Đảng Cộng hòa thất bại bầu cử giữa kỳ Mỹ: Kỷ nguyên Trump đang thoái trào?

Thái độ phản đối của cử tri Mỹ qua cuộc bầu cử không chỉ xuất hiện tại những bang chiến địa mà còn lan tới cả các thành trì truyền thống của đảng Cộng hòa, cho thấy sức hút của ông Trump đối với liên minh cử tri từng hai lần đưa ông vào Nhà Trắng đang suy giảm. Tuy nhiên, liệu đây có phải dấu hiệu chấm dứt kỷ nguyên Trump hay chỉ là một bước ngoặt trong đời sống chính trị Mỹ vẫn còn là câu hỏi cần thời gian trả lời.

Trong suốt chiến dịch vận động bầu cử giữa nhiệm kỳ, Tổng thống Donald Trump liên tục kêu gọi cử tri hãy “cứ coi như tôi có tên trên lá phiếu”. Ông đã nhắc lại thông điệp này tới 47 lần trong mùa thu năm nay. Và cử tri Mỹ thực sự đã làm theo lời kêu gọi đó, nhưng kết quả lại hoàn toàn trái với kỳ vọng của Tổng thống.

Chiến thắng đậm đà của đảng Dân chủ trong cuộc bầu cử Quốc hội ngày 3/11 là đòn giáng mạnh vào vị tổng thống vốn tự hào vì thành tích thống trị chính trường Mỹ hơn một thập kỷ qua. Khác với nhiều người tiền nhiệm, ông Trump chủ động biến cuộc bầu cử giữa nhiệm kỳ thành cuộc trưng cầu ý kiến về chính mình. Nhưng chính lựa chọn đó khiến ông phải trả giá.

Sự phản đối lan rộng tới cả những bang vốn là thành trì của đảng Cộng hòa. Cử tri không hài lòng vì giá xăng cao, xung đột dai dẳng với Iran và những cáo buộc lạm quyền. Những người từng đặt niềm tin vào một chính trị gia ngoài hệ thống, hứa hẹn mang lại thay đổi, nay hoặc quay lưng với các ứng cử viên Cộng hòa, hoặc không còn mặn mà đi bỏ phiếu.

Kết quả bỏ phiếu ngày 3/11 có thể là khoảng cách chiến thắng lớn nhất của một đảng trong bầu cử Quốc hội Mỹ kể từ ít nhất năm 1976, vượt cả những chiến thắng áp đảo của đảng Cộng hòa trong các cuộc bầu cử năm 1994 và 2010, dưới thời Tổng thống Bill Clinton và Barack Obama.

Ông Douglas B. Sosnik, cựu Giám đốc chính trị Nhà Trắng dưới thời Tổng thống Bill Clinton, nhận định, từ ngày 4/11, chính trường Mỹ sẽ bước vào một giai đoạn chuyển tiếp kéo dài hai năm, với mức độ biến động có thể lớn hơn nhiều so với hai năm vừa qua.

Những quyết sách khiến cử tri quay lưng

Những giờ đầu sau khi các điểm bỏ phiếu đóng cửa, Tổng thống Mỹ nhanh chóng tìm cách giảm nhẹ tác động chính trị, cho rằng kết quả không thực sự phản ánh sự phản đối đối với mình vì ông không trực tiếp có tên trên lá phiếu.

“Tôi không có tên trong danh sách ứng cử viên, và vì tôi không có tên nên chúng tôi không thể huy động đủ người đi bỏ phiếu”, ông Trump nói với New York Times tối 3/11.

Tuy nhiên, lập luận này khó thuyết phục ngay cả nhiều thành viên đảng Cộng hòa, bởi chiến dịch tranh cử năm nay rõ ràng xoay quanh cá nhân Tổng thống. Chính ông Trump lựa chọn ứng cử viên, xác định các vấn đề trọng tâm, chiến lược và thông điệp vận động. Ông cũng yêu cầu lòng trung thành tuyệt đối từ các thành viên đảng, khiến nhiều ứng cử viên Cộng hòa lo ngại nếu công khai giữ khoảng cách với Tổng thống.

Những quyết định lớn trong chính sách đối nội và đối ngoại của ông Trump cũng trực tiếp tác động đến tâm lý cử tri.

