường năng lực cảm biến cho chương trình phòng thủ tên lửa Vòm Vàng (Golden Dome).