Trong thời gian gần đây, Tổng thống Donald Trump liên tục đề nghị các nước châu Âu hỗ trợ chiến dịch quân sự của Mỹ nhằm vào Iran, từ việc cho phép sử dụng căn cứ quân sự, triển khai hệ thống phòng thủ tên lửa, cho tới tham gia sâu hơn vào chiến dịch. Tuy nhiên, phản ứng từ các đồng minh chủ chốt phần lớn mang tính dè dặt, thậm chí ngày càng xuất hiện nhiều lời từ chối thẳng thừng.

Châu Âu nói “không” với các yêu cầu quân sự

Một trong những ví dụ điển hình là Italy, khi chính phủ của Thủ tướng Giorgia Meloni đã từ chối cho phép máy bay Mỹ hạ cánh tại căn cứ quân sự ở Sicily. Giới chức Rome cho biết quyết định này nhằm bảo đảm tuân thủ các thỏa thuận quốc tế hiện hành, hàm ý rằng những hoạt động mang tính tấn công liên quan đến Iran không nằm trong khuôn khổ đó.

Cùng với Anh, Pháp và Đức, Italy chỉ đồng ý hỗ trợ phòng thủ cho các đồng minh vùng Vịnh, đồng thời kêu gọi giảm leo thang. Thủ tướng Meloni thậm chí cho rằng chiến dịch quân sự hiện nay “nằm ngoài khuôn khổ luật pháp quốc tế”.

Tại Tây Ban Nha, Thủ tướng Pedro Sánchez thể hiện lập trường cứng rắn hơn khi từ chối cho phép sử dụng không phận và căn cứ quân sự cho bất kỳ hoạt động nào liên quan tới cuộc chiến. Bộ trưởng Quốc phòng Margarita Robles cũng gọi chiến dịch này là “phi pháp và phi nghĩa”.

Trong khi đó, Ba Lan từ chối đề nghị điều chuyển hệ thống tên lửa Patriot sang Trung Đông, với lý do cần duy trì năng lực phòng thủ sườn phía Đông của NATO trong bối cảnh xung đột tại Ukraine.

Tranh cãi về tính pháp lý và vai trò của NATO

Một trong những điểm mấu chốt khiến châu Âu dè dặt là vấn đề tính pháp lý. Theo các chuyên gia, chiến dịch quân sự hiện nay không có sự phê chuẩn của Liên hợp quốc, cũng không được xem là hành động tự vệ rõ ràng.

"Khi châu Âu nói rằng cuộc chiến này không có cơ sở pháp lý, họ muốn nói rằng Liên hợp quốc chưa phê chuẩn nó, chưa có nghị quyết nào được thông qua. Họ cũng muốn nói rằng đây không phải là một cuộc chiến tự vệ bởi không có bằng chứng nào cho thấy Iran sắp tấn công Mỹ hoặc Israel", Kamil Zwolski, chuyên gia về khủng bố và nghiên cứu xung đột tại Viện Nghiên cứu Quân sự Hoàng gia Anh (RUSI) nhận định.

Bên cạnh đó, nhiều nước châu Âu cho rằng họ không được tham vấn đầy đủ trong khuôn khổ NATO, khiến liên minh này bị đặt vào thế khó xử. NATO, về nguyên tắc, là một tổ chức phòng thủ tập thể, không phải công cụ cho các chiến dịch can thiệp đơn phương.

Mỹ chỉ trích gay gắt - Quan hệ xuyên Đại Tây Dương đứng trước phép thử

Trước làn sóng từ chối, Donald Trump đã công khai chỉ trích các đồng minh châu Âu, cho rằng họ thiếu quyết tâm và không chia sẻ gánh nặng an ninh.

Ông thậm chí cảnh báo Mỹ có thể không còn sẵn sàng bảo vệ châu Âu trong tương lai, đồng thời kêu gọi các nước “tự học cách chiến đấu” và tự đảm bảo nguồn năng lượng, trong bối cảnh căng thẳng tại eo biển Hormuz đe dọa nguồn cung dầu toàn cầu.

Trong bài đăng trên nền tảng Truth Social, ông Trump đưa ra hai lựa chọn cho các nước đồng minh bao gồm cả Anh – đã không tham gia vào chiến dịch quân sự của Mỹ và Israel nhằm vào Iran, nhưng hiện đang phải chịu áp lực thiếu nhiên liệu

“Thứ nhất, hãy mua từ Mỹ, chúng tôi có rất nhiều. Thứ hai, hãy lấy lại chút dũng khí còn thiếu, tiến tới eo biển Hormuz và chiếm lấy nó. Các bạn sẽ phải học cách tự chiến đấu, nước Mỹ sẽ không còn ở đó để giúp nữa, giống như khi chúng tôi cần thì các bạn đã không đứng cùng”.

Nhà lãnh đạo Mỹ cũng khẳng định Iran đã bị “tàn phá về cơ bản” sau các đợt tấn công, cho rằng “phần khó nhất đã hoàn thành” và kêu gọi các nước “hãy tự đi lấy dầu”.

“Ông Trump đã thể hiện sự mâu thuẫn đáng kinh ngạc trong những lời chỉ trích của mình. Ông ấy lúc thì nói ‘chúng ta không cần sự hỗ trợ của các đồng minh châu Âu’, lúc lại nói ‘tại sao họ không giúp chúng ta, họ thật vô ơn’”, nhà phân tích Kamil Zwolski nói.

Theo ông Zwolski, những bình luận của Tổng thống Trump về NATO thật đáng kinh ngạc, điều đó cho thấy Mỹ sẽ không còn sẵn lòng bảo vệ các đồng minh của mình trong tương lai.

Những diễn biến hiện tại cho thấy quan hệ giữa Mỹ và châu Âu đang đứng trước một phép thử lớn. Dù vẫn duy trì hợp tác ở một số lĩnh vực, đặc biệt là phòng thủ nhưng sự khác biệt về lợi ích và cách tiếp cận chiến lược ngày càng rõ rệt.

Ngay cả những đồng minh được coi là thân cận cũng bắt đầu đặt câu hỏi về vai trò lãnh đạo của Mỹ, cũng như mức độ tin cậy trong các cam kết an ninh.

Iran cảnh báo “hậu quả nguy hiểm” nếu châu Âu can thiệp vào cuộc chiến

VOV.VN - Trong cuộc điện đàm với Chủ tịch Hội đồng châu Âu António Costa, Tổng thống Iran Masoud Pezeshkian đã cảnh báo các nhà lãnh đạo châu Âu rằng bất kỳ sự can thiệp nào vào cuộc chiến cũng sẽ kéo theo “những hậu quả nguy hiểm”.