Việc Mỹ cùng Israel tấn công Iran khiến thị trường năng lượng chao đảo và giá nhiên liệu tăng mạnh. Các mức thuế quan do chính quyền áp đặt làm gia tăng chi phí đối với người tiêu dùng. Một số cử tri cho biết họ từng tin rằng Tổng thống sẽ kéo giảm giá cả, kiểm soát biên giới và không đưa nước Mỹ vào những cuộc chiến mới. Nhưng thực tế thì ngược lại: giá nhiên liệu tăng cao, xung đột Iran kéo dài, trong khi các biện pháp bắt giữ người nhập cư bị một bộ phận cử tri đánh giá là quá cứng rắn, kể cả với những người đã sinh sống tại Mỹ nhiều năm.

Đặc biệt, việc ông Trump can thiệp sâu vào quá trình lựa chọn ứng cử viên của đảng Cộng hòa đã bộc lộ những hệ quả rõ rệt. Hai ứng cử viên Thượng viện do chính ông lựa chọn tại các bang vốn có truyền thống ủng hộ đảng Cộng hòa là Ken Paxton ở Texas và Darline Graham ở South Carolina đều thất bại trước những đối thủ được đánh giá có khả năng chiến thắng cao hơn.

Nỗ lực thay đổi các địa hạt bầu cử Hạ viện giữa thập kỷ nhằm tạo lợi thế cho đảng Cộng hòa cũng không đạt mục tiêu như mong đợi, thậm chí phản tác dụng.  

Kết quả bầu cử phản ánh thay đổi trong bản chất chính trị nước Mỹ?

Dù kết quả bầu cử là một thất bại lớn đối với ông Trump, giới phân tích cho rằng chưa thể vội kết luận liên minh MAGA (Phòng trào Làm nước Mỹ vĩ đại trở lại) đang hạ nhiệt và tan rã.

Giáo sư Lynn Vavrek thuộc Đại học California tại Los Angeles cho rằng giá xăng tăng cao là yếu tố quan trọng nhất ảnh hưởng đến lựa chọn của cử tri trong cuộc bầu cử lần này. Vì vậy, kết quả chưa chắc phản ánh một sự thay đổi căn bản trong bản chất chính trị của nước Mỹ.

“Điều đó không có nghĩa là liên minh MAGA đang sụp đổ. Liệu sức hấp dẫn của Tổng thống Donald Trump có giảm đi đôi chút? Có. Liệu người dân còn ít say mê ông hơn trước? Tôi nghĩ câu trả lời là có”, bà Vavrek nhận định.

Theo bà, thất bại của đảng Cộng hòa cũng không đồng nghĩa các nghị sĩ sẽ từ bỏ những chính sách mang đậm dấu ấn Trump, đặc biệt trong các vấn đề nhập cư và đa dạng xã hội.

Trên thực tế, đảng Cộng hòa hiện nay đã thay đổi sâu sắc dưới ảnh hưởng của ông Trump. Tổng thống xây dựng lại đảng theo hình ảnh của mình, đề cao những người thể hiện sự trung thành và gạt bỏ những tiếng nói độc lập hoặc công khai bất đồng.

Bà Christina M. Greer, giáo sư khoa học chính trị tại Đại học Fordham, nhận định rằng điều chưa rõ là ông Trump sẽ phản ứng ra sao trước thất bại, nhưng cho đến nay, các thành viên đảng Cộng hòa vẫn chủ yếu lựa chọn cách nhượng bộ và đi theo Tổng thống.

Ông Joe Grogan, cựu cố vấn chính sách đối nội của ông Trump trong nhiệm kỳ đầu, cũng cho rằng bất kể kết quả bầu cử ra sao, Tổng thống đã làm thay đổi diện mạo chính trị Mỹ thông qua việc thúc đẩy những vấn đề trước đây chưa được quan tâm đúng mức, như cải thiện các thỏa thuận thương mại và yêu cầu các đồng minh NATO tăng chi tiêu quốc phòng.

Theo ông Grogan, đảng Cộng hòa sẽ không quay trở lại mô hình trước đây và những người kỳ vọng "chủ nghĩa Trump" sẽ bị bác bỏ hoàn toàn có thể đã đánh giá sai tình hình.

Chiến thắng liệu là áp lực của Đảng Dân chủ?

Nếu thất bại của đảng Cộng hòa đặt ra câu hỏi về tương lai chính trị của ông Trump, chiến thắng của đảng Dân chủ cũng mở ra một cuộc tranh luận không kém phần quan trọng: điều gì thực sự tạo nên làn sóng chiến thắng này?

