Yếu tố đặc biệt nào giúp Mỹ duy trì năng lực quân sự hàng đầu?

VOV.VN - Mỹ là cường quốc quân sự hàng đầu thế giới, nhưng sức mạnh không chỉ đến từ vũ khí tiên tiến mà còn từ khả năng huy động và chuyển hóa nguồn lực xã hội.

Mỹ từ lâu được biết đến là một cường quốc có năng lực quân sự mạnh bậc nhất thế giới. Tuy nhiên, có thể ít người biết rằng, yếu tố tạo nên sức mạnh đó không phải chỉ bắt nguồn từ vũ khí và trang bị tiên tiến mà là khả năng huy động nhanh chóng nguồn lực xã hội và chuyển đổi năng lực nội tại thành sức mạnh chiến lược.

yeu to dac biet nao giup my duy tri nang luc quan su hang dau hinh anh 1 — Binh sỹ Mỹ sửa chữa trang thiết bị. Ảnh: Lục quân Mỹ

Đối với nhiều người, năng lực quân sự đáng gờm của Mỹ bắt nguồn từ vũ khí và trang thiết bị tiên tiến, chi tiêu quân sự khổng lồ, huấn luyện chuyên nghiệp, xây dựng và duy trì một hệ thống quân sự toàn cầu. Tuy nhiên, xét về mặt lịch sử, điều thực sự khiến Mỹ đáng để nghiên cứu không phải là vị thế dẫn đầu công nghệ bền vững của nước này, mà là khả năng huy động và tổ chức nhanh chóng toàn bộ nguồn lực xã hội khi đối mặt với các xung đột và cạnh tranh địa chính trị lớn, và cách nước này chuyển đổi năng lực thương mại, công nghiệp và công nghệ thành sức mạnh chiến lược.

Khả năng chuyển đổi nhanh chóng

Trước Thế chiến thứ II, sản lượng súng hàng năm của Mỹ chỉ đạt 800.000 khẩu. Sau khi quốc gia này phát động cuộc tổng động viên quốc phòng, hơn 3.200 nhà máy dân sự đã nhận các đơn đặt hàng quốc phòng, bao gồm 860 nhà máy sản xuất máy may, 420 nhà máy sản xuất phần cứng, máy móc và 180 nhà máy sản xuất phụ tùng ô tô. Vào thời kỳ đỉnh cao, mỗi giờ có 120 khẩu súng tiểu liên M1 Garand và 80 khẩu súng tiểu liên Thompson được sản xuất, với sản lượng vũ khí hàng ngày vượt quá 4.800 khẩu.

Ngoài súng, các nhà máy dân sự còn sản xuất đạn dược theo lô, đạt được sự tự cung tự cấp toàn diện về vũ khí và trang thiết bị. Trong suốt Thế chiến thứ II, các nhà máy dân sự của Mỹ đã sản xuất tổng cộng 14,26 triệu khẩu súng quân dụng và 41 tỷ viên đạn, chiếm 92% tổng số trang thiết bị của quân đội Mỹ.

Trong Thế chiến thứ II, chương trình đóng tàu Liberty nổi tiếng cũng là một ví dụ điển hình cho điều này. Ban đầu, việc đóng một chiếc Liberty mất hàng trăm ngày. Tuy nhiên, nhờ thiết kế tiêu chuẩn hóa, sản xuất theo dây chuyền và sự phối hợp tiến bộ công nghiệp, chu kỳ xây dựng tiếp tục được rút ngắn. Đến giai đoạn cuối của Thế chiến thứ II, kỷ lục đóng tàu đáng kinh ngạc nhất trong ngành đóng tàu của nước này đã được xưởng đóng tàu Kaiser ở Mỹ thiết lập, khi chiếc Liberty, SS Robert E. Peary, chỉ mất gần 5 ngày kể từ khi đặt sống tàu đến khi hạ thủy và bàn giao cho quân đội Mỹ.

Quá trình phát triển của xe Jeep cũng là một ví dụ tiêu biểu. Xe Jeep, được quân đội Mỹ sử dụng rộng rãi và có mặt hầu như khắp mọi nơi trong Thế chiến II, không hoàn toàn do quân đội tự thiết kế và sản xuất. Thay vào đó, sau khi quân đội đưa ra các yêu cầu, nhiều công ty ô tô đã cùng tham gia, mặc dù ban đầu các doanh nghiệp này là đối thủ cạnh tranh trong ngành. Bantam đảm nhiệm thiết kế ban đầu của toàn bộ xe Jeep, Willys tối ưu hóa hiệu suất, và Ford tham gia sản xuất hàng loạt, cuối cùng sản xuất hơn 600.000 chiếc. Tính theo 3 triệu quân nhân của lực lượng viễn chinh Mỹ ở châu Âu, điều này có nghĩa là cứ năm binh sĩ Mỹ thì có khoảng một chiếc Jeep.

