AI đối đầu AI: Nhật Bản triển khai "cảnh sát AI" chống lừa đảo số
VOV.VN - Những video deepfake giả danh cảnh sát, lãnh đạo doanh nghiệp hay người thân từng được xem là “công cụ” mới của tội phạm mạng. Giờ đây, chính trí tuệ nhân tạo (AI) đang được sử dụng như một vũ khí hữu hiệu để đối phó với các hình thức lừa đảo do AI tạo ra.
Từ lực lượng thực thi pháp luật đến các hệ thống thanh toán số, nhiều quốc gia đang đẩy mạnh ứng dụng AI nhằm phát hiện sớm các hành vi lừa đảo, gian lận và giảm thiểu thiệt hại cho người dân.
Nhật Bản là một trong những nước đi đầu với mô hình “cảnh sát AI”. Trong bối cảnh các vụ lừa đảo đầu tư, lừa đảo tình cảm và giả danh cảnh sát gia tăng mạnh, Sở Cảnh sát tỉnh Osaka đã giới thiệu Aiko - một “cảnh sát trưởng AI” hoạt động trên nền tảng YouTube để hướng dẫn người dân nhận diện các thủ đoạn lừa đảo.
“Xin chào, tôi là Aiko, thuộc Sở Cảnh sát tỉnh Osaka. Trong video này, tôi sẽ giải thích về phương thức và cách phòng chống lừa đảo giả danh cảnh sát, lừa đảo đầu tư qua mạng xã hội và lừa đảo tình cảm qua mạng xã hội đang xảy ra thường xuyên trên toàn quốc”.
Không trực tiếp tuần tra trên đường phố, Aiko xuất hiện dưới dạng nhân vật kỹ thuật số với hình ảnh và giọng nói thân thiện, tái hiện những tình huống lừa đảo có thật để giúp người xem nhận biết cách các đối tượng từng bước tạo dựng lòng tin trước khi chiếm đoạt tài sản. Aiko cũng nhấn mạnh một nguyên tắc quan trọng: cảnh sát Nhật Bản không bao giờ xuất trình thẻ ngành hoặc lệnh bắt giữ qua cuộc gọi video, cũng như không yêu cầu người dân chuyển tiền hoặc cung cấp thông tin tài khoản ngân hàng qua mạng.
Sáng kiến này được triển khai trong bối cảnh Nhật Bản ghi nhận thiệt hại hơn 2 tỷ USD do các vụ lừa đảo đầu tư, lừa đảo tình cảm và giả danh cảnh sát chỉ trong một năm. Đáng chú ý, nạn nhân không còn chủ yếu là người cao tuổi mà ngày càng có nhiều người trẻ và trung niên trở thành mục tiêu của tội phạm mạng.
Cùng với hoạt động tuyên truyền, cảnh sát Nhật Bản cũng tăng cường các giải pháp phòng ngừa ngay từ cộng đồng. Tại thành phố Kanazawa, lực lượng chức năng đã tổ chức các buổi hướng dẫn dành cho người từ 65 tuổi trở lên, đồng thời hỗ trợ cài đặt miễn phí ứng dụng chống lừa đảo trên điện thoại thông minh. Ứng dụng có thể cảnh báo các cuộc gọi từ đầu số đáng ngờ và tự động chặn những số điện thoại đã được xác định liên quan đến hành vi lừa đảo.
“Kẻ lừa đảo thường có những kịch bản và cách nói chuyện cực kỳ thuyết phục. Nếu nhận được cuộc gọi tự xưng là từ cơ quan cảnh sát, việc đầu tiên bạn cần làm là cúp máy. Sau đó, hãy tự mình tìm số điện thoại chính thức của đồn cảnh sát gần nhất để gọi lại xác minh thông tin. Tuyệt đối không làm theo yêu cầu ngay trong cuộc gọi đó”.
Theo thống kê của cảnh sát địa phương, từ đầu năm đến hết tháng 6, tỉnh đã ghi nhận 210 vụ lừa đảo đặc biệt với tổng thiệt hại khoảng 2 tỷ yên (tương đương hơn 330 tỷ đồng Việt Nam).
Không chỉ tại Nhật Bản, AI cũng đang được các ngân hàng và doanh nghiệp thanh toán triển khai để phát hiện giao dịch bất thường theo thời gian thực. Khả năng phân tích dữ liệu quy mô lớn và nhận diện các dấu hiệu bất thường giúp AI rút ngắn thời gian phát hiện gian lận, qua đó hạn chế thiệt hại trước khi giao dịch hoàn tất.
Từ “cảnh sát trưởng AI” đến các hệ thống phát hiện gian lận trong lĩnh vực tài chính, AI đang được ứng dụng ngày càng sâu trong nỗ lực bảo vệ người dùng trên không gian số. Khi các thủ đoạn lừa đảo liên tục thay đổi, cuộc đua công nghệ không còn chỉ hướng đến đổi mới, mà còn nhằm xây dựng những “lá chắn số” đủ nhanh và đủ thông minh để giảm thiểu rủi ro cho người dân và doanh nghiệp.