Trong chiến dịch tranh cử, bản sắc nổi bật nhất của đảng Dân chủ là sự phản đối ông Trump. Thông điệp đó đã đủ sức tập hợp nhiều nhóm cử tri không hài lòng, nhưng chưa chắc tạo ra một chương trình nghị sự thống nhất cho giai đoạn tiếp theo.

Các nghị sĩ cấp tiến cho rằng chính năng lượng từ cánh tả đã thúc đẩy thành công của đảng. Trong khi đó, những người ôn hòa nhấn mạnh vai trò của việc thu hút các cử tri Cộng hòa bất mãn, đặc biệt tại những bang như Texas và Kansas.

Ông Rahm Emanuel, cựu Thị trưởng Chicago và cựu Đại sứ Mỹ, người đang cân nhắc tranh cử tổng thống, cho rằng diễn biến quan trọng nhất là những cử tri Cộng hòa không thuộc phong trào MAGA đã bắt đầu rời xa đảng của mình. Theo ông, câu hỏi đặt ra với đảng Dân chủ là liệu họ muốn biến chiến thắng này thành một thắng lợi mang tính nhất thời hay tạo ra sự chuyển đổi sâu sắc hơn.

“Những gì chúng ta làm trong năm 2027 sẽ quyết định điều đó”, ông Emanuel nhấn mạnh.

Đây là thách thức lớn đối với đảng Dân chủ. Nếu chỉ tập hợp lực lượng dựa trên sự phản đối ông Trump, đảng này có thể khó duy trì sự đoàn kết khi phải xây dựng chính sách và xác định các ưu tiên quản trị. Ngược lại, nếu biết tận dụng sự bất mãn của cử tri để hình thành một chương trình nghị sự có sức thuyết phục, chiến thắng năm 2026 có thể trở thành nền tảng cho những thay đổi dài hạn hơn.

Kỷ nguyên Trump đang thoái trào?

Lịch sử chính trị Mỹ cho thấy những thất bại lớn trong bầu cử giữa nhiệm kỳ không nhất thiết báo hiệu sự kết thúc của một đảng hay một tổng thống. Làn sóng chiến thắng của đảng Dân chủ sau bê bối Watergate năm 1974 từng được xem là dấu hiệu đảng Cộng hòa sẽ phải trải qua thời gian dài trong thế yếu. Tuy nhiên, chỉ 6 năm sau, Ronald Reagan đã đưa đảng này trở lại Nhà Trắng.

Tương tự, những chiến thắng áp đảo của đảng Cộng hòa trong các cuộc bầu cử năm 1994 và 2010 từng làm dấy lên dự báo về sự kết thúc của các chính quyền Bill Clinton và Barack Obama. Nhưng cả hai tổng thống sau đó đều tái đắc cử với cách biệt đáng kể vào hai năm tiếp theo.

Ông James Blanchard, người được bầu vào Quốc hội Mỹ trong làn sóng chiến thắng của đảng Dân chủ năm 1974 và sau này giữ chức Thống đốc bang Michigan, cho rằng cuộc bầu cử năm nay có nhiều điểm tương đồng với thời điểm đó. Tuy nhiên, ông không tin chính trường Mỹ có thể đơn giản quay trở lại trạng thái trước khi ông Trump xuất hiện.

“Chúng ta không thể quay trở lại như trước, đáng tiếc là vậy. Chúng ta sẽ phải tiến về phía trước”, ông Blanchard nói.

Thất bại của đảng Cộng hòa rõ ràng là lời cảnh báo mạnh mẽ đối với ông Trump, nhưng không đồng nghĩa Tổng thống sẽ lập tức mất đi ảnh hưởng chính trị. Trong 2 năm cuối nhiệm kỳ, ông vẫn có thể sử dụng quyền lực hành pháp để thúc đẩy chương trình nghị sự, trong khi đảng Cộng hòa vẫn chịu ảnh hưởng sâu sắc từ phong trào MAGA. Và quan trọng hơn là di sản mà ông Trump đã tạo ra bên trong nền chính trị Mỹ.

"Làn sóng xanh" bầu cử giữa kỳ tạo ra bước ngoặt lớn cho Mỹ

VOV.VN - Cuộc bầu cử giữa nhiệm kỳ ngày 3/11 đang tạo ra một bước ngoặt lớn trên chính trường Mỹ. Đảng Dân chủ giành lại quyền kiểm soát cả Thượng viện và Hạ viện theo dự báo của các hãng truyền thông lớn, với chiến thắng bất ngờ tại các thành trì của đảng Cộng hòa trong cuộc đua Thượng viện.