Năng lực tái tổ chức và lập kế hoạch tốt

Mỹ không phải lúc nào cũng dẫn đầu tuyệt đối về công nghệ, nhưng lại sở hữu khả năng cạnh tranh mạnh cùng với năng lực tái tổ chức và lập kế hoạch tốt. Khi một lĩnh vực cụ thể được coi là có giá trị chiến lược, Mỹ thường có thể nhanh chóng huy động vốn, nhân tài, doanh nghiệp và nguồn lực nghiên cứu để hình thành các hệ thống năng lực sản xuất mới và đạt được vị thế thống trị.

Trong những năm gần đây, được thúc đẩy bởi sự hỗ trợ liên tục từ việc mua sắm quân sự, sức hấp dẫn của thị trường này đã bắt đầu nổi lên. Một làn sóng các công ty công nghệ quốc phòng tích hợp dân sự-quân sự mới đã gia nhập thị trường, tham gia nghiên cứu và phát triển các thiết bị quân sự mới và đạt được kết quả với tốc độ cực nhanh.

Trong số đó, Công ty Castelion là một trường hợp đáng chú ý. Công ty này mới thành lập chưa lâu, với các nhân sự sáng lập trước đây từng làm việc tại công ty của Elon Musk, mang đến cho công ty những khía cạnh công nghệ của SpaceX. Công ty đã phát triển một loại tên lửa siêu thanh với giá thành thấp đến kinh ngạc, chỉ 300.000 USD/quả, ngay lập tức biến các tên lửa siêu thanh truyền thống thành vũ khí giá rẻ có khả năng tiêu thụ năng lượng lớn. Những loại tên lửa này thường có giá lên tới 40 triệu USD mỗi quả. Quan trọng hơn, đây không phải là một công ty chỉ mới bắt đầu sản xuất, mà là một công ty vũ khí đã phát triển thành công. Các báo cáo cho thấy Quân đội Mỹ đã đặt hàng một lô lớn tên lửa siêu thanh, chuẩn bị tích hợp chúng vào hệ thống phóng tên lửa HIMARS. Hải quân Mỹ cũng đã đặt hàng một lô lớn tên lửa siêu thanh, chuẩn bị lắp đặt chúng lên máy bay chiến đấu F/A-18 Hornet trên tàu sân bay. Công ty hiện đang mở rộng các cơ sở sản xuất tại New Mexico, chuẩn bị tăng mạnh năng lực sản xuất.

Trước đây, đổi mới quốc phòng chủ yếu dựa vào một số ít nhà thầu quốc phòng lớn, dẫn đến chu kỳ dự án tương đối dài. Việc chuyển từ đề xuất yêu cầu sang nghiên cứu và phát triển công nghệ và sau đó là hình thành trang thiết bị, thường mất nhiều năm. Các công ty công nghệ quốc phòng mới nổi chú trọng hơn vào hiệu quả kỹ thuật, áp dụng các phương pháp lặp nhanh của ngành công nghiệp phần mềm và hàng không vũ trụ thương mại vào nghiên cứu và phát triển phần cứng. Điều này thể hiện một bước chuyển mới của hệ thống tích hợp dân sự-quân sự của Mỹ.

Khả năng thương mại hóa công nghệ quân sự

Ngày nay, Mỹ vẫn muốn làm điều tương tự để chuyển đổi năng lực công nghệ thương mại từ các lĩnh vực như trí tuệ nhân tạo, hàng không vũ trụ thương mại và sản xuất tiên tiến thành năng lực quốc phòng. Quan trọng hơn, các công ty công nghệ tích hợp dân sự-quân sự như vậy không phải là những trường hợp cá biệt. Một làn sóng lớn các chuyên gia công nghệ trẻ, nhắm đến các cơ hội thị trường trong ngành công nghiệp thiết bị quân sự, đang tràn vào thị trường. Điều này không chỉ đưa sự tích hợp dân sự-quân sự của Mỹ nhanh chóng, mà còn đặt sự huy động công nghệ toàn diện này ở ngưỡng bùng nổ quan trọng.

Tuy nhiên, trong các lĩnh vực này, cạnh tranh trong tương lai sẽ không chỉ dựa vào những đột phá công nghệ riêng lẻ trong phòng thí nghiệm, mà còn dựa vào khả năng thiết lập một hệ thống tích hợp bao gồm nghiên cứu và phát triển công nghệ, tăng trưởng doanh nghiệp, hỗ trợ vốn và sản xuất hàng loạt. Ai kết hợp tốt các yếu tố này và có khả năng kết hợp chúng sẽ nắm giữ lợi thế lớn hơn.

Hiện nay, điều này thực sự đã trở thành một hướng đi quan trọng cho cạnh tranh toàn cầu trong tương lai. Chỉ bằng cách cho phép các thành tựu đổi mới nhanh chóng thâm nhập vào các ngành công nghiệp, tạo điều kiện cho doanh nghiệp phát triển và cho phép các chuỗi công nghiệp hình thành quy mô lớn, lợi thế công nghệ mới thực sự được chuyển hóa thành lợi thế cạnh tranh.

Có thể thấy, sức mạnh quân sự của Mỹ đáng gờm không phải chỉ vì họ luôn có sẵn vũ khí tốt nhất ở trạng thái tĩnh, mà vì hệ thống kinh tế thị trường, năng lực quản trị công nghiệp và chuỗi cung ứng có độ linh hoạt và khả năng chuyển trạng thái nhạy